ชีววิทยาและการควบคุมเชิงชีวของไรทรอปิลีแลปส์เมอร์ซีเดสซี

บทคัดย่อ

ไรทรอปิลีแลปส์ (Tropilaelaps mite) จัดเป็นไรปรสิตที่ก่อให้เกิดความเสียหายเป็นอย่างมากต่ออุตสาหกรรมการเลี้ยงผึ้งของประเทศไทย แต่เนื่องจากมีการศึกษาวิจัยเกี่ยวกับไรทรอปิลีแลปส์ (Tropilaelaps mite) น้อย จึงทำให้ความรู้พื้นฐานทางชีววิทยาของไรทรอปิลีแลปส์ (Tropilaelaps mite) ยังมีอยู่อย่างจำกัด ดังนั้นทางคณะผู้วัจัยได้คำนึงถึงปัญหาดังกล่าวจึงได้ศึกษาเกี่ยวกับชีววิทยาของไรทรอปิลีแลปส์ (Tropilaelaps mite) ในประเทศไทย จากผลของการจัดจำแนกชนิดของไรโดยเทคนิคอณูชีว (Molecular technique) พบว่าไรทรอปิลีแลปส์ (Tropilaelaps mite) ที่พบว่ามีการระบาดในประเทศไทย คือ Tropilaelaps mercedaseae ซึ่งถ้ามองด้วยตาเปล่าแล้วมีลักษณะคล้ายรูปไข่ มีสีน้ำตาลอ่อน ขนสั้น ๆ ปกคลุมทั่วลำตัว มีขาสี่คู่ และมักชูแขนคู่แรกเสมอ ๆ เคลื่อนที่ได้อย่างรวดเร็ว วงจรชีวิตของไรปรสิตจะมีอยู่ 2 ระยะ คือ phoretic phase เป็นระยะที่ไรตัวเต็มวัยจะเกาะอยู่บนผึ้งตัวเต็มวัย และ reproductive phase เป็นระยะที่ไรตัวเมียเริ่มเข้าเซลล์ผึ้งระยะ L5 แล้วเริ่มมีการวางไข่ จากผลการศึกษาระยะเวลา phoretic phase ของไรทรอปิลีแลปส์ (Tropilaelaps mite) ต่อความสำเร็จในการสืบพันธุ์ พบว่าที่เวลา 48 ชั่วโมง มีเปอร์เซ็นการตายของไรสูงที่สุด และเวลา 0, 12, 24 ชั่วโมง มีจำนวนลูกหลานสูงใกล้เคียงกัน แต่เมื่อตรวจสอบความสำเร็จในการสืบพันธุ์ของไรทรอปิลีแลปส์ (Tropilaelaps mite) พบว่าที่ระยะเวลา 12 ชั่วโมง มีความสำเร็จในการสืบพันธุ์สูงที่สุด นอกจากนี้จากการสำรวจการรุกรานของไรปรสิตต่อผึ้งพันธุ์ในวรรณะผึ้งงานและผึ้งตัวผู้ พบว่าอัตราการรุกรานเฉลี่ยของไรทรอปิลีแลปส์ (Tropilaelaps mite) ในผึ้งตัวผู้สูงกว่าผึ้งงาน ดังนั้นการกำจัดไรโดยชีววิธีจึงได้ใช้คอนผึ้งตัวผู้โดย “trapping comb technique” ช่วยทำให้ลดประชากรไรทรอปิลีแลปส์ได้ 30 - 50%

คำสำคัญ