การพัฒนารูปแบบการสร้างนวัตกรรมภูมิปัญญาเศรษฐกิจพอเพียงเพื่อเสริมสร้างศักยภาพในการแข่งขันอย่างยั่งยืนของวิสาหกิจชุมชนกลุ่มแปรรูปผลิตภัณฑ์ในจังหวัดภาคกลางตอนล่าง

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่อง การพัฒนารูปแบบการสร้างนวัตกรรมภูมิปัญญาเศรษฐกิจพอเพียงเพื่อเสริมสร้าง ศักยภาพในการแข่งขันอย่างยั่งยืนของวิสาหกิจชมชนกลุ่มแปรรูปผลิตภัณฑ์ กลุ่มจังหวัดภาคกลางตอนล่าง มี วัตถุประสงค์ดังนี้ (1) ศึกษาและสังเคราะห์แนวคิดเกี่ยวกับการสร้างนวัตกรรมภูมิปัญญาเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อเสริมสร้างศักยภาพในการแข่งขันอย่างยั่งยืนของวิสาหกิจชุมชน (2) ศึกษาสภาพการณ์ ความต้องการ จำเป็น และปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการสร้างนวัตกรรมภูมิปัญญาเศรษฐกิจพอเพียงเพื่อเสริมสร้างศักยภาพในการ แข่งขันอย่างยั่งยืนของวิสาหกิจชุมชนกลุ่มแปรรูปผลิตภัณฑ์ในจังหวัดภาคกลางตอนล่าง (3) พัฒนารูปแบบ การสร้างนวัตกรรมภูมิปัญญาเศรษฐกิจพอเพียง ทั้งนวัตกรรมผลิตภัณฑ์และนวัตกรรมกระบวนการ เพื่อ เสริมสร้างศักยภาพในการแข่งขันอย่างยั่งยื่นของวิสาหกิจชุมชนกลุ่มแปรรูปผลิตภัณฑ์ในจังหวัดภาคกลาง ตอนล่าง และ (4) ทดสอบรูปแบบการสร้างนวัตกรรมภูมิปัญญาเศรษฐกิจพอเพียงเพื่อเสริมสร้างศักยภาพใน การแข่งขันอย่างยั่งยืนของวิสาหกิจชุมชนกลุ่มแปรรูปผลิตภัณฑ์ในจังหวัดภาคกลางตอนล่าง ประชากรและ กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัยคือ ผู้เชี่ยวชาญด้านต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง ประธานหรือตัวแทนสมาชิกของวิสาหกิจ ชุมชนกลุ่มแปรรูปผลิตภัณฑ์ที่มีวิธีปฏิบัติที่เป็นเลิศ (Best Practice) สมาชิกของวิสาหกิจชุมชนกลุ่มแปรรูป ผลิตภัณฑ์ในกลุ่มจังหวัดภาคกลางตอนล่าง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือ แบบสัมภาษณ์เชิงลีกแบบมีโครงสร้าง (Structured Interview) และแบบสอบถาม และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติบรรยาย ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์แบบเพียร์สัน ส่วนการวิเคราะห์ข้อมูลเชิง คุณภาพใช้การวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analys) ผลการวิจัยพบว่า 1. ผลศึกษาและสังเคราะห์แนวคิดเกี่ยวกับการสร้างนวัตกรรมภูมิปัญญาเศรษฐกิจพอเพียงเพื่อ เสริมสร้างศักยภาพในการแข่งขันอย่างยั่งยืนของวิสาหกิจชุมชน พบว่าการนำหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมา ประยุกต์ในการสร้างนวัตกรรมเพื่อดำเนินการผลิตของกลุ่มวิสาหกิจแปรรูปผลิตภัณฑ์จากเนื้อสัตว์ ผักและ ผลไม้ ภาคกลางตอนล่าง ควรจะส่งเสริมให้ระดับรากหญ้าเข้าใจถึงแก่นแท้ของหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ก่อน เพื่อเป็นรากฐานที่ดีในการพัฒนาในอนาคต และควรคำนึงถึงการมีส่วนร่วมของทุกฝ่ายในกระบวนการ ทำงาน รวมถึงการผสมผสานกันระหว่างภูมิปัญญาท้องถิ่นและเทคโนโลยีสมัยใหม่ที่เกิดขึ้น โดยการขับเคลื่อน หรือส่งเสริมการสร้างนวัตกรรมภูมิปัญญาเศรษฐกิจพอเพียงเพื่อเสริมสร้างศักยภาพในการแข่งขันอย่างยั่งยืน ของวิสาหกิจชุมชน ควรมุ่งเน้นการมีส่วนร่วมของคนในชุมชน มีการประชุมเพื่อการพูดคุยแลกเปลี่ยนความ คิดเห็น2. ผลการศึกษาสภาพการณ์ ความต้องการจำเป็น และปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการสร้างนวัตกรรมภูมิ ปัญญาเศรษฐกิจพอเพียงเพื่อเสริมสร้างศักยภาพในการแข่งขันอย่างยั่งยืนของวิสาหกิจชุมชนกลุ่มแปรรูป ผลิตภัณฑ์ในจังหวัดภาคกลางตอนล่าง พบว่าปัจจุบันกลุ่มวิสาหกิจชุมชนมีการสร้างนวัตกรรมภูมิปัญญา เศรษฐกิจพอเพียงด้านนวัตกรรมกระบวนการสูงที่สุด (ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.33) รองลงมาคือ นวัตกรรมผลิตภัณฑ์ (ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.31) หากพิจารณาถึงปัญหาต่างๆ ของวิสาหกิจชุมชนในภาพรวมอยู่ในระดับมาก (ค่าเฉลี่ย เท่ากับ 3.83) โดยมีปัญหาด้านเทคโนโลยีและระบบสารสนเทศสูงที่สุด (ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.00) รองลงมาคือ ปัญหาด้านการผลิต (ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 3.98) ทั้งนี้ปัจจัยด้านการบริหารและพัฒนาบุคลากร ภาวะผู้นำของ ประธาน/หัวหน้ากลุ่มวิสาหกิจชุมชน การมีส่วนร่วม การจัดการความรู้ บรรยากาศแห่งการเรียนรู้ในองค์กร ทุนทางสังคม และการสนับสนุนจากเครือข่ายภายนอก มีความสัมพันธ์กับการสร้างนวัตกรรมภูมิปัญญา เศรษฐกิจพอเพียงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติติที่ระดับ .05 3. ผลการพัฒนารูปแบบการสร้างนวัตกรรมภูมิปัญญาเศรษฐกิจพอเพียง ทั้งนวัตกรรมผลิตภัณฑ์และ นวัตกรรมกระบวนการ เพื่อเสริมสร้างศักยภาพในการแข่งขันอย่างยั่งยืนของวิสาหกิจชุมชนกลุ่มแปรรูป ผลิตภัณฑ์ในจังหวัดภาคกลางตอนล่าง มีองค์ประกอบสำคัญ 5 องค์ประกอบคือ (1) วิสาหกิจชุมชน (2) นักพัฒนา (3) ปราชญ์ชาวบ้าน (4) นักวิชาการ และ (5) ภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยจะต้องมีปัจจัยพื้นฐานที่สำคัญ อีก 4 ปัจจัยคือ (1) การใช้ทรัพยากรในชุมชน (2) การพัฒนาทางด้านจิตใจและการช่วยเหลือเกื้อกูล (3) ผู้นำ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนที่มีศักยภาพ และ (4) การจัดการความรู้ โดยในการสร้างนวัตกรรมภูมิปัญญาเศรษฐกิจ พอเพียงนั้นควรจะมีขั้นตอนในการดำเนินการ 9 ขั้นตอนคือ (1) การวิเคราะห์ศักยภาพของชุมชน (2) การ สำรวจภูมิปัญญาและทุนทางสังคม (3) การวิเคราะห์ตลาด (4) การจัดการความรู้ (5) การสร้างแนวคิด ผลิตภัณฑ์/กระบวนการ (6) การตรวจสอบแนวคิดผลิตภัณฑ์/กระบวนการ (7) การผลิตผลิตภัณฑ์ต้นแบแบบ/ กระบวนการ (8) การทดสอบตลาด/การทดลองกระบวนการ (9) การปรับปรุงผลิตภัณฑ์/กระบวนการ 4. ผลการทดสอบรูปแบบการสร้างนวัตกรรมภูมิปัญญาเศรษฐกิจพอเพียงเพื่อเสริมสร้างศักยภาพใน การแข่งขันอย่างยั่งยืนของวิสาหกิจชุมชนกลุ่มแปรรูปผลิตภัณฑ์ในจังหวัดภาคกลางตอนล่าง พบว่าวิสาหกิจ ชุมชนสามารถพัฒนานวัตกรรมในรูปแบบต่างๆ โดยวิสาหกิจชุมชนผู้ปลูกฟักข้าว บ้านปลักไม้ลาย จ.นครปฐม ดำเนินการสร้างนวัตกรรมผลิตภัณฑ์ใหม่ๆ ในกลุ่มเครื่องสำอางที่ผลิตจากฟักข้าว ดำเนินจัดทำบรรรรรจุภัณฑ์ สำหรับใช้ในการจำหน่ายสินค้าประเภทเครื่องสำองสำอางที่ทำมาจากกระดาษจากผักตบชวา ที่สามารถย่อยสลายสลาย ได้ และมีต้นทุนที่ถูกลง และดำเนินการปรับปรุงตราสินค้า ส่วนวิสาหกิจชุมชนผู้ผลิตปลาหมำ อ.สองพี่น้องพี่น้อง จ.สุพรรณบุรี ดำเนินการสร้างนวัตกรรมผลิตภัณฑ์ใหม่ๆ คือ การนำปลาหลาหมาปรุงเป็นอาหารคือ ยำปลาหลาหม้า เพื่อความสะดวกกับผู้บริโภค และดำเนินจัดเปลี่ยนนบรรจุภัณฑ์สำหรับใช้ในการบรรจุปลาหม่ำ ให้สามามารถรักษา

คำสำคัญ