เส้นทางสู่การเรียนรู้และการบริหารจัดการที่ดีเพื่อยกระดับความสามารถในอาชีพและการมีชีวิตที่ดีของวิสาหกิจชุมชน จังหวัดสมุทรสาคร เพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจชุมชนตามปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง

บทคัดย่อ

การวิจัยในครั้งนี้เป็นการวิจัยผสานวิธีระหว่างการวิจัยเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) สถานภาพทางการผลิต การตลาด และความสามารถในอาชีพของวิสาหกิจชุมชน และ 2) พฤติกรรมของผู้บริโภคสินค้าวิสาหกิจชุมชน ผู้วิจัยทำการสำรวจข้อมูลจากผู้นำและสมาชิกวิสาหกิจชุมชนจังหวัดสมุทรสาครที่มีสถานะเป็นกลุ่ม ตามพระราชบัญญัติวิสาหกิจชุมชน ในปี พ.ศ.2556 จำนวน 76 ราย ผู้บริโภคที่เป็นนักท่องเที่ยวชาวไทยและต่างประเทศ จำนวน 368 คน และสำรวจเชิงลึกกับผู้นำและวิสาหกิจชุมชน 10 คน ผู้บริโภคกลุ่มหลากหลายทางวัฒนธรรม 10 คน และคณะกรรมการส่งเสริมวิสาหกิจชุมชนจำนวน 20 คน เครื่องมือที่ใช้ได้แก่ แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์ และเวทีสาธารณะ ข้อมูลเชิงปริมาณที่ได้วิเคราะห์ด้วย ค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการวิเคราะห์ถดถอยพหุคูณ ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์ด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัย พบว่า การผลิตของวิสาหกิจชุมชนในระบบพื้นฐานอยู่ในระดับดี (mean = 4.11) ส่วนระบบการผลิตระดับก้าวหน้าอยู่ในระดับดี (mean = 4.12) การจำหน่ายสินค้าในตลาดทางเลือกอยู่ในระดับดี (mean = 4.02) และการจำหน่ายในตลาดสร้างสรรค์อยู่ในระดับดีเช่นกัน (mean = 3.97) ส่วนความสามารถในอาชีพพบว่าอยู่ในระดับดี (mean = 4.05) ตัวแปรอิสระ 2 ตัว คือ การผลิตระดับก้าวหน้า และตลาดทางเลือก สามารถอธิบายความสามารถในอาชีพได้ ร้อยละ 56.7 (R2 Adjusted = .567) สำหรับพฤติกรรมผู้บริโภคที่เป็นนักท่องเที่ยวพบว่า ปัจจัยที่ส่งผลต่อการตัดสินใจซื้อซื้อสินค้าชุมชนในระดับมากคือเป็นการช่วยเหลือชุมชน (mean = 4.31) คุณภาพของสินค้า (mean = 4.01) ราคาเหมาะสม (mean = 3.94) สินค้ามีมาตรฐาน (mean = 3.92) สินค้ามีอัตลักษณ์ (mean = 3.92) มีกระบวนการผลิตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม (mean = 3.86) และหีบห่อสินค้า (mean = 3.58) ปัญหาในภาคการผลิตของวิสาหกิจชุมชน คือวิสาหกิจชุมชนยังขาดความรู้เรื่องการแปรรูปสินค้าให้มีคุณภาพ มาตรฐาน การจัดทำบรรจุภัณฑ์ การสร้างเอกลักษณ์สินค้า รวมไปถึงปัญหาการขนส่ง การสื่อสารเรื่องราว ซึ่งแสดงถึงคุณค่าทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม ตลอดจนการประชาสัมพันธ์ยังไม่ทั่วถึง ในส่วนของพฤติกรรมของผู้บริโภค กลุ่มหลากหลายทางวัฒนธรรมที่เข้ามาประกอบอาชีพในจังหวัดสมุทรสาคร ส่วนใหญ่ซื้อสินค้าวิสาหกิจชุมชน ในรูปของผลิตผลทางการเกษตร อาหารแปรรูปและสินค้าอุปโภค โดยส่วนใหญ่ซื้อในตลาดชุมชนคำนึงถึงราคาสินค้าที่ถูกมากกว่าการให้ความสำคัญกับคุณภาพสินค้าและบรรจุภัณฑ์ ส่วนกลุ่มนักท่องเที่ยวชาวไทยและชาวต่างประเทศ พบว่ามีกลุ่มผู้บริโภคที่ชื่นชอบสินค้าวิสาหกิจชุมชน เพราะเห็นว่าเป็นสินค้าที่แสดงถึงการพึ่งพาตนเอง ผู้ซื้อได้มีโอกาสช่วยเหลือชุมชน สินค้ามีคุณภาพ มีความเป็นเอกลักษณ์ ราคาเหมาะสม สามารถหาซื้อได้โดยทั่วไป และเป็นความพอใจส่วนตัว ปัญหาที่พบในการผลิต ได้แก่ สินค้าขาดความแปลกใหม่และแตกต่าง คุณภาพสินค้า บรรจุภัณฑ์ และความน่าเชื่อถือของสินค้า ส่วนในภาคการตลาด ปัญหาที่พบคือ สินค้ามีราคาไม่เหมาะสม ขาดการประชาสัมพันธ์ ที่ดีแหล่งจำหน่ายสินค้าที่มีน้อยและไม่แน่นอน

คำสำคัญ