รูปแบบการทุจริตและปัจจัยที่ก่อให้เกิดการทุจริตในหน่วยงานรัฐวิสาหกิจ
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การศึกษาวิจัยเรื่อง “รูปแบบการทุจริตและปัจจัยที่ก่อให้เกิดการทุจริตในหน่วยงานรัฐวิสาหกิจ” มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ ได้แก่ 1) เพื่อศึกษารูปแบบและลักษณะของการทุจริตที่เกิดขึ้นในหน่วยงานรัฐวิสาหกิจ 2) เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยที่ก่อให้เกิดการทุจริตในหน่วยงานรัฐวิสาหกิจ และ 3) เพื่อจัดทำข้อเสนอแนะหรือแนวทางแก้ไขปัญหาการทุจริตในหน่วยงานรัฐวิสาหกิจ โดยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพที่ศึกษาข้อมูลจากงานวิจัย และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งข้อมูลจากสถิติคำกล่าวหา เรื่องที่อยู่ระหว่างไต่สวนข้อเท็จจริง และคดีที่คณะกรรมการ ป.ป.ช. มีมติชี้มูลความผิดผู้ปฏิบัติงานในรัฐวิสาหกิจ ในระหว่างปี พ.ศ. 2562-2565 และการสัมภาษณ์เชิงลึกบุคลากรที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติงานด้านปราบปรามการทุจริตของสำนักงาน ป.ป.ช. สำนักงาน ป.ป.ท. นักวิชาการของสำนักงานคณะกรรมการนโยบายรัฐวิสาหกิจ (สคร.) และผู้แทนของหน่วยงานรัฐวิสาหกิจ ผลการศึกษา พบว่า รูปแบบการทุจริตในหน่วยงานรัฐวิสาหกิจมีการทุจริต 6 รูปแบบ ได้แก่ (1) การทุจริตในการบริหารงานบุคคล (2) การทุจริตในการจัดซื้อจัดจ้าง (3) การทุจริตในการจัดทำงบประมาณ/โครงการ หรือเบิกจ่ายเงินในโครงการเป็นเท็จ (4) การปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ (5) การทุจริตยักยอกหรือเบียดบังเงินหรือทรัพย์สิน และ (6) การทุจริตเรียกรับสินบน โดยคดีที่คณะกรรมการ ป.ป.ช. มีมติชี้มูลความผิดมากที่สุด คือ การทุจริตในการจัดซื้อจัดจ้าง จำนวน 25 เรื่อง และการปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ จำนวน 25 เรื่อง รองลงมาเป็นการทุจริตยักยอกหรือเบียดบังเงินหรือทรัพย์สิน จำนวน 10 เรื่อง การทุจริตในการจัดทำงบประมาณ/โครงการหรือเบิกจ่ายเงินในโครงการเป็นเท็จ จำนวน 7 เรื่อง การทุจริตเรียกรับสินบน จำนวน 2 เรื่อง และการทุจริตในการบริหารงานบุคคล จำนวน 1 เรื่อง ตามลำดับ ปัจจัยที่ก่อให้เกิดการทุจริตในภาพรวม พบว่า เกิดจากปัจจัยภายในของผู้ปฏิบัติงานในรัฐวิสาหกิจมากที่สุด ที่ปฏิบัติงานอย่างไม่ซื่อสัตย์สุจริต และไม่แยกแยะระหว่างประโยชน์ส่วนตนและประโยชน์ส่วนรวม และปัจจัยภายนอก เช่น พนักงานระดับล่างได้รับเงินเดือนที่ไม่เพียงพอ ค่านิยมในระบบอุปถัมภ์ที่ช่วยเหลือกันในหมู่พวกพ้อง การนิยมจ่ายเงินเพื่อให้ได้รับความรวดเร็วหรือความสะดวกในการรับบริการหรือแลกกับการได้รับคัดเลือกให้ดำเนินงานหรือโครงการ อิทธิพลของนักการเมืองที่เกี่ยวข้องในการสรรหาหรือคัดเลือกกรรมการของรัฐวิสาหกิจและผู้บริหารรัฐวิสาหกิจ ระบบการบริหารงานและการติดตามกำกับดูแลของผู้บังคับบัญชาที่ขาดความเคร่งครัด ระเบียบของหน่วยงานรัฐวิสาหกิจมีความแตกต่างกันในแต่ละหน่วยงานทำให้มีความไม่ชัดเจน รวมทั้งระบบการตรวจสอบภายในที่ไม่มีประสิทธิภาพ และหน่วยงานตรวจสอบการทุจริตภายนอกดำเนินการล่าช้า สำหรับปัจจัยที่ก่อให้เกิดการทุจริตเฉพาะรูปแบบ พบว่า หน่วยงานรัฐวิสาหกิจมีระเบียบการบริหารงานบุคคลของตนเองและกำหนดให้ใช้ดุลพินิจในการคัดเลือกแต่งตั้ง จึงเป็นโอกาสที่ผู้บริหารหรือผู้มีอำนาจจะเอื้อประโยชน์ให้กับคนของตน กฎหมายที่เกี่ยวกับการจัดซื้อจัดจ้างของรัฐวิสาหกิจที่เกี่ยวกับการพาณิชย์โดยตรงซึ่งอาจจะเป็นช่องทางเพื่อไม่ต้องปฏิบัติตามพระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 การดำเนินโครงการขนาดใหญ่ที่ได้รับนโยบายจากคณะรัฐมนตรีและคณะกรรมการของรัฐวิสาหกิจให้ดำเนินการทำให้ง่ายต่อการทุจริตเชิงนโยบาย ผู้ปฏิบัติงานในรัฐวิสาหกิจดำเนินงานไม่เป็นไปตามกฎหมายหรือระเบียบของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติงาน และการอาศัยโอกาสจากการปฏิบัติงานที่ใกล้ชิดกับเงินหรือทรัพย์สินประกอบกับกฎหมายหรือระเบียบที่กำหนดขั้นตอนการปฏิบัติงานมีช่องโหว่ในการทำทุจริตยักยอกทรัพย์ รวมทั้งหน่วยงานรัฐวิสาหกิจบางประเภทมีลักษณะงานบริการประชาชน และที่เกี่ยวข้องกับการอนุมัติ การอนุญาต จึงมีการเรียกรับหรือเสนอให้ทรัพย์สิน เพื่อให้ได้รับการอำนวยความสะดวกหรือได้รับการบริการที่รวดเร็ว ข้อเสนอแนะหรือแนวทางแก้ไขปัญหาการทุจริตสำหรับหน่วยงานรัฐวิสาหกิจ เช่น การปลูกฝังจิตสำนึก และความซื่อสัตย์สุจริตให้บุคลากรของหน่วยงานรัฐวิสาหกิจ มีการสร้างวัฒนธรรมองค์กรในการปฏิบัติงานตามหลักธรรมาภิบาล รวมทั้งกรณีพบเห็นการทุจริตในหน่วยงาน ให้บุคลากรมีความกล้าที่จะตักเตือนผู้กระทำการทุจริต หรือแจ้งให้ผู้มีหน้าที่ตรวจสอบรับทราบ โดยมีนโยบายเกี่ยวกับการแจ้งเบาะแสการทุจริตและการคุ้มครองผู้ให้ข้อมูล (Whistle Blowing Policy) มีการปรับปรุงระเบียบกฎหมายให้มีความชัดเจน หลีกเลี่ยงการตีความ และลดการใช้ดุลพินิจให้น้อยที่สุด มีการบริหารงานที่ผู้บังคับบัญชาแต่ละระดับชั้นต้องมีการควบคุม กำกับดูแลการปฏิบัติงานของผู้ใต้บังคับบัญชาอย่างใกล้ชิด และให้มีการปฏิบัติตามขั้นตอนในระเบียบกฎหมายอย่างเคร่งครัด รวมทั้งใช้ระบบอิเล็กทรอนิกส์มาใช้ในกระบวนการปฏิบัติงานและการให้บริการบางประเภท มีระบบการตรวจสอบภายในที่มีความเข้มงวดสม่ำเสมอ โดยเฉพาะการตรวจสอบติดตามในเรื่องการใช้งบประมาณในโครงการขนาดใหญ่ มีการผลักดันนโยบายต่อต้านการทุจริตทั้งภายในหน่วยงานและภายนอกหน่วยงาน เป็นต้น สำหรับข้อเสนอแนะสำหรับสำนักงาน ป.ป.ช. เช่น การปรับปรุงการปฏิบัติงานด้านปราบปรามการทุจริตให้มีประสิทธิภาพและรวดเร็ว เน้นการดำเนินคดีในเรื่องขนาดใหญ่ที่มีความสำคัญ พัฒนาองค์ความรู้และสร้างความเชี่ยวชาญเฉพาะด้านให้กับพนักงานไต่สวนในการตรวจสอบการทุจริตในหน่วยงานรัฐวิสาหกิจแต่ละรูปแบบ มีการจัดทำคู่มือการปฏิบัติงาน เน้นการป้องกันการทุจริตในเชิงรุก โดยเฉพาะการตรวจสอบติตตามการดำเนินโครงการที่มีขนาดใหญ่และวงเงินงบประมาณสูง เผยแพร่ประชาสัมพันธ์ผลการดำเนินงานของสำนักงาน ป.ป.ช. และข้อกฎหมายที่ความสำคัญตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต พ.ศ. 2561 เช่น มาตรา 134 และมาตรา 135 จัดให้มีวิทยากรสำหรับการอบรมให้ความรู้แก่บุคลากรในหน่วยงานรัฐวิสาหกิจเกี่ยวกับระเบียบกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติงานอย่างถูกต้อง สนับสนุนให้ภาคประชาชนมีส่วนร่วมในการตรวจสอบการทุจริต มีการบูรณาการการทำงานระหว่างหน่วยงานตรวจสอบในการแลกเปลี่ยนข้อมูลด้านคดีและการลงพื้นที่เพื่อตรวจสอบร่วมกัน ศึกษาเพิ่มเติมเกี่ยวกับการประเมินคุณธรรมและความโปร่งใสในการดำเนินงานของหน่วยงานภาครัฐในส่วนของหน่วยงานรัฐวิสาหกิจ และพัฒนาการจัดทำแผนปฏิบัติการด้านการต่อต้านการทุจริตและประพฤติมิชอบให้สอดคล้องกับการดำเนินงานของหน่วยงานรัฐวิสาหกิจและมีการติดตามและประเมินผลการปฏิบัติตามแผนเป็นระยะ เป็นต้น