การศึกษาปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการถ่ายเทสาร BPA และประสิทธิภาพการใช้งานของแลกเกอร์ชนิด BPA-NI และการเตรียมความพร้อมเพื่อขอรับรองมาตรฐานสากลสำหรับการทดสอบการถ่ายเทสาร BPA ในกระป๋องบรรจุอาหาร

บทคัดย่อ

จากความกังวลต่ออันตรายจากการได้รับสารบิสฟีนอล เอ (Bisphenol A; BPA) ที่อาจจะถ่ายเทสู่อาหาร ผู้ผลิต อาหารบรรจุกระป๋องเพื่อการส่งออกจ าเป็นต้องเปลี่ยนชนิดแลกเกอร์ชั้นเคลือบกระป๋อง จากแลกเกอร์ ชนิดอิพ็อก ซี เรซิน (epoxy resins) ซึ่งใช้ BPA เป็นวัตุดิบตั้งต้น เป็นชนิด บี พี เอ - เอ็น ไอ (BPA-NI) ซึ่งเป็นแลกเกอร์ที่ อาจจะมีสาร BPA โดยไม่ได้เจตนา (non-intent) เพื่อให้เป็นไปตามข้อก าหนดของประเทศคู่ค้า และความ ปลอดภัยของผู้บริโภค ในปัจจุบันผู้ผลิตบรรจุภัณฑ์กระป๋องและผู้ผลิตอาหารกระป๋องยังไม่มีข้อมูลเพียงพอในการ เลือกใช้แลกเกอร์ BPA-NI ท าให้ไม่สามารถท านายข้อมูล เช่น อายุการเก็บรักษา คุณภาพอาหารและปริมาณการ ถ่ายเทสาร BPA ในอาหารบรรจุกระป๋องได้ งานวิจัยนี้จึงมีกิจกรรมส าคัญ 4 ด้านคือ 1) ศึกษาปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อ การถ่ายเทสาร BPA การบวมพองของแลกเกอร์และคุณภาพของกะทิบรรจุกระป๋องโดยใช้ตัวอย่างกะทิบรรจุ กระป๋องที่ระดับไขมัน ต่ า กลาง สูง และจ าลองสภาวะการเก็บรักษาตัวอย่างที่อุณหภูมิ 35 45 และ 55 องศา เซลเซียส โดยใช้กระป๋องเคลือบแลกเกอร์ BPA-NI บรรจุกะทิเชิงการค้าที่ได้รับความอนุเคราะห์จากผู้ประกอบการ ภายใต้สมาคมบรรจุภัณฑ์โลหะไทยและสมาคมผู้ผลิตอาหารส าเร็จรูป 2) ส ารวจสถานการณ์การปนเปื้อนของสาร BPA และคุณภาพของแลกเกอร์ในสายการผลิตกระป๋องของไทย 3) ส ารวจสถานการณ์การถ่ายเทสาร BPA และ คุณภาพของแลกเกอร์ในตัวอย่างกะทิบรรจุกระป๋องเชิงการค้า และ 4) เตรียมความพร้อมในการขอรับรอง มาตรฐานสากล ISO 17025 ส าหรับการทดสอบการถ่ายเทสาร BPA ในแผ่นและกระป๋องโลหะ ผลการศึกษาโดยรวมพบว่าอุณหภูมิในการเก็บรักษาส่งต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาไฮโดรไลซิสของไขมันใน กะทิ ส าหรับการทดสอบการถ่ายเทสาร BPA นั้นมีการจ าลองสภาวะการทดสอบไมเกรชัน (Migration test) ใน ตัวอย่างกระป๋องเปล่าและกะทิบรรจุกระป๋อง เพื่อประเมินโอกาสการถ่ายเทสาร BPA จากบรรจุภัณฑ์สู่อาหาร พบว่าปริมาณสาร BPA ในกะทิบรรจุกระป๋องตัวอย่างส าหรับกิจกรรมที่ 1 มีค่าต่ ากว่าเกณฑ์ก าหนดของสหภาพ ยุโรป โดยก าหนดของค่าไมเกรชันจ าเพาะของสาร BPA มีค่าไม่เกิน 0.05 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม (50 ppb) นอกจากนี้ยังมีการพัฒนาวิธีประเมินอายุการใช้งานของแลกเกอร์ด้วยเทคนิคทางไฟฟ้าเคมีและวิเคราะห์เชิงพื้นผิว ซึ่งสามารถวิเคราะห์ผลทดสอบรวดเร็วกว่าการสังเกตติดตามจากการเก็บอาหารกระป๋องตามสภาวะการใช้งานจริง ประมาณ 8-10 เท่า องค์ความรู้ที่ได้สามารถใช้ในการตัดสินใจเลือกชนิดของแลกเกอร์ที่เหมาะสมกับกลุ่มอาหาร เพื่อให้ผลิตภัณฑ์มีอายุการเก็บยาวนานขึ้น ส าหรับตัวอย่างกระป๋องจากสายการผลิตและกะทิบรรจุกระป๋องเชิง การค้าในกิจกรรมที่ 2-3 พบว่าส่วนใหญ่มีปริมาณการถ่ายเทสาร BPA ไม่เกินเกณฑ์ก าหนดของสหภาพยุโรปและ ชั้นเคลือบกระป๋องมีประสิทธิภาพการใช้งานแตกต่างกันตามชนิดและแหล่งที่มาของแลกเกอร์ นอกจากนี้ โครงการวิจัยยังได้ผลงานคู่มือคุณภาพเพื่อใช้ยื่นขอรับรองมาตรฐานสากลของห้องปฏิบัติการและวิธีมาตรฐานการ ทดสอบการถ่ายเทสาร BPA จากแผ่นและกระป๋องโลหะ ซึ่งจะส่งผลให้ผู้ประกอบการไทยลดระยะและค่าใช้จ่ายใน การตรวจวิเคราะห์และยังสร้างความเชื่อมั่นต่อคุณภาพและความปลอดภัยของอาหารบรรจุกระป๋องของประเทศ ไทยในระยะยาว

คำสำคัญ