การศึกษารูปแบบการตั้งถิ่นฐานและการพัฒนาตลาดริมน้ำในชุมชนเมืองรองเพื่อการวางแผนพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศและวัฒนธรรม กรณีศึกษา ชุมชนริมน้ำจังหวัดสมุทรสงครามและราชบุรี

บทคัดย่อ

วิจัยเรื่องการศึกษารูปแบบการตั้งถิ่นฐานและการพัฒนาตลาดริมน้ำในชุมชนเมืองรองเพื่อการวางแผนพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศและวัฒนธรรม กรณีศึกษา ชุมชนริมน้ำจังหวัดสมุทรสงครามและราชบุรี มีวัตถุประสงค์1)เพื่อศึกษาประวัติศาสตร์และความเป็นมาของพื้นที่ ทางด้านกายภาพ เศรษฐกิจ และสังคม ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน 2.) ศึกษาและวิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงพื้นที่ เพื่อส่งเสริมกิจกรรมการท่องเที่ยวและสามารถตอบสนองต่อยุทธศาสตร์และนโยบายส่งเสริมการท่องเที่ยวเมืองรอง 3.) เพื่อเสนอแนวทางการพัฒนาและออกแบบผังปฏิบัติการเชิงพื้นที่ที่แสดงเอกลักษณ์ ความสำคัญของแต่ละพื้นที่และชุมชนโดยรอบที่เชื่อมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและเชิงนิเวศ 4.) เพื่อพัฒนาการมีส่วนร่วมของผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสียทำให้เกิดการวางแผนปฏิบัติการชุมชนริมน้ำประกอบด้วย โครงการย่อย 3 โครงการ ซึ่งมีผลการวิจัยแต่ละโครงการดังนี้โครงการย่อยที่ 1เรื่อง การศึกษารูปแบบทางกายภาพเรือนริมน้ำ เรือนพื้นถิ่น พบว่า พื้นที่ว่างสาธารณะ ชุมชนริมน้ำตลาดสามอำเภอ แหล่งท่องเที่ยววัฒนธรรมและเชิงนิเวศจากการศึกษาพบว่า ปัจจัยที่ส่งผลต่อสภาพแวดล้อมของชุมชนตลาดริมนํ้า มีทั้งหมด 3 ด้าน ได้แก่ 1) ปัจจัยด้านกายภาพและสิ่งแวดล้อม 2) ปัจจัยด้านสังคมและวัฒนธรรม และ 3) ปัจจัยด้านเศรษฐกิจและการท่องเที่ยวงานวิจัยชุดนี้ได้เสนอแนวทางออกแบบวางผังและปรับปรุงรูปแบบสถาปัตยกรรมและสภาพแวดล้อม เพื่อการพัฒนาชุมชนตลาดริมนํ้า1) การสร้างบรรยากาศที่มีเอกลักษณ์ 2) การสร้างกิจกรรมที่หลากหลาย 3) การชูจุดขายที่น่าสนใจ และ การส่งเสริมการรวมกลุ่มภายในชุมชนโครงการย่อยที่ 2 เรื่องการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและเชิงนิเวศชุมชนริมน้ำตลาดสามอำเภอ จังหวัดราชบุรี และจังหวัดสมุทรสงคราม จากการศึกษาพบว่า บทบาทของตลาดน้ำสามอำเภอในพื้นที่ท่องเที่ยวลุ่มน้ำแม่กลอง เป็นประตูรองรับการพัฒนาลำดับที่สองต่อจากตลาดน้ำอัมพวาคือมีหน้าที่หลักรองรับนักท่องเที่ยวจากตลาดน้ำอัมพวาให้มีมิติการท่องเที่ยวเพิ่มมากขึ้น สร้างทางเลือกและความต่อเนื่องของกิจกรรมที่ส่งเสริมเศรษฐกิจฐานรากซึ่งกันและกันอย่างยั่งยืน โดยดำเนินการจัดให้เป็นรูปธรรมด้วยการออกแบบวางผังแม่บทพื้นที่ให้เกิดการใช้ประโยชน์ที่ดิน เพิ่มสาธารณูปโภคในพื้นที่ อนุรักษ์วิถีชีวิตของชุมชนรวมถึงรูปแบบอาคารสถาปัตยกรรมท้องถิ่นที่สอดคล้องกับนามธรรมในพื้นที่ชุมชนโครงการที่ 3 การศึกษาพื้นที่สาธารณะอย่างมีนัยสำคัญในพื้นที่สาธารณะ จากการศึกษาพบว่า พื้นที่สาธารณะ ที่มีนัยสําคัญต่อตลาดน้ำดั้งเดิมประกอบด้วย ศาสนสถานและพื้นที่ที่มีความสําคัญมาตั้งแต่ในอดีต และแหล่งพาณิชยกรรมใหม่ที่เชื่อมโยงกับพื้นที่ตลาดน้ำเดิมและช่วยส่งเสริมเศรษฐกิจในพื้นที่ พื้นที่สาธารณะที่มีนัยสําคัญต่อตลาดน้ำดั้งเดิมที่มีการฟื้นฟูใหม่และตลาดประยุกต์ประกอบด้วยพื้นที่ทางเดินริมน้ำ พื้นที่ท้องน้ำ และพื้นที่ลานอเนกประสงค์ เพื่อรองรับกิจกรรมการค้า นอกจากนี้ยังพบว่า บทบาทและอัตลักษณะของตลาดน้ำเป็นเรื่องสําคัญ ในการพัฒนาตลาดน้ำที่ซบเซา แนวทางสําคัญในการฟื้นฟูพื้นที่สาธารณะของตลาดน้ำประกอบด้วย การปรับปรุงลักษณะทางกายภาพและ สภาพแวดล้อมของพื้นที่สาธารณะ การบริหารจัดการกิจกรรมในพื้นที่บริการสาธารณะ และการบริหารจัดการพื้นที่สาธารณะ และบริการสาธารณะที่เนินส่งเสริมการท่องเที่ยว เศรษฐกิจชุมชน และ วัฒนธรรม ดังนั้น การวิจัยเรื่องการศึกษารูปแบบการตั้งถิ่นฐานและการพัฒนาตลาดริมน้ำในชุมชนเมืองรองเพื่อการวางแผนพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศและวัฒนธรรม กรณีศึกษา ชุมชนริมน้ำจังหวัดสมุทรสงครามและราชบุรี มีผลลัพธ์และข้อสรุปไปในทิศทางเดียวกันคือการปรับปรุงลักษณะทางกายภาพและ สภาพแวดล้อมของพื้นที่ โดยการออกแบบและวางผังพัฒนาพื้นที่ให้ เหมาะสมกับมิติทางกายภาพ สังคมวัฒนธรรม เศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อม ที่เอื้อประโยชน์ต่อการกิจกรรมในพื้นที่ ต่อผู้ใช้และเป็นเอกลักษณ์ของชุมชนพาณิชยกรรมริมน้ำ และส่งเสริมกระตุ้นเศรษฐกิจ สังคม รวมถึงการ ท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ของชุมชนริมน้ำ เพื่อเพิ่มขีดความสามารถของชุมชนท้องถิ่นในการพัฒนาทั้งในด้านการ ท่องเที่ยว และการใช้ประโยชน์พื้นที่ของคนในท้องถิ่นเอง อย่างถูกจุดประสงค์เต็มศักยภาพ และให้เกิดอัตลักษณ์ ของพื้นที่ชุมชนริมน้ำของจังหวัดเมืองรองอย่างยั่งยืน

คำสำคัญ