การศึกษาและพัฒนารูปแบบการเลี้ยงสัตว์เศรษฐกิจที่เหมาะสมในพื้นที่ประสบภัยแล้งของจังหวัดบุรีรัมย์

บทคัดย่อ

การศึกษาและพัฒนารูปแบบการเลี้ยงสัตว์เศรษฐกิจที่เหมาะสมในพื้นที่ประสบภัยแล้งของจังหวัดบุรีรัมย์ มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาและพัฒนารูปแบบการเลี้ยงไก่พื้นเมืองเพื่อเป็นอาชีพแบบมีส่วนร่วมในพื้นที่ประสบภัยแล้งของจังหวัดบุรีรัมย์อย่างยั่งยืน 2) เพื่อพัฒนาทักษะนักวิจัยชาวบ้านในการเลี้ยงไก่พื้นเมืองของชุมชนนวัตกรรมนักปฏิบัติแบบมีส่วนร่วม 3) เพื่อศึกษาการแปรรูปและเพิ่มคุณค่าเศษเหลือทางการเกษตรเพื่อเป็นอาหารสัตว์ 4) เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรมในการยกระดับขีดความสามารถของเกษตรกรผู้เลี้ยงไก่พื้นเมืองในพื้นที่ประสบภัยแล้งของจังหวัดบุรีรัมย์ และ 5) เพื่อศึกษาการเพิ่มประสิทธิภาพและลดต้นทุนการเลี้ยงไก่พื้นเมืองในพื้นที่ประสบภัยแล้งของจังหวัดบุรีรัมย์ วิธีดำเนินการศึกษา ประกอบไปด้วย การศึกษาบริบทชุมชนและสภาพทั่วไปของเกษตรกรกลุ่มเป้าหมายใน 3 ชุมชน คือ ชุมชนบ้านสวายสอ ชุมชนบ้านโคกสะอาด และชุมชนบ้านเกษตรบูรณะในพื้นที่ตำบลสะแกโพรง อำเภอเมือง จังหวัดบุรีรัมย์ ดำเนินการถ่ายทอดองค์ความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรมในการยกระดับขีดความสามารถของเกษตรกรผู้เลี้ยงไก่พื้นเมืองในพื้นที่เป้าหมาย ศึกษาและพัฒนารูปแบบการเลี้ยงไก่พื้นเมืองเพื่อเป็นอาชีพในพื้นที่ประสบภัยแล้ง และศึกษาการเพิ่มประสิทธิภาพและลดต้นทุนการเลี้ยงไก่พื้นเมือง เครื่องมือที่ใช้ประกอบไปด้วย แบบสอบถามข้อมูลทั่วไป ด้านการทำการเกษตร ด้านเศรษฐกิจ และสภาพการเลี้ยงไก่พื้นเมือง แบบสอบถามแบบมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ ถึงความพึงพอใจในการอบรมเชิงปฏิบัติการถ่ายทอดองค์ความรู้ ส่วนการศึกษาการแปรรูปและเพิ่มคุณค่าเศษเหลือทางการเกษตรเพื่อเป็นอาหารสัตว์ 2 เรื่อง ได้แก่ 1) การศึกษาผลการใช้จุลินทรีย์โปรไบโอติกแบซิลลัส ซับทิลิส (Bacillus subtilis) DL-Pro 1 ในอาหารต่อสมรรถภาพการผลิตของไก่พื้นเมือง และ 2) การเพิ่มคุณค่าทางโภชนะของเศษเหลือทางการเกษตรด้วยกระบวนการหมักยีสต์เพื่อนำมาใช้เป็นอาหารไก่พื้นเมือง นำผลที่ได้จากการวิจัยไปอบรมถ่ายทอดองค์ความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรมให้แก่กลุ่มเป้าหมาย รวมไปถึงการเรียนรู้จากแหล่งเรียนรู้ต้นแบบที่ประสบความสำเร็จด้วยการศึกษาดูงาน การขยายผลความรู้สู่การปฏิบัติในชุมชนเพื่อให้ชุมชนสามารถพัฒนาตนเองในการผลิตไก่พื้นเมืองเพื่อเพิ่มรายได้ การศึกษาผลตอบแทนทางเศรษฐกิจจากเลี้ยงไก่พื้นเมือง โดยใช้แบบสอบถามและการสัมภาษณ์ การวัดและประเมินผลการดำเนินงาน/ การปฏิบัติในชุมชน เพื่อประเมินความรู้ ความเข้าใจและการนำไปใช้ประโยชน์ได้ของเกษตรกรกลุ่มเป้าหมายต่อการนำองค์ความรู้ไปใช้ในการเลี้ยงไก่พื้นเมืองโดยใช้แบบสอบถามและการสัมภาษณ์ การจัดการความรู้และการถอดบทเรียนจากเกษตรกรที่ได้ปฏิบัติการในชุมชน และการสรุปความรู้และคืนความรู้สู่ชุมชนพบว่า รูปแบบการเลี้ยงไก่พื้นเมืองในชุมชนเป้าหมายยังเป็นการเลี้ยงแบบปล่อย ไม่มีการดูแลเรื่องอาหาร และการจัดการที่ดี ทำให้ได้ผลผลิตต่ำ แต่เมื่อเกษตรกรได้รับการถ่ายทอดองค์ความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรม และพัฒนาเกษตรกรในด้านพันธุ์สัตว์ อาหาร และการจัดการ ทำให้มีการปรับเปลี่ยนรูปแบบการเลี้ยงเป็นกึ่งขังกึ่งปล่อย จากการศึกษาการแปรรูปและเพิ่มคุณค่าเศษเหลือทางการเกษตรเพื่อเป็นอาหารสัตว์ พบว่า การเสริมจุลินทรีย์โปรไบโอติกแบซิลลัส ซับทิลิส (Bacillus subtilis) DL Pro1 ในอาหารที่ระดับร้อยละ 0, 0.2 และ 0.4 ไม่มีผลต่อสมรรถภาพการผลิตของไก่พื้นเมืองพันธุ์เหลืองหางขาว แต่อัตราการเลี้ยงรอดของกลุ่มที่มีการเสริมจุลินทรีย์โปรไบโอติกแบซิลลัส ซับทิลิส มีอัตราสูงกว่ากว่ากลุ่มควบคุมที่ไม่มีการเสริมด้วยยาปฏิชีวนะ และการศึกษาการเพิ่มคุณค่าทางโภชนะของเศษเหลือทางการเกษตรเพื่อนำมาใช้เป็นอาหารไก่พื้นเมือง พบว่า ปลายข้าวเม่าที่หมักด้วยยีสต์ขนมปังในสูตรที่เสริมและไม่เสริมปุ๋ยเกลือ ที่ระยะเวลา 5 วัน มีระดับโปรตีนสูงกว่าปลายข้าวเม่าที่ไม่ผ่านกระบวนการหมัก ถึงร้อยละ 36.47 ส่วนปลายข้าวเม่าที่หมักด้วยยีสต์ขนมปังในสูตรที่ไม่เสริมปุ๋ยเกลือที่ระยะเวลา 5 วัน มีระดับโปรตีนสูงกว่าปลายข้าวเม่าที่ไม่ผ่านกระบวนการหมัก ถึงร้อยละ 28.46 ซึ่งผู้วิจัยได้รวบรวมองค์ความรู้ไปถ่ายทอดให้แก่กลุ่มเป้าหมาย รวมไปถึงการเรียนรู้จากแหล่งเรียนรู้ต้นแบบที่ประสบความสำเร็จด้วยการศึกษาดูงาน การขยายผลความรู้สู่การปฏิบัติในชุมชนเพื่อให้เกษตรกรสามารถพัฒนาตนเองในการผลิตไก่พื้นเมืองเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ลดต้นทุน และสร้างรายได้จากการเลี้ยงไก่พื้นเมืองได้ สรุปได้ว่า จากกระบวนการถ่ายทอดองค์ความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรม และพัฒนาเกษตรกรในด้านการเลี้ยงสัตว์เศรษฐกิจ คือ ไก่พื้นเมือง ในด้านพันธุ์สัตว์ อาหาร และการจัดการ การส่งเสริมให้เกษตรกรนำความรู้ที่ได้ไปปฏิบัติด้วยตนเองในฟาร์ม ทำให้เกษตรกรสามารถพัฒนาตนเองในการผลิตไก่พื้นเมือง และสร้างรายได้จากการเลี้ยงไก่พื้นเมืองในพื้นที่ประสบปัญหาภัยแล้งได้คำสำคัญ : รูปแบบการเลี้ยงสัตว์ ไก่พื้นเมือง พื้นที่ประสบภัยแล้ง

คำสำคัญ