ปัจจัยที่มีผลต่อความสำเร็จของการไต่สวนทุจริตภายใต้กรอบระยะเวลา ตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต พ.ศ. 2561
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาบทบัญญัติของกฎหมาย กระบวนการ และ ระยะเวลาที่ใช้ในการไต่สวนทุจริตของสำนักงาน ป.ป.ช. (2) เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยที่มีผลต่อความสำเร็จในการไต่สวนทุจริตของสำนักงาน ป.ป.ช. (3) เพื่อประเมินระดับความสำคัญของปัจจัยที่มีผลต่อความสำเร็จในการไต่สวนทุจริตของสำนักงาน ป.ป.ช. (4) เพื่อจัดทำข้อเสนอแนะอันนำไปสู่การพัฒนากระบวนการไต่สวนทุจริตของสำนักงาน ป.ป.ช. ให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น โดยการวิจัยนี้เป็นการวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Methods Research) โดยมีแนวทางการดำเนินการวิจัย ดังนี้ 1) การศึกษาข้อมูลจากเอกสาร โดยการทบทวนวรรณกรรมที่เกี่ยวข้อง และศึกษาค้นคว้าจากหนังสือ ตำราทางวิชาการที่เกี่ยวข้อง บทความ วิทยานิพนธ์ งานวิจัย และเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง 2) การศึกษาโดยการสัมภาษณ์เชิงลึก โดยใช้แบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้างในการเก็บรวบรวม ข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ผู้วิจัยทำการคัดเลือกแบบเจาะจง (Purposive Sampling) ได้แก่ ผู้บริหารและพนักงานไต่สวนของสำนักงาน ป.ป.ช. ทั้งในส่วนกลางและส่วนภูมิภาค พนักงานอัยการของสำนักงานคดีปราบปรามการทุจริตภาค ผู้ทรงคุณวุฒิและนักวิชาการ 3) การศึกษาโดยการใช้แบบสอบถามในการเก็บรวบรวมข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่างจากผู้บริหารและพนักงานไต่สวนของสำนักงาน ป.ป.ช. ได้แก่ สำนักไต่สวน ในส่วนกลาง (7 สำนัก) สำนักงาน ป.ป.ช. ภาค 1 – 9 และ สำนักงาน ป.ป.ช. ประจำจังหวัด 76 จังหวัดรวม 92 หน่วยงาน หน่วยงานละ 3 คน รวมทั้งสิ้น 276 คน งานวิจัยนี้ค้นพบว่ามีปัจจัยที่มีผลต่อความสำเร็จในการไต่สวนทุจริตของสำนักงาน ป.ป.ช. ภายใต้กรอบระยะเวลาตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต พ.ศ. 2561 จำนวน 17 ปัจจัย โดยปัจจัยที่อยู่ในระดับมีความสำคัญมากที่สุด จำนวน 6 ปัจจัย เมื่อเรียงตามลำดับคะแนนจากมากไปหาน้อยพบว่าปัจจัยที่มีความสำคัญมากที่สุดมี 2 ปัจจัย คือ ปัจจัยเรื่องปริมาณเรื่องกล่าวหาในความรับผิดชอบของพนักงานไต่สวนแต่ละคน และปัจจัยเรื่องการรวบรวมพยานหลักฐาน รองลงมาเป็นปัจจัยเรื่องการรอจัดวาระเข้าที่ประชุมคณะกรรมการ ป.ป.ช. ปัจจัยเรื่องภารกิจงานอื่นที่รับผิดชอบเพิ่มเติมนอกเหนือจากภารกิจงานไต่สวน ปัจจัยเรื่องความยากง่ายของคดี ปัจจัยเรื่องประสบการณ์การทำงาน ตามลำดับ ส่วนปัจจัยที่อยู่ในระดับมีความสำคัญมาก จำนวน 11 ปัจจัย โดยเรียงลำดับคะแนน จากมากไปหาน้อย ได้แก่ ปัจจัยเรื่องความต่อเนื่องในการทำคดี ปัจจัยเรื่องขนาดของคดี ปัจจัยเรื่องบุคลากรสนับสนุนงานธุรการคดี เช่น นิติกร ธุรการงานคดี เป็นต้น ปัจจัยเรื่องผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องในกระบวนการไต่สวน เช่น ผู้บังคับบัญชา คณะกรรมการ ป.ป.ช. หน่วยงานภายนอก ปัจจัยเรื่องความก้าวหน้าในเส้นทางอาชีพ (Career Path) ปัจจัยเรื่องการวางแผนการบริหารจัดการคดี และการติดตามความก้าวหน้าของคดี ปัจจัยเรื่องค่าตอบแทน และปัจจัยเรื่องความภาคภูมิใจในงาน ปัจจัยเรื่องตัวชี้วัดรายบุคคลของพนักงานไต่สวน ปัจจัยเรื่องการพัฒนาศักยภาพด้วยตนเอง เช่น การเรียนรู้ด้วยตนเอง การเข้าอบรมหลักสูตรต่าง ๆ เป็นต้น และปัจจัยเรื่องโทษทางวินัย ซึ่งเป็นปัจจัยที่มีความสำคัญน้อยที่สุดจากทั้ง 17 ปัจจัย เมื่อพิจารณาถึงปัจจัยที่มีค่าคะแนนสูงที่สุดอันดับแรก พบว่ามี 2 ปัจจัยที่อยู่ในอันดับเดียวกัน คือ 1) ปริมาณเรื่องกล่าวหาที่อยู่ในความรับผิดชอบของพนักงานไต่สวนเป็นปัจจัยหนึ่งที่มีผลต่อความสำเร็จของการไต่สวนทุจริตให้แล้วเสร็จภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด หากพนักงานไต่สวนมีเรื่องกล่าวหาในความรับผิดชอบที่มากเกินไป ย่อมส่งผลให้การบริหารจัดการเรื่องที่อยู่ในความรับผิดชอบอาจดำเนินการไม่แล้วเสร็จภายในกรอบระยะเวลาได้ เนื่องจากพนักงานไต่สวนต้องปฏิบัติงานไม่เพียงแต่เรื่องการไต่สวนเท่านั้น แต่ยังรวมถึงเรื่องการตรวจรับคำกล่าวหาและเรื่องการตรวจสอบเบื้องต้นด้วย ซึ่งมีกรอบระยะเวลากำหนดในทุกขั้นตอน และระยะเวลาก็เดินไปพร้อมกันทุกเรื่อง ประกอบกับพนักงานไต่สวนแต่ละคนมีสำนวน การไต่สวนที่อยู่ในความรับผิดชอบหลายเรื่อง ไม่ได้มีสำนวนการไต่สวนเพียงเรื่องเดียว 2) การรวบรวมพยานหลักฐาน ซึ่งนับเป็นปัจจัยที่สำคัญอย่างยิ่งต่อการทำสำนวนคดีไต่สวน อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติการ รวบรวมพยานหลักฐานนั้น มักพบปัญหาในเรื่องการส่งกลับข้อมูลหรือเอกสารหลักฐานจากหน่วยงานภายนอก ในบางหน่วยงานที่ใช้เวลานาน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการขอเส้นทางการเงิน (Statement) จากสถาบันการเงิน โดยอาจเป็นเพราะสถาบันการเงินไม่ได้จัดให้มีบุคลากรสำหรับการค้นหาข้อมูลไว้ให้กับหน่วยงานตรวจสอบอย่างสำนักงาน ป.ป.ช. ไว้เป็นการเฉพาะ งานวิจัยนี้มีข้อเสนอแนะอันนำไปสู่การพัฒนากระบวนการไต่สวนทุจริตของสำนักงาน ป.ป.ช. ให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น เช่น ควรมีการรวบรวมคำพิพากษาของศาล หรือคำวินิจฉัยของคณะกรรมการ ป.ป.ช. รวมถึงการจัดทำคู่มือการไต่สวนในแต่ละประเภทคดีควรเพิ่มบทบาทงานสืบสวน เพื่อสนับสนุนการปฏิบัติงานด้านการไต่สวน ควรจัดสรรให้มีตำแหน่งนิติกรหรือเจ้าหน้าที่สนับสนุนงานธุรการคดี ตลอดจนภาระงานอื่นที่ไม่เกี่ยวข้องกับภารกิจหลักของพนักงานไต่สวน ควรมีการพัฒนาหลักสูตรการอบรมพนักงานไต่สวนให้มีองค์ความรู้ในเชิงลึกที่เป็นประโยชน์ต่อการไต่สวนเป็นการเฉพาะ ควรมีการทำ MOU กับหน่วยงานภายนอกที่เกี่ยวข้องกับการรวบรวมพยานหลักฐานในลักษณะแลกเปลี่ยนข้อมูลกันหรือ อาจขอสิทธิ์ในการเข้าถึงข้อมูลต่าง ๆ เพื่อให้สามารถเข้าถึงข้อมูลได้ง่ายและรวดเร็ว เช่น การเข้าถึงข้อมูลทางอิเล็กทรอนิกส์ควรเสนอขอแก้ไขกฎหมายเพิ่มเติม เพื่อเพิ่มอำนาจให้การเข้าถึงข้อมูลโดยวิธีการสืบสวนพิเศษ เช่น การดักฟัง เป็นต้น