โครงการวิจัยประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน

บทคัดย่อ

เอกสารรายงาน เรื่อง การพัฒนาตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน มีวัตถุประสงค์ทั่วไปเพื่อพัฒนาตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานในบริบทที่แตกต่างกัน โดยมีวัตถุประสงค์เฉพาะ 1) เพื่อกำหนดกรอบและตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานในบริบทที่แตกต่างกัน 2) เพื่อจัดทำคำอธิบายรายละเอียดตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานของตัวชี้วัดที่สอดคล้องตามบริบท 3) เพื่อสร้างเครื่องมือและเกณฑ์การประเมินผลการดำเนินงานตามตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน และ 4) เพื่อพัฒนาคู่มือการวัดและการประเมินผลการดำเนินงานตามตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน มีวิธีการดำเนินการวิจัยทั้งสิ้น 4 ขั้นตอน ได้แก่ ขั้นตอนที่ 1 การกำหนดกรอบตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานในบริบทที่แตกต่างกัน ขั้นตอนที่ 2 การจัดทำคำอธิบายรายละเอียดตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน ขั้นตอนที่ 3 การสร้างเครื่องมือและเกณฑ์การประเมินผลการดำเนินงานตามตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน ขั้นตอนที่ 4 การพัฒนาคู่มือการวัดและการประเมินผลการดำเนินงานตามตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน สรุปผลการวิจัย 1. กรอบและตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน มี 3 สมรรถนะ 8 องค์ประกอบสมรรถนะ 21 ตัวชี้วัด 2. ตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน มี 3 สมรรถนะ 8 องค์ประกอบ 21 ตัวชี้วัด มีรายละเอียดของตัวชี้วัด ดังนี้ 2.1 สมรรถนะการจัดการเรียนรู้ของครู ประกอบด้วย ด้านความรู้ ด้านทักษะ และด้านคุณลักษณะ รวมทั้งสิ้น 11 ตัวชี้วัด 28 รายละเอียดของตัวชี้วัด 2.2 สมรรถนะการบริหารการจัดการเรียนรู้ของผู้บริหารสถานศึกษา ประกอบด้วย ด้านความรู้ ด้านทักษะ และด้านคุณลักษณะ รวมทั้งสิ้น 6 ตัวชี้วัด 19 รายละเอียดของตัวชี้วัด 2.3 สมรรถนะการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง ประกอบด้วย ความเข้มแข็งของภาคีเครือข่าย และความร่วมมือของภาคีเครือข่าย รวมทั้งสิ้น 4 ตัวชี้วัด 4 รายละเอียดของตัวชี้วัด 3. ผลการสร้างเครื่องมือและเกณฑ์การประเมินผลการดำเนินงานตามตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน 3.1 เครื่องมือและเกณฑ์การประเมินผลการดำเนินงานตามตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน ประกอบด้วย สมรรถนะองค์ประกอบสมรรถนะตัวชี้วัด รายละเอียดตัวชี้วัด รายการดำเนินงาน แหล่งข้อมูล เกณฑ์การให้คะแนน ผลการดำเนินงาน จุดเด่น/โอกาสในการพัฒนา 3.2 ผู้ทรงคุณวุฒิมีความเห็นว่าเครื่องมือและเกณฑ์การประเมินตามตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน มีความเหมาะสมและความเป็นไปได้ อยู่ในระดับมาก (?= 4.12, S.D. = 0.52 และ ?= 3.93, S.D. = 0.54 ตามลำดับ) และทุกรายการมีความเหมาะสมอยู่ในระดับมาก (?ตั้งแต่ 4.02 ถึง 4.19) และความเป็นไปได้อยู่ในระดับมากเช่นเดียวกัน (? ตั้งแต่ 3.81 ถึง 4.01) 3.3 เครื่องมือและเกณฑ์การประเมินตามตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน มีค่าความเที่ยงของเกณฑ์การประเมิน (Inter-Rater Coefficient) ในภาพรวม เท่ากับ 0.92 เมื่อพิจารณาตามขนาดโรงเรียน พบว่า โรงเรียนขนาดเล็ก ขนาดกลาง และขนาดใหญ่ มีค่าความเที่ยงของเกณฑ์การประเมิน เท่ากับ 0.92, 0.91 และ 0.93 ตามลำดับ และเมื่อพิจารณาตามบริบทของโรงเรียน พบว่า โรงเรียนสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน สำนักงานคณะกรรมการการส่งเสริมการศึกษาเอกชน สำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา กองส่งเสริมและพัฒนาการจัดการศึกษาท้องถิ่น สำนักการศึกษากรุงเทพมหานคร และกองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน มีค่าความเที่ยงของเกณฑ์ เท่ากับ 0.91, 0.90, 0.89, 0.83, 0.97 และ 0.99 ตามลำดับ 4. ผลการพัฒนาคู่มือการวัดและการประเมินผลการดำเนินงานตามตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน ได้คู่มือที่มีองค์ประกอบ ดังนี้ 4.1 คำนำ 4.2 ความเป็นมาของโครงการ 4.3 นิยามศัพท์ 4.4 การประเมินผลดำเนินงานของสถานศึกษาโดยใช้คู่มือการวัดและประเมินผลการดำเนินงานตามตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน 4.5 รายละเอียดคู่มือการวัดและประเมินผลการดำเนินงานตามตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน 4.5.1 กรอบการประเมินผลการดำเนินงานตามตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน ประกอบด้วย สมรรถนะ องค์ประกอบสมรรถนะ ตัวชี้วัด และรายละเอียดตัวชี้วัด 4.5.2 คำชี้แจงการใช้เครื่องมือประเมินผลการดำเนินงานตามตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน 4.5.3 เครื่องมือการวัดประเมินผลการดำเนินงานตามตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน ประกอบด้วย 1) สมรรถนะ 2) องค์ประกอบสมรรถนะ 3) ตัวชี้วัด 4) รายละเอียดของตัวชี้วัด 5) รายการดำเนินงาน 6) แหล่งข้อมูล 7) เกณฑ์การให้คะแนน 8) ผลการดำเนินงาน 9) จุดเด่น/โอกาสในการพัฒนา 10) จุดที่ควรพัฒนา 4.5.4 แบบสรุปผลการประเมิน ผลการดำเนินงานตามตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน ประกอบด้วย 1) แบบบันทึกผลการประเมินผลการดำเนินงานจำแนกตามรายละเอียดของตัวชี้วัด 2) แบบบันทึกผลการประเมินผลการดำเนินงานจำแนกตามองค์ประกอบสมรรถนะ 3) แบบบันทึกผลการประเมินผลการดำเนินงานจำแนกตามสมรรถนะ และ 4) แบบบันทึกสรุปผลการประเมินผลการดำเนินงานในภาพรวม อภิปรายผล การพัฒนาตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน ผู้วิจัยมีประเด็นการอภิปราย ดังนี้ 1. กรอบและตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน ประกอบด้วย 3 สมรรถนะ คือ การจัดการเรียนรู้ของครู การบริหารการจัดการเรียนรู้ของผู้บริหาร และการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง ทั้งนี้ อาจเนื่องมาจากประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาต้องมาจากผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องในการจัดการเรียนรู้ ประกอบด้วย ครู ผู้บริหาร และผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้อง ซึ่งถือว่าเป็นทรัพยากรบุคคลที่ใช้ในการดำเนินงานของสถานศึกษา มีหน้าที่ มีความสำคัญในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ การบริหารการจัดการเรียนรู้ และการส่งเสริม สนับสนุนปัจจัยในการจัดการเรียนรู้ ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดของวรเดช จันทรศร และไพโรจน? ภัทรนรากุล (2546) ที่ได้ให้ความสำคัญกับทรัพยากรมนุษย์และทรัพยากรในการดำเนินงานขององค์กรจะส่งผลต่อประสิทธิภาพในการดำเนินงานขององค์กร สมรรถนะการจัดการเรียนรู้ของครู และการบริหารการจัดการเรียนรู้ของผู้บริหารสถานศึกษา ประกอบไปด้วย ด้านความรู้ ด้านทักษะ และด้านคุณลักษณะ ทั้งนี้เนื่องมาจากสมรรถนะของบุคคลที่ใช้ในการปฏิบัติงานเป็นคุณลักษณะเชิงพฤติกรรมที่เป็นผลมาจากความสัมพันธ์ของความรู้ ทักษะ และคุณลักษณะ ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดของ สุรชัย พรหมพันธุ์ (2554) และสำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน (2552) การจัดการเรียนรู้ของครูที่มีประสิทธิภาพนั้น ครูจะต้องมีความรู้ความสามารถในเนื้อหาที่สอน การวัดและประเมินผลการเรียนรู้ การจัดหาหรือพัฒนาสื่อที่สอดคล้องกับการจัดการเรียนรู้ ภายใต้จิตวิทยาการเรียนรู้ มีทักษะที่ดีในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ตลอดจนมีคุณลักษณะความเป็นครู ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดของพิมพันธ์ เดชะคุปต์และคณะ (2551) นอกจากการจัดการเรียนรู้ของครูและการบริหารการจัดการเรียนรู้ของผู้บริหารที่จะส่งผลต่อประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาแล้ว ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องมีส่วนสำคัญในการรับผิดชอบการจัดการเรียนรู้ ไม่ว่าจะเป็นชมรม สมาคม เครือข่ายผู้ปกครองหรือกลุ่มที่จัดตั้งขึ้น มีความเข้มแข็งและร่วมมือกันในการสนับสนุนการจัดการศึกษา 2. จากผลการวิจัยสมรรถนะการจัดการเรียนรู้ของครู ด้านความรู้ ทักษะ และคุณลักษณะ พบว่า ประกอบด้วยตัวชี้วัดสำคัญ คือ การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ (เทคนิคการจัดการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21) การวัดและประเมินผลการเรียนรู้ ทักษะการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ทักษะการใช้จิตวิทยา/การแก้ปัญหา และคุณลักษณะของความเป็นครู ซึ่งสอดคล้องกับผลการวิจัยของศุภชัย สว่างภพ (2555) ที่พบว่า ปัจจัยครูที่สัมพันธ์ทางบวกกับประสิทธิภาพการสอนของครูกลุ่มสาระการเรียนรู้คณิตศาสตร์ ได้แก่ บรรยากาศการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน การวัดและประเมินผล ความสัมพันธ์ระหว่างครูและนักเรียน และเจตคติของครูต่อนักเรียน สอดคล้องกับกวีภัทร ฉาวชาวนา (2557) ที่พบว่า องค์ประกอบและตัวชี้วัดทักษะการจัดการห้องเรียนในศตวรรษที่ 21 ของครู มีทักษะการส่งเสริมการจัดกิจกรรมที่เน้นการเรียนรู้ด้วยตนเองและการเรียนรู้เป็นทีม และทักษะการให้คำปรึกษาและแก้ไขปัญหาของนักเรียน สอดคล้องกับนัฐตยา พงษ์เสือ (2559) ที่พบว่า องค์ประกอบตัวชี้วัดคุณลักษณะของครูไทยในศตวรรษที่ 21 ที่มีความสำคัญมากที่สุด คือ ด้านการวัดและประเมิน ด้านจิตวิญญาณความเป็นครู ด้านการจัดกระบวนการเรียนรู้ และด้านคุณธรรมพื้นฐานความเป็นครู และสอดคล้องกับพิมพันธ์ เดชะคุปต์และคณะ (2551) ได้สังเคราะห์สมรรถนะครูของประเทศไทย พบว่า ครูต้องมีสมรรถนะด้านการจัดการเรียนรู้ ด้านการวัดและประเมินผล ด้านจิตวิทยาสำหรับครู และด้านคุณธรรมจริยธรรมและจรรยาบรรณวิชาชีพ ผลการวิจัยสมรรถนะการบริหารการจัดการเรียนรู้ของผู้บริหารด้านความรู้ ทักษะ และคุณลักษณะ พบว่า ประกอบด้วยตัวชี้วัดสำคัญ คือ ความรู้และทักษะการบริหารงานวิชาการ การพัฒนาคุณภาพการศึกษา การใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร ทักษะการส่งเสริมสนับสนุนการจัดการเรียนรู้ การสื่อสาร การสร้างขวัญกำลังใจ สอดคล้องกับเกสรี ลัดเลีย (2555) ที่พบว่า ตัวชี้วัดสำคัญของการบริหารจัดการศึกษาระดับปฐมวัยตามแนวคิดสันติศึกษาในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ คือ การจัดการเรียนรู้ การพัฒนาผู้เรียน การพัฒนาศักยภาพของครู การนำนโยบายสู่การปฏิบัติซึ่งสอดคล้องกับสุรศักดิ์ อินศรีไกร (2556) ที่พบว่า ทักษะสำคัญของผู้บริหารโรงเรียนในศตวรรษที่ 21 คือ ทักษะการเป็นผู้นำวิชาการ ทักษะการสื่อสารและการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการสื่อสารและสอดคล้องกับสุภชัย จันปุย (2558) ที่พบว่า ห้องเรียนคุณภาพ ด้านปัจจัยสนับสนุน ผู้บริหารสถานศึกษาต้องสนับสนุนสื่อ ICT ผลการวิจัยสมรรถนะการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง ความเข้มแข็งของภาคีเครือข่ายและความร่วมมือของภาคีเครือข่าย พบว่า ประกอบด้วยตัวชี้วัดสำคัญ คือ การส่งเสริมให้มีการจัดตั้งสมาคม ชมรม กลุ่มหรือเครือข่ายผู้ปกครอง การระดมทรัพยากร และการจัดกิจกรรมสนับสนุนการจัดการเรียนรู้ของภาคีเครือข่าย ซึ่งสอดคล้องกับเกสรี ลัดเลีย (2555) ที่พบว่า ตัวชี้วัดสำคัญของการบริหารจัดการศึกษาระดับปฐมวัย ตามแนวคิดสันติศึกษาในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ คือ การมีส่วนร่วมระหว่างบ้าน โรงเรียน และชุมชน และสอดคล้องพิไลวรรณ แตงขาว (2556) ที่พบว่า ตัวบ่งชี้ประสิทธิผลของโรงเรียนมัธยมศึกษาที่มีอัตราแข่งขันสูง สังกัดคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน มีองค์ประกอบหลักสำคัญ คือ ด้านการเน้นผู้บริหารมืออาชีพและด้านการมีส่วนร่วม และสอดคล้องกับสุภชัย จันปุ่ม (2558) ที่พบว่า ห้องเรียนคุณภาพ ด้านปัจจัยสนับสนุนผู้บริหารสถานศึกษาต้องให้ชุมชนมีส่วนร่วมและให้การสนับสนุนการศึกษา 3. เครื่องมือและเกณฑ์การประเมินผลการดำเนินงานตามตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน มีความเหมาะสมและความเป็นไปได้อยู่ในระดับมาก ทั้งนี้อาจเนื่องมาจากผู้วิจัยได้ดำเนินการตามกระบวนการของการวิจัยและพัฒนา จะเห็นได้จากผู้วิจัยได้สังเคราะห์เอกสารเกี่ยวกับกรอบและตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน จากเอกสารแนวคิดเกี่ยวกับยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี ประเทศไทย 4.0 แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560 – 2579 การจัดการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21 การจัดการเรียนรู้ในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน การเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ การเรียนรู้สู่การเปลี่ยนแปลง การบริหารโดยใช้โรงเรียนเป็นฐาน การบริหารแบบมีส่วนร่วม การเรียนรู้ตลอดชีวิต ตัวชี้วัด และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ทำให้ได้กรอบและตัวชี้วัดที่มีความเหมาะสมกับการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน และการจัดการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21 นอกจากนี้ ยังได้ผ่านการตรวจสอบความถูกต้องและความเหมาะสมจากผู้ทรงคุณวุฒิ ผู้บริหาร ครูผู้สอน จากสถานศึกษาและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานจาก 4 ภูมิภาค และผู้วิจัยได้ประชาพิจารณ์เพื่อรับฟังความคิดเห็นจากผู้ทรงคุณวุฒิของสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา ผู้วิจัยได้นำข้อเสนอแนะดังกล่าวมาปรับกรอบและตัวชี้วัด ประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน สำหรับตัวชี้วัดและคำอธิบายรายละเอียดของตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน ผู้วิจัยได้จัดประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อระดมความคิดจากผู้ทรงคุณวุฒิ ผู้บริหาร ครูผู้สอน จากสถานศึกษาและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ในการเขียนคำอธิบายรายละเอียดของตัวชี้วัด โดยการแบ่งกลุ่มตามสมรรถนะ 3 สมรรถนะ ได้มีการวิพากษ์ให้ข้อคิดเห็น จากนั้น คณะทำงานได้ไปปรับปรุงตามข้อเสนอแนะของที่ประชุม และนำไปสร้างเกณฑ์การประเมินผลการดำเนินงานตามตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน และผู้วิจัยได้จัดประชุมบรรณาธิการกิจเครื่องมือและเกณฑ์การประเมินผลการดำเนินงานตามตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน การดำเนินงานดังกล่าวทำให้ได้ค่าความเหมาะสมและความเป็นไปได้ของเครื่องมือและเกณฑ์การประเมินผลการดำเนินงานตามตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานอยู่ในระดับมาก 4. ค่าความเที่ยงของเกณฑ์การประเมินผลการดำเนินงานตามตัวชี้วัดประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้ของสถานศึกษาในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานในภาพรวมมีค่าค่อนข้างสูง ทั้งนี้ อาจเนื่องมาจากเกณฑ์การประเมินผลการดำเนินงานที่สร้างขึ้นมีความเป็นปรนัย เนื่องจากกระบวนการพัฒนาตัวชี้วัดมีการดำเนินการเป็นขั้นตอน มีการระดมความคิดเห็นจากผู้ทรงคุณวุฒิ ผู้บริหาร ครูผู้สอน จากสถานศึกษาและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในแต่ละบริบทที่เป็นผู้ปฏิบัติงานจริงในสถานศึกษาและเกี่ยวข้องกับสถานศึกษา อีกทั้งเกณฑ์การประเมินผลการดำเนินงานได้ผ่านการตรวจสอบจากผู้ทรงคุณวุฒิเป็นระยะ

คำสำคัญ