ระบบปัญญาประดิษฐ์เพื่อการถ่ายภาพจอตาและการคัดกรองภาวะเบาหวานขึ้นจอตา

บทคัดย่อ

ภาวะเบาหวานขึ้นจอประสาทตาเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของไทยและของทั่วโลก การตรวจคัดกรองเบาหวานโดยการตรวจจอประสาทตาจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง อันจะนำไปสู่การตรวจพบและให้การดูแลในระยะเริ่มต้นซึ่งเป็นระยะที่สามารถรักษาให้หายหรือชะลอความรุนแรงได้หากมีการตรวจพบอย่างทันท่วงที และสามารถลดภาวะสูญเสียการมองเห็นอย่างถาวรและค่าใช้จ่ายในการดูแลลงได้ อย่างไรก็ตาม ในประเทศไทย การตรวจคัดกรองยังทำได้ต่ำกว่าครึ่งหนึ่งของจำนวนผู้ป่วยทั้งหมด ทั้งนี้สาเหตุเนื่องมาจากจักษุแพทย์และการบริการสุขภาพในด้านจักษุวิทยาในประเทศไทยยังกระจายตัวได้ไม่ครอบคลุมความต้องการของผู้ป่วยโดยเฉพาะในชนบท นอกจากนี้ การตรวจวินิจฉัยโรคที่เกี่ยวกับความผิดปกติขอจอประสาทตาในระยะเริ่มต้นนั้น ยังไม่สามารถกระทำได้อย่างแพร่หลายโดยบุคลากรจากสถานพยาบาลระดับทุติยภูมิและระดับปฐมภูมิซึ่งอยู่ใกล้ชิดกับชุมชน เนื่องจากต้องใช้บุคลากรที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง และเครื่องมือที่ใช้ตรวจมีจำนวนไม่เพียงพอ โรงพยาบาลชุมชนหลายแห่งไม่มีเครื่องมือที่สามารถตรวจจอประสาทตาได้ ต้องผลัดเปลี่ยนหมุนเวียนกันใช้ภายในพื้นที่ใกล้เคียง ยิ่งไปกว่านั้น เครื่องมือที่มีความไวและความจำเพาะสูงในการวินิจฉัยและตรวจติดตามภาวะจอประสาทตาเสื่อมในระยะเริ่มต้น เช่น เครื่องตรวจชั้นจอประสาทตาด้วยเลเซอร์แบบสามมิติด้วยหลักการของออพติคอลโคเฮียเรนซ์โทโมกราฟี หรือโอซีที ซึ่งถูกใช้เป็นเครื่องมือวินิจฉัยหลักในจักษุคลินิกในประเทศไทยนั้นมีราคาแพง และมีใช้ในสถานพยาบาลที่มีขีดความสามารถระดับสูงหรือคลินิกเฉพาะทางเท่านั้น ด้วยเหตุผลข้างต้น ทีมวิจัยได้ดำเนินออกแบบและพัฒนาระบบถ่ายภาพจอตาเพื่อให้เหมาะกับการคัดกรองภาวะเบาหวานขึ้นจอตาในสถานพยาบาลในระดับปฐมภูมิ ตลอดจนถึงการพัฒนาระบบการเชื่อมโยงฐานข้อมูลภาพถ่ายจอตาที่ถ่ายโดยต้นแบบ เพื่อให้แพทย์ผู้เชี่ยวชาญสามารถวินิจฉัยภาพจอตาจากที่ห่างไกลได้ โดยเน้นการสร้างเทคโนโลยีภายในประเทศแบบครบวงจร ตั้งแต่การวางรากฐานองค์ความรู้พื้นฐาน การสร้างกำลังคนด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี การเพิ่มความสามารถซ่อมบำรุงได้เองภายในประเทศ อันจะนำไปสู่การกระจายการเข้าถึงเทคโนโลยีไปสู่ระดับชุมชน โดยได้ออกแบบให้มีต้นทุนที่ต่ำกว่าเทคโนโลยีที่นำเข้าจากต่างประเทศ ทั้งต้นทุนการผลิตเครื่องมือและต้นทุนในการบำรุงรักษาระยะยาว อีกทั้ง ยังจะเน้นออกแบบให้มีการใช้งานได้ง่าย ไม่ซับซ้อน เข้ากับบริบทของระบบบริการในสถานพยาบาลปฐมภูมิทว่ายังสามารถใช้งานในการตรวจคัดกรองความผิดปกติของจอตาได้ในระยะต้น โดยอาศัยระบบปัญญาประดิษฐ์เข้ามาช่วยในเพิ่มประสิทธิภาพในการถ่ายภาพ การประมวลสัญญาณ และช่วยในการตัดสินใจในกระบวนการวินิจฉัยความผิดปกติของจอตาอีกด้วย ลดภาระค่าใช้จ่ายของประเทศในระยะยาว

คำสำคัญ