การวิจัยพัฒนารูปแบบและคุณค่าผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผาบ้านเหมืองกุง โดยการต่อยอดเทคนิคภูมิปัญญาท้องถิ่นและฟื้นฟูเอกลักษณ์ในการออกแบบ

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและทดลองหาแนวทางการต่อยอดเทคนิคการตกแต่งเครื่องปั้นดินเผาที่เป็นภูมิปัญญาของหมู่บ้านหัตถกรรมเครื่องปั้นดินเผาเหมืองกุง ตาบลหนองควาย อาเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่ โดยนามาประยุกต์ร่วมกับเทคนิคงานเครื่องปั้นดินเผาร่วมสมัย เพื่อให้เกิดเทคนิคตกแต่งรูปลักษณ์ใหม่ที่โดดเด่นหลากหลาย มีความน่าสนใจและมีคุณค่าทางงานเครื่องปั้นดินเผา สามารถสร้างตลาด และสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับผลิตภัณฑ์ จากนั้นจึงทาการศึกษาทดลองสร้างแนวทางการออกแบบพัฒนารูปแบบผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผาของบ้านเหมืองกุง ให้สามารถสนองประโยชน์ใช้สอยในวิธีชีวิตของผู้บริโภคปัจจุบันได้มากยิ่งขึ้นเพื่อเป็นการสร้างและขยายตลาดโดยใช้เอกลักษณ์ท้องถิ่นและเทคนิคภูมิปัญญาที่นามาต่อยอดเป็นแนวคิดหลักในการออกแบบ ท้ายที่สุดจึงนาแนวทางที่ได้มาถ่ายทอดแก่ชาวเหมืองกุงด้วยการจัดสัมมนา จัดอบรมเชิงปฏิบัติการ และการจัดนิทรรศการแสดงผลิตภัณฑ์ของโครงการวิจัยร่วมกับผลิตภัณฑ์ของสล่าเหมืองกุงที่เป็นผลจากการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ โดยใช้เวลาในการดาเนินการวิจัยทั้งสิ้น 24 เดือน การเก็บข้อมูลใช้วิธีการ สังเกต สัมภาษณ์เจาะลึก จัดสนทนากลุ่มย่อย และการทดลองในห้องปฏิบัติการ การวิเคราะห์ข้อมูลและรายงานผลใช้เทคนิคการวิจัยเชิงคุณภาพ ผลการวิจัยพบว่าแนวทางที่เหมาะสมในการต่อยอดเทคนิคตกแต่งที่เป็นภูมิปัญญา และพัฒนารูปแบบผลิตภัณฑ์โดยดารงเอกลักษณ์ และสนองประโยชน์ใช้สอยในชีวิตประจาวันที่แปรเปลี่ยนไป ประกอบด้วย 3 แนวทาง คือ 1. ฟื้นฟูเอกลักษณ์ของรูปทรง ลวดลาย และเรื่องราวที่เป็นเอกลักษณ์ 2. ต่อยอดภูมิปัญญาเทคนิคการตกแต่ง ด้วยเทคนิคการกันลายรมควัน และการใช้เคลือบ เป็นส่วนเสริมให้เทคนิคภูมิปัญญาเดิมมีความโดดเด่นขึ้น 3. พัฒนารูปแบบผลิตภัณฑ์โดยคานึงถึง ประโยชน์ใช้สอยร่วมสมัย ส่งเสริมวิถีชีวิตและวัฒนธรรมท้องถิ่นที่ดีงามของบ้านเหมืองกุง สนับสนุนการเป็นหมู่บ้านท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม และเป็นผลิตภัณฑ์ที่เหมาะสมกับคุณสมบัติพิเศษของดินเผา โดยทั้ง 3 แนวทางนี้ เป็นแนวทางที่ต่อเนื่องสนับสนุนซึ่งกันและกัน สามารถใช้ร่วมกันโดยปรับสัดส่วนให้เหมาะสมกับประเภทของผลิตภัณฑ์และผู้บริโภคกลุ่มเป้าหมาย แนวทางที่พบว่าชาวเหมืองกุงตอบรับและคิดว่าทาได้ง่ายที่สุด คือแนวทางการฟื้นฟูเอกลักษณ์ของรูปทรง รองลงมาคือแนวทางการพัฒนารูปแบบ โดยที่แนวทางการพัฒนารูปแบบและแนวทางการต่อยอดภูมิปัญญาเทคนิคการตกแต่งนับเป็นเรื่องใหม่ ชาวบ้านยังต้องการให้มีการอบรมเชิงปฏิบัติการเพิ่มเติมและต่อเนื่อง เพื่อให้เข้าใจแนวคิดและมีความชานาญในเทคนิคต่อยอดมากพอ แต่ผลสัมฤทธิ์ที่ได้จากงานวิจัยครั้งนี้ที่ชัดเจน คือการจุดประกายแนวคิดในการ ต่อยอด และ พัฒนา ให้แก่สล่ารุ่นใหม่ของหมู่บ้านเครื่องปั้นดินเผาเหมืองกุง ที่เห็นได้จากผลงานที่ร่วมส่งเข้าแสดงในนิทรรศการผลิตภัณฑ์ ต่อยอดภูมิปัญญา 200 ปี เครื่องปั้นดินเผาเหมืองกุงที่จัดขึ้นเพื่อแสดงผลงานที่ได้จากโครงการวิจัยนี้ นอกจากนี้เทคนิคการกันลายรมควันและการใช้เคลือบเพื่อต่อยอดภูมิปัญญา ที่ได้จากงานวิจัยนี้อยู่ในขั้นตอนของการแจ้งจดสิทธิบัตร และอนุสิทธิบัตรเพื่อมอบให้ชาวเหมืองกุงได้นาไปใช้ต่อไป

คำสำคัญ