โครงการนวัตกรรมวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์จากวัสดุเหลือทิ้งของมังคุด ลิ้นจี่ และทุเรียน ให้มีมูลค่าเพิ่มและศักยภาพเชิงพาณิชย์

บทคัดย่อ

มังคุด ทุเรียน และลิ้นจี่เป็นไม้ผลเศรษฐกิจที่สำคัญของประเทศไทย แต่ตั้งแต่กระบวนการปลูก การเก็บเกี่ยว จนกระทั้งการแปรรูป มีเศษเหลือทิ้งกลายเป็นปัญหาขยะจำนวนมาก แต่สิ่งเหลือทิ้งเหล่านี้สามารถนำกลับมาทำให้เกิดประโยชน์โดยนำมาทำเป็นผลิตภัณฑ์ที่เพิ่มมูลค่าได้ งานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อนำสิ่งเหลือทิ้งจากการผลิตมังคุด ลิ้นจี่ และทุเรียนมาพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่า 2) เพื่อศึกษาสารสกัดจากสิ่งเหลือทิ้งของมังคุด ลิ้นจี่ และทุเรียน และ 3) เพื่อถ่ายทอดเทคโนโลยีการสร้างผลิตภัณฑ์จากเศษเหลือทิ้งของมังคุด ลิ้นจี่ และทุเรียนให้แก่วิสาหกิจชุมชน ประกอบด้วย 3 โครงการย่อย คือ 1) การสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับวัสดุเหลือทิ้งจากมังคุดเพื่อพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์วิสาหกิจชุมชน และอุตสาหกรรม 2) การวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์จากเปลือกและเมล็ดลิ้นจี่เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่ม ลดขยะ และถ่ายทอดเทคโนโลยีสู่วิสาหกิจชุมชนและอุตสาหกรรม และ 3) การสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับทุเรียนเพื่อพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ของวิสาหกิจชุมชน ระยะเวลาการดำเนินงาน 1 ตุลาคม 2564-30 ธันวาคม 2565 โครงการย่อยที่ 1 มีวิธีการดำเนินงานในส่วนของการพัฒนาผลิตภัณฑ์ดับกลิ่นเท้า คือ แป้งและสเปรย์ดับกลิ่นเท้าจากสารสกัดเปลือกมังคุด โดยนำสารสกัดเปลือกมังคุดที่สกัดด้วยเอทานอล (1:4) มาทดสอบฤทธิ์ของสารสกัดเบื้องต้นด้วยวิธี Agar disc diffusion ทดสอบหาค่าความเข้มข้นต่ำสุดที่สามารถยับยั้งการเจริญของเชื้อ (Minimal inhibitory concentration: MIC) และการทดสอบหาค่าความเข้มข้นต่ำสุดที่สามารถฆ่าเชื้อได้ (Minimal bactericidal concentration: MBC) นำสารสกัดจากเปลือกมังคุดมาผสมกับส่วนประกอบต่างๆเพื่อทำเป็นแป้งโรยเท้า และสเปรย์ นำไปทดสอบความพึงพอใจจากผู้ใช้ พบว่า สารสกัดเปลือกมังคุดมีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อแบคทีเรียที่คัดแยกได้จากเท้า 17 ไอโซเลท ได้ค่า MBC เท่ากับ 3.13 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร นำไปผสมเป็นส่วนประกอบในแป้งและสเปรย์ที่ความเข้มข้น 3.13 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร นำไปทดสอบกับอาสาสมัคร จำนวน 39 คน ทั้ง 2 ผลิตภัณฑ์ พบว่า ผลิตภัณฑ์แป้ง ความรู้สึกแห้งสบายหลังการใช้ ประสิทธิภาพในการระงับกลิ่นหลังการใช้ ความรู้สึกในการอยากใช้ผลิตภัณฑ์ และความสะดวกในการใช้บรรจุภัณฑ์อยู่ในระดับมาก (4.28?0.08, 4.13?0.12, 4.05?0.07 และ 4.30?0.19 ตามลำดับ) ส่วนส่งเสริมทัศนคติต่อการทำของเสียเหลือศูนย์ (Zero waste) อยู่ในระดับมากที่สุด (4.63?0.19) สำหรับสเปรย์ ความรู้สึกแห้งสบายหลังการใช้ ประสิทธิภาพในการระงับกลิ่นหลังการใช้ ความรู้สึกในการอยากใช้ผลิตภัณฑ์ และความสะดวกในการใช้บรรจุภัณฑ์อยู่ในระดับมาก (3.95?0.07, 4.08?0.11, 3.95?0.14 และ 4.34?0.06 ตามลำดับ) ส่วนส่งเสริมทัศนคติต่อการทำของเสียเหลือศูนย์ (Zero waste) อยู่ในระดับมากที่สุด (4.61?0.08) การทำผลิตภัณฑ์แผ่นรองรองเท้าจากถ่านลูกมังคุด นำผงถ่านลูกมังคุดผสมน้ำยางพาราง 9:1 ผสมสารมีฤทธิ์ในการฆ่าเชื้อได้แก่ การบูร กานพลู และน้ำมันทีทรี ที่ความเข้มข้น 0.5% แปะทับด้วยผ้าที่มีลายและสีต่างกัน นำไปทดสอบกับอาสาสมัครจำนวน 47 คน พบว่าความพึงพอใจหลังใช้ 8 ชั่วโมง อยู่ในระดับมาก ความสวยงามระดับมากเท่ากัน และผลิตภัณฑ์สติ๊กเกอร์แปะในรองเท้า โดยนำสารสกัดเปลือกมังคุดผสมกับเยื้อกระดาษรีไซเคิลที่ความเข้มข้น 3.13 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร และกระดาษที่ผสมถ่านมังคุดต่อเยื่อกระดาษ 2:1 จากนั้นนำกระดาษแช่ในสารละลาย การบูร กานพลู และน้ำมันทีทรี ที่ความเข้มข้น 5% นำไปให้อาสาสมัครทั้ง 35 คนใช้ พบว่า หลังจากใช้ 8 ชั่วโมง มีความพึงพอใจอยู่ในระดับมาก โครงการย่อยที่ 2 ศึกษาวิธีการสกัดสารจากเปลือกและเมล็ดลิ้นจี่ โดยเปรียบเทียบวิธีการสกัด คือ การแช่ในตัวทำเอทานอลเข้มข้น 95% (1:20) นาน 7 วัน เปรียบเทียบกับการใช้คลื่นไมโครเวฟที่สกัดด้วยเอทานอลเข้มข้น 50% (1:30) กำลังไฟ 600 วัตต์ ที่ระยะเวลา 3, 4 และ 5 นาที พบว่า ในเปลือกให้ปริมาณสารสกัดแห้ง 12.9, 17.2, 19.2 และ 14.7 % ของน้ำหนักเปลือกแห้ง ตามลำดับ มีปริมาณสารประกอบฟีโนลิกทั้งหมด เท่ากับ 206.0, 175.2, 175.3 174.9 มิลลิกรัมGAE/มิลลิกรัม ตามลำดับ และฟลาโวนอยทั้งหมด เท่ากับ 59.4, 47.3, 46.1 และ 46.5 มิลลิกรัมGAE/มิลลิกรัม ตามลำดับ ส่วนในเมล็ดลิ้นจี่ให้ปริมาณสารสกัดแห้งที่ 8.8, 6.2, 4.5 และ 5.2% ของน้ำหนักเมล็ดแห้ง ตามลำดับ ปริมาณสารประกอบฟีโนลิกทั้งหมด เท่ากับ 204.1, 176.8, 175.8 และ 177.3 มิลลิกรัมGAE/มิลลิกรัม ตามลำดับ และมีปริมาณสารฟลาโวนอยทั้งหมด เท่ากับ 56.9, 47.7, 45.7 และ 47.7 มิลลิกรัมGAE/มิลลิกรัม ตามลำดับ วิเคราะห์ประสิทธิภาพในการต้านอนุมูลอิสระของสารสกัดเปลือกและเมล็ดลิ้นจี่ โดยวิธี DPPH radical scavenging ability ที่ความเข้มข้น 0-8% (น้ำหนัก/ปริมาตร) พบว่า ความเข้มข้นต่ำที่สุดที่ให้เปอร์เซ็นต์การต้านอนุมูลอิสระสูงอย่างมีประสิทธิภาพของเปลือกและเมล็ดลิ้นจี่ คือ ความเข้มข้นที่ 7% และ 6% (น้ำหนัก/ปริมาตร) ซึ่งมีฤทธิ์การต้านอนุมูลอิสระเท่ากับ 96% และ 92% โครงการย่อยที่ 3 ผลิตภัณฑ์มาร์คพอกหน้าข้ามคืน (Sleeping mask) และเซรั่มบำรุงผิวจากสารสกัดเปลือกและเมล็ดทุเรียน นำเปลือกและเมล็ดทุเรียนไปสกัดด้วยเอทานอล (1:7) นำมาผสมในส่วนประกอบต่างๆเพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์มาร์คพอกหน้าข้ามคืนที่ความเข้มข้นของสารสกัดที่ 1.00 % และเซรั่ม 0.5% ได้คุณสมบัติของกลิ่นสีและเนื้อสัมผัสดีที่สุดซึ่งเป็นที่พอใจของผู้บริโภคมากที่สุด ทดสอบการแพ้ของอาสมัคร 25 คน อายุระหว่าง 18-60 ปี ใช้วิธีทดสอบแบบ Patch Test โดยทาแล้วทิ้งไว้เป็นเวลา 24 และ 48 ชั่วโมง เปรียบเทียบกับสาร Sodium lauryl sulfate (SLS) ความเข้มข้น 1% และน้ำกลั่น (Control) พบว่าเมื่อทามาร์คพอกหน้าทิ้งไว้ 24 ชั่วโมง มีผู้เกิดอาการแพ้ 12%, 28% และ 0% ตามลำดับ และเมื่อทาทิ้งไว้ 48 ชั่วโมง มีผู้เกิดอาการแพ้ 20%, 84% และ 8% ตามลำดับ

คำสำคัญ