การพัฒนาฐานความรู้แปรรูปปลาบนพื้นฐานภูมิปัญญาชุมชน

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1)ศึกษาบริบทภูมิปัญญาชุมชนการแปรรูปปลาแบบมีส่วนร่วม 2)ออกแบบและระบบพัฒนาฐานความรู้แปรรูปปลาบนพื้นฐานภูมิปัญญาชุมชน และ 3)ส่งเสริมให้เกิดกิจกรรมการถ่ายทอดฐานความรู้แปรรูปปลาโดยนำระบบฐานความรู้ที่ได้ไปปฏิบัติจริงขับเคลื่อนการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนอย่างยั่งยืน โดยใช้กรณีศึกษากลุ่มวิสาหกิจชุมชน ร้านค้า และชาวบ้านที่ทำการแปรรูปปลาในพื้นที่รอบเชื่อนลำปาว จังหวัดกาฬสินธุ์ ใช้แนวทางการวิจัยแบบมีส่วนร่วม (Participatory Research) และการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) การวิเคราะห์เอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึกและแบบมีโครงสร้าง โดยผลการวิจัยสรุปได้ดังนี้ คือ 1) สภาพปัจจุบันของการแปรรูปปลาในเขตพื้นที่รอบเขื่อนลำปาว ยังมีการรวมกลุ่มเป็นวิสาหกิจ ร้านค้า และชาวบ้านทำการแปรรูปปลาเพื่อจำหน่าย แต่มีอัตราลดลงอย่างต่อเนื่องเหตุเพราะภูมิปัญญาการแปรรูปปลาที่ถ่ายทอดให้กับลูกหลานหรือคนในครอบครัวส่วนใหญ่มิได้มีการนำมาใช้อย่างจริงจัง ผลิตภณฑ์แปรรูปปลามีทั้งหมด 9 ประเภท ชนิดของปลาที่นำมาแปรรูปมี 14 ชนิด การเก็บความรู้ภูมิปัญญาการแปรรูปปลาเป็นความรู้ที่ฝังลึกอยู่ในตัวบุคคลยังมิได้มีการจัดการอย่างเป็นระบบ 2) การจัดเก็บความรู้ใช้ออนโทโลยีอธิบายความหมาย ความสัมพันธ์และโครงสร้างของข้อมูลผ่านภาษาโอดับเบิ้ลยูแอล (Web Ontology language : OWL) ประกอบด้วยคลาสจัดเก็บความรู้ จำนวน 9 คลาส ผลการประเมินประสิทธิภาพการสืบค้น 1) การให้น้ำหนักคำด้วยการวิเคราะห์สัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ มีค่าความแม่นยำเฉลี่ย (MRR) เท่ากับ 0.926 และมีค่าความผิดพลาด (SSE) เท่ากับ 0.091 ซึ่งให้ผลดีกว่าทั้งในด้านของความแม่นยำเฉลี่ย และมีค่าความผิดพลาดที่น้อยกว่าวิธีการให้น้ำหนักด้วย IDF 2) การสืบค้นความรู้การแปรรูปปลาจากรูปแบบการทดลอง A ได้ค่าความถ่วงดุล เท่ากับ 0.8283 มีประสิทธิภาพดีกว่ารูปแบบการทดลอง B มีค่าความถ่วงดุล เท่ากับ 0.6749 แต่พบว่าค่าความแม่นยำเฉลี่ยของรูปแบบการทดลอง A เท่ากับ 0.7839 มีประสิทธิภาพการสืบค้นด้อยกว่ารูปแบบการทดลอง B เท่ากับ 0.8324 3) ผลประเมินความพึงพอใจต่อการจัดกิจกรรมการถ่ายทอดระบบฐานความรู้แปรรูปปลาบนพื้นฐานภูมิปัญญาชุมชน มีระดับความพึงพอใจโดยรวมอยู่ในระดับมาก

คำสำคัญ