การพัฒนาผลิตภัณฑ์ชีวภาพซินไบโอติกส์ที่มีผลต่อการเจริญเติบโต การยับยั้งโรคติดเชื้อ กิจกรรมของเอนไซม์ย่อยอาหาร และการตอบสนอง ต่อระบบภูมิคุ้มกันในปลานิลวัยอ่อน

บทคัดย่อ

การพัฒนาผลิตภัณฑ์ชีวภาพซินไบโอติกส์ที่มีผลต่อการเจริญเติบโต การยับยั้งโรคติดเชื้อ กิจกรรมของเอนไซม์ย่อยอาหาร และการตอบสนองต่อระบบภูมิคุ้มกันในปลานิลวัยอ่อน ในปีที่สอง (2563) ทาการศึกษาผลของการซินไบโอติกส์ต่อประสิทธิภาพการเจริญเติบโต ระบบภูมิคุ้มกัน ความต้านทานเชื้อก่อโรค รวมถึงศึกษาการวิเคราะห์องค์ประกอบของเนื้อปลา กิจกรรมของเอนไซม์ย่อยอาหาร และคุณภาพน้าของการทดลองอนุบาลลูกปลานิลวัยอ่อน โดยแบ่งการทดลองออกเป็น 2 การทดลอง ได้แก่ การทดลองที่ 1 เป็นการทดลองอนุบาลปลานิลวัยอ่อนในตู้ทดลอง วางแผนการทดลองแบบ 3x3 Factorial design โดยศึกษาผลของพรีไบโอติกส์ (เยื่อหุ้มเมล็ดกาแฟ: CSS) ที่ระดับความเข้มข้น 0%, 2.5% และ 5% (CSS0%, CSS2.5% และ CSS5% ตามลาดับ) และโปรไบโอติกส์ (Bacillus subtilis) ที่ระดับ 0, 5x107 และ 1x108 CFU/ml (Pro0, ProA และ ProB ตามลาดับ) และชุด Positive control (FOS 1% + Bacillus subtilis 1x108 CFU/ml) 1 ชุดการทดลอง ทาการทดลองผสมอาหารให้ปลากินเป็นระยะเวลา 1 เดือน โดยแบ่งชุดการทดลองออกเป็น 10 ชุด ๆ ละ 3 ซ้า พบว่า ปลานิลวัยอ่อนที่เลี้ยงด้วยอาหารเสริมการทดลองที่เลี้ยงด้วยเสริมเยื่อหุ้มเมล็ดกาแฟ 5% และ B. subtilis 5x107 CFU/ml (CSS 5% + ProA) มีประสิทธิภาพในการส่งเสริมการเจริญเติบโต ส่งผลให้น้าหนักที่เพิ่มขึ้น อัตราการเจริญเติบโตต่อวัน อัตราการเจริญเติบโตจาเพาะ และประสิทธิภาพการใช้อาหารของปลานิลวัยอ่อนเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสาคัญทางสถิติ (p<0.05) เมื่อเทียบกับชุดการทดลองอื่นๆ เช่นกันการศึกษาในด้านภูมิคุ้มกัน พบว่า ปลานิลวัยอ่อนที่เลี้ยงด้วยอาหารเสริมการทดลองที่เลี้ยงด้วยเสริมเยื่อหุ้มเมล็ดกาแฟ 5% และ B. subtilis 5x107 CFU/ml (CSS 5% + ProA) ทาให้ค่ากิจกรรมของไลโซไซม์ในเลือด ประสิทธิภาพการทาลายเชื้อแบคทีเรียของเซลล์เม็ดเลือด (NBT) ในซีรั่ม และปริมาณ Superoxide dismutase (SOD) ในตับของปลานิลวัยอ่อน เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสาคัญทางสถิติ (p<0.05) เมื่อเทียบกับชุดการทดลองอื่นๆ การต้านโรคต่อเชื้อ Aeromonas hydrophila และ Streptococcus agalactiae พบอัตราการรอดตายสูงในชุดการทดลอง CSS 5% + ProA กิจกรรมเอนไซม์ย่อยอาหารในลาไส้ และกระเพาะอาหารของปลานิลวัยอ่อน ได้แก่ เอนไซม์ทริปซิน ไคโมทริปซิน โปรติเอส และอะไมเลส ในชุดการทดลอง CSS 5% + ProA เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสาคัญทางสถิติ (p<0.05) การทดลองที่ 2 เป็นการอนุบาลปลานิลวัยอ่อนในกระชัง วางแผนการทดลองแบบ 3x2 Factorial design แบ่งชุดการทดลองออกเป็น 8 ชุด ๆ ละ 3 ซ้า (เยื่อหุ้มเมล็ดกาแฟแบบผง: CSSp ที่ระดับความเข้มข้น 0.25% (CSSp 0.25%) เยื่อหุ้มเมล็ดกาแฟหมักด้วยเอนไซม์เซลลูเลส L Ultar conc : CSS ที่ระดับความเข้มข้น 5% (CSS5%) และผสมฟรุกโตโอลิโกแซคคาไรด์ (FOS) ที่ระดับความเข้มข้น 1% (FOS1%) และโปรไบโอติกส์ (B. subtilis) ที่ระดับ 0 และ 5x107 CFU/ml (Pro0 และ ProA ตามลาดับ)) เป็นระยะเวลา 2 เดือน จากการศึกษาทั้ง 2 การทดลอง พบว่า ปลานิลวัยอ่อนที่เลี้ยงด้วยอาหารเสริมการทดลองที่เลี้ยงด้วยเสริมเยื่อหุ้มเมล็ดกาแฟ 5% และ B. subtilis 5x107 CFU/ml (CSS 5% + ProA) มีประสิทธิภาพในการส่งเสริมการเจริญเติบโต ส่งผลให้น้าหนักที่เพิ่มขึ้น อัตราการเจริญเติบโตต่อวัน อัตราการเจริญเติบโตจาเพาะ และประสิทธิภาพการใช้อาหารของปลานิลวัยอ่อนเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสาคัญทางสถิติ (p<0.05) เมื่อเทียบกับชุดการทดลองอื่นๆ เช่นกัน อัตราการรอดตาย (Survival%) ในชุดการทดลอง ไม่มีความแตกต่างกันทางสถิติ (p>0.05) ในด้านภูมิคุ้มกัน พบว่า ปลานิลวัยอ่อนที่เลี้ยงด้วยอาหารเสริมการทดลองที่เลี้ยงด้วยเสริมเยื่อหุ้มเมล็ดกาแฟ 5% และ B. subtilis 5x107 CFU/ml (CSS 5% + ProA) ทาให้ค่ากิจกรรมของไลโซไซม์ในเลือด ประสิทธิภาพการทาลายเชื้อแบคทีเรียของเซลล์เม็ดเลือด (NBT) ในซีรั่ม และปริมาณ SOD ในตับของปลานิลวัยอ่อน เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสาคัญทางสถิติ (p<0.05) เมื่อเทียบกับชุดการทดลองอื่นๆ การต้านโรคต่อเชื้อ A. hydrophila และ S. agalactiae พบอัตราการรอดตายสูงในชุดการทดลอง CSS 5% + ProA กิจกรรมเอนไซม์ย่อยอาหารในลาไส้ และกระเพาะอาหารของปลานิลวัยอ่อน ได้แก่ เอนไซม์ทริปซิน ไคโมทริปซิน โปรติเอส และอะไมเลส พบว่าในชุดการทดลอง CSS 5% + ProA เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสาคัญทางสถิติ (p<0.05)ดังนั้นการเสริมซินไบโอติกส์ มีผลต่อน้าหนักที่เพิ่มขึ้นของปลา อัตราการเจริญเติบโตเฉลี่ยต่อวัน อัตราการแลกเนื้อ และอัตราการเจริญเติบโตจาเพาะดีขึ้น และมีผลต่อค่ากิจกรรมของไลโซไซม์ในเลือด และประสิทธิภาพการทาลายเชื้อแบคทีเรียของเซลล์เม็ดเลือด (NBT) ในซีรั่ม รวมถึงเอนไซม์ทริปซิน ไคโมทริปซิน โปรติเอส และอะไมเลสในลาไส้ และกระเพาะอาหารของปลานิลวัยอ่อน สูงกว่าการเสริมพรีไบโอติกส์เพียงอย่างเดียว หรือโปรไบโอติกส์เพียงอย่างเดียว เมื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์ซินไบโอติกส์ โดยนาเชื้อโปรไบโอติกส์ B. subtilis ทาเป็นผงแห้ง โดยผสมเชื้อโปรไบโอติกส์กับ Skim milk (10%) ทาให้แห้งด้วยเครื่องทาแห้งแบบแช่เยือกแข็ง (Freeze dry) ปริมาณเชื้อที่มีอยู่ในผลิตภัณฑ์หลังจากทาเป็นผงแล้ว ในวันที่ 0, 7, 14, 30 และ 120 วัน เก็บที่อุณหภูมิเฉลี่ย 27 ?C พบว่า ในวันที่ 0 (เริ่มต้น) มีปริมาณเซลล์ B. subtilis อยู่ 1.08?109 CFU/g เมื่อเก็บไว้เป็นเวลา 7, 14, 30 และ 120 วัน พบว่ามีปริมาณเซลล์ลดลงเท่ากับ 1.06?109, 8.50?108, 1.46?108 และ 3.85?107 CFU/g ตามลาดับ

คำสำคัญ