โครงการศึกษาวิจัยเพื่อจัดการความรู้เรื่องอัตลักษณ์และภูมิปัญญา ด้านที่อยู่อาศัยของท้องถิ่น : กรณีศึกษาพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ บริเวณลุ่มน้ำมูล-ลำพระเพลิงในแอ่งโคราช

บทคัดย่อ

การเปลี่ยนแปลงรูปแบบที่อยู่อาศัยและเทคนิคในการก่อสร้างในปัจจุบัน ทำให้อัตลักษณ์ของที่อยู่อาศัยเปลี่ยนแปลงและได้ส่งผลกระทบต่อองค์ความรู้เกี่ยวกับภูมิปัญญาในการก่อสร้างบ้านเรือนซึ่งนับวันก็จะสูญหายไป ดังนั้น โครงการศึกษาวิจัยเพื่อการจัดการความรู้เรื่องที่เรื่องอัตลักษณ์และภูมิปัญญาด้านที่อยู่อาศัยของท้องถิ่น : กรณีศึกษาพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ บริเวณลุ่มน้ำมูล-ลำพระเพลิง ในแอ่งโคราช จึงจัดทำขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อรวบรวมองค์ความรู้ด้านรูปแบบที่อยู่อาศัยและวิถีการอยู่อาศัยของผู้คนในอีสานตอนล่าง โดยการจัดการความรู้ในรูปแบบสื่อลักษณะต่างๆ เพื่อให้พร้อมในการนำไปใช้สำหรับเผยแพร่ให้สาธารณชนได้เรียนรู้ นำไปใช้ประโยชน์ รวมทั้งพัฒนาต่อยอดเพื่อสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่นเกี่ยวกับที่อยู่อาศัย โครงการจึงทำการเก็บตัวอย่างเรือนพื้นถิ่นที่ถือได้ว่าเป็นเอกลักษณ์และสะท้อนถึงภูมิปัญญาของท้องถิ่นในอีสานตอนล่าง รวมทั้งแสดงถึงพัฒนาการในการอยู่อาศัยในพื้นที่ลุ่มน้ำมูล-ลำพระเพลิง โดยเลือกสำรวจเรือนทั้งหมดจำนวน 17 หลัง กระจายตัวอยู่ตลอดแนวที่ราบลุ่มน้ำในพื้นที่ 4 อำเภอ ได้แก่ อ.ด่านขุนทด อ.ปักธงชัย อ.สีคิ้วและอ.โชคชัย ผลผลิตที่ได้จากงานวิจัย เป็นไปตามวัตถุประสงค์หลักของโครงการ ที่เน้นการนำเสนอผลการศึกษาในลักษณะที่เป็นข้อมูลสารสนเทศและสื่อในรูปแบบต่างๆ โดยที่มีการนำเสนอข้อมูลจากการสัมภาษณ์เจ้าของเรือนและคนในพื้นที่และข้อมูลเรือนตัวอย่างจากการสำรวจทั้งในลักษณะที่เป็นแบบทางสถาปัตยกรรมแบบสองมิติและสามมิติ รวมทั้งการนำเสนอในรูปแบบภาพจำลองแบบเคลื่อนไหวในลักษณะสามมิติ มีการบันทึกวิถีชีวิตและการใช้พื้นที่ภายในเรือน นำเสนอประกอบรายละเอียดทางสถาปัตยกรรมผ่านสื่อสิ่งพิมพ์แบบโปสเตอร์ เวปไซต์ หนังสืออิเลคทรอนิคส์ รวมทั้ง สื่อวิดีทัศน์ เพื่อให้สามารถที่จะนำไปใช้ในการเผยแพร่ได้หลากหลายรูปแบบและสอดคล้องกับความสนใจของผู้ชมที่หลากหลาย ผลการศึกษาพบลักษณะร่วมทางด้านรูปแบบทางสถาปัตยกรรมอันเป็นอัตลักษณ์ของพื้นที่ภาคอีสานตอนล่างที่แตกต่างจากภาคอีสานตอนบนและตอนกลาง ขณะเดียวกันก็พบว่า มีอัตลักษณ์ย่อยของแต่ละกลุ่มชาติพันธุ์ปรากฎอยู่ในรูปแบบเรือนและวัฒนธรรมในการใช้พื้นที่ภายในเรือนที่แตกต่างกันออกไป พื้นที่ดังกล่าวยังเป็นที่รวมของกลุ่มชาติพันธุ์ที่หลากหลาย ได้แก่ ไทโคราช ไทยวน มอญและไทลาว ซึ่งมีพัฒนาการด้านที่อยู่อาศัยอย่างต่อเนื่อง

คำสำคัญ