การจัดการความรู้การวิจัยเพื่อลดความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงระบบสาธารณสุขในกลุ่มชาติพันธุ์ด้วยระบบ เบาหวานไอที ในพื้นที่อำเภอแม่สาย เพื่อสร้างความมั่นคงด้านสุขภาวะแก่คนในชุมชน

บทคัดย่อ

โครงการนี้จัดทำขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นการจัดการความรู้การวิจัยเรื่องการติดตามผู้ป่วยโรคความดันและเบาหวานในกลุ่มชาติพันธุ์ด้วยระบบเบาหวานไอที ผ่าน Mobile Application ในพื้นที่อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย สืบเนื่องจากปัจจุบันโรคเบาหวานเป็นหนึ่งในกลุ่มโรคไม่ติดต่อเรื้อรังที่มีจำนวนเพิ่มมากขึ้นจากสถิติขององค์การอนามัยโลก (World Health Organization [WHO]) พบว่าปี ค.ศ. 2013 มีจำนวนประชากรทั่วโลก 346 ล้านคนเป็นโรคเบาหวาน และสำหรับประเทศไทยนั้นพบว่ามีประชากรป่วยเป็นโรคเบาหวานในแต่ละปีเพิ่มขึ้นออย่างรวดเร็ว และติดอันดับที่ 4 ในประเทศในแถบภาคพื้นเอเชียแปซิฟิก และสำหรับจังหวัดเชียงรายมีผู้ป่วยเบาหวานที่ได้รับการวินิจฉัยทั้งสิ้น 50,109 ราย (สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงราย,2561) จากรายงานของ นพ.ศุภเลิศ เนตรสุวรรณ รองผู้อำนวยการกลุ่มภารกิจปฐมภูมิ รพ.เชียงรายประชานุเคราะห์กล่าวถึงการออกหน่วยแพทย์เคลื่อนที่ในพื้นที่จังหวัดเชียงรายที่ผ่านมาพบว่า กลุ่มชาติพันธุ์เริ่มมีปัญหาทางสุขภาพเปลี่ยนไปจากเดิม กล่าวคือจากที่พบโรคทางเดินหายใจ ถุงลมโป่งพอง โรคปวดข้อกระดูก โรคกระเพาะ ปัจจุบันได้เปลี่ยนไปเป็นโรคความดันโลหิตสูง เบาหวานมากขึ้น โดยเฉพาะพื้นที่ อำเภอแม่สายซึ่งเป็นพื้นที่แนวชายแดนและประกอบไปด้วยความหลากหลายของกลุ่มชาติพันธุ์ อย่างไรก็ตามเนื่องจากกลุ่มชาติพันธุ์ส่วนใหญ่ไม่มีสิทธิหลักประกันสุขภาพ ทำให้การออกพื้นที่ไปรับการรักษาเป็นเรื่องยาก แม้ว่าโรงพยาบาลจะมีเงินสงเคราะห์ให้แต่พบว่าส่วนน้อยที่จะเดินทางไปรักษาอย่างต่อเนื่องจึงทำให้เกิดปัญหาความไม่มั่นคงด้านสุขภาวะเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องมาโดยตลอด ถึงแม้นว่าทางสาธารณสุขจังหวัดเชียงรายได้มีมาตรการขับเคลื่อนการจัดการโรค NCDs เพื่อให้สาธารณสุขเป็นเรื่องที่ทุกคนเข้าถึงโดยง่าย ด้วยการพยามสื่อสารการดูแลสุขภาวะเพื่อลดความเสี่ยงต่อการเป็นโรคและมุ่งเน้นการเพิ่มองค์ความรู้การวัดความดันโลหิตที่บ้าน (SMBP) ตลอดจนการ พัฒนาระบบดูแลผู้ป่วยที่บ้าน ตลอดจนการเฝ้าระวังเพื่อลดปัจจัยเสี่ยงและลดโรควิถีชีวิตของประชาชน ลดผู้ป่วยรายใหม่ ลดภาวะแทรกซ้อน และการเสียชีวิต โดยเน้นการคัดกรองประชาชน การสร้างเสริมสุขภาพตามหลักสาธารณสุข และการจัดกระบวนการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ ตรวจภาวะแทรกซ้อน และบริการดูแลรักษาเชื่อมโยงระหว่างการทำงานระหว่าง หมู่บ้าน ชุมชน, โรงพยาบาลประจำตำบล และ โรงพยาบาลศูนย์ เพื่อสร้างโอกาสในการเข้าถึงระบบสาธารณสุขโดยเฉพาะในกลุ่มชาติพันธุ์ แต่ก็ยังไม่สามารถทำการติดตามผู้ป่วยได้อย่างทันท่วงที เนื่องจากจำนวนบุคลากร และระบบการติดตาม ที่ยังต้องใช้เอกสารเป็นหลัก จึงทำให้ผู้ป่วยกลุ่มชาติพันธุ์นี้ยังไม่ได้ถูกติดตามได้อย่างครบถ้วน ดังนั้นจึงเป็นที่มาของโครงการ การจัดการความรู้การวิจัยเพื่อลดความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงระบบสาธารณสุขในกลุ่มชาติพันธุ์ด้วยระบบ เบาหวานไอที ในพื้นที่อำเภอแม่สาย เพื่อเป็นการสร้างความมั่นคงด้านสุขภาวะให้แก่ชุมชน และเป็นการเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงระบบสาธารณสุขในกลุ่มผู้ป่วยที่เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ และเป็นการเสริมสร้างการทำงานร่วมกันของเครือข่ายสุขภาพชาติพันธุ์ อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) โรงพยาบาลประจำตำบล (รพ.สต.) และญาติของผู้ป่วย ซึ่งงานวิจัยนี้ได้ดำเนินเสร็จเรียบร้อยแล้วในโรงพยาบาลพาน อำเภอพาน จังหวัดเชียงราย ซึ่งเป็นกลุ่มผู้ป่วยที่อยู่ในเมืองและสื่อสารภาษาไทย ผลการดำเนินที่ผ่านมาพบว่าระบบ เบาหวานไอที ได้เปลี่ยนสถานะผู้ป่วยจากผู้ที่รอคอยการรักษากลายมาเป็นผู้ถูกติดตาม และผู้ป่วยบางรายเมื่อได้รับการติดตามผ่านระบบ “เบาหวานไอที” อย่างต่อเนื่องก็ไม่มีความจำเป็นต้องเดินทางมาโรงพยาบาลถือเป็นการลดการแออัดของผู้ป่วยในโรงพยาบาลอีกด้วย โดยการถ่ายทอดองค์ความรู้ครั้งนี้เป็นการทำงานร่วมกันกับเครือข่ายสุขภาพชาติพันธุ์และโรงพยาบาลประจำตำบลเกาะช้าง ในพื้นที่อำเภอแม่สรวย เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้เกี่ยวกับระบบ “เบาหวานไอที” สู่ผู้ป่วยกลุ่มชาติพันธ์ในพื้นที่อำเภอแม่สาย เพื่อเป็นการสร้างความมั่นคงด้านสุขภาวะให้แก่ชุมชนและส่งเสริมการทำงานร่วมกันหลายภาคส่วนในพื้นที่อย่างยั่งยืนต่อไป

คำสำคัญ