การพัฒนางานหัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้านในจังหวัดเชียงใหม่ต่อการเป็นสมาชิกเครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ขององค์การ UNESCO เพื่อรองรับด้านการท่องเที่ยว
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อศึกษาและพัฒนางานหัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้านจังหวัดเชียงใหม่รองรับการพัฒนาผลิตภัณฑ์การท่องเที่ยว เพื่อศึกษาปัจจัยความต้องการทางการตลาดต่อผลิตภัณฑ์การท่องเที่ยวของชุมชน และการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์การท่องเที่ยวต้นแบบและส่งเสริมกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ และเพื่อเสนอแนวทางการพัฒนางานหัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้านจังหวัดเชียงใหม่ เพื่อเป็นการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ต่อการเป็นสมาชิกเครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ขององค์การ UNESCOการวิจัยครั้งนี้ เป็นการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) เพื่อศึกษาเกี่ยวกับงานหัตถกรรมของชุมชนในจังหวัดเชียงใหม่ รวมทั้งปัจจัยความต้องการทางการตลาดต่อผลิตภัณฑ์การท่องเที่ยวของชุมชน และการท่องเที่ยวชุมชนเชิงสร้างสรรค์ เพื่อเสนอแนวทางการพัฒนาผลิตภัณฑ์การท่องเที่ยว และส่งเสริมกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ของจังหวัดเชียงใหม่ให้สามารถพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมสร้างสรรค์ โดยนำเสนอในรูปแบบพรรณนาทำการการศึกษาชุมชนหัตถกรรมออกได้เป็น 7 ประเภท คือ 1) ชุมชนหัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้านประเภทงานปั้น – หล่อ ได้แก่ ตุ๊กตาดินยิ้ม ชุมชนป่าตาล, หม้อดินเผาบ้านกวน ชุมชนกวน, น้ำต้นเหมืองกุง ชุมชนเหมืองกุง และ เครื่องปั้นดินเผาสันกำแพงชุมชนเชียงแสน 2) ชุมชนหัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้านประเภทงานไม้แกะสลัก ได้แก่ ช้างไม้แกะสลักชุมชนกิ่วแลน้อย และ ไม้แกะสลักบ้านถวาย ชุมชนถวาย 3) ชุมชนหัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้านประเภทงานโลหะ ได้แก่ งานคัวตอง ชุมชนพวกแต้ม และเครื่องเงินวัวลาย ชุมชนศรีสุพรรณ 4) ชุมชนหัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้านประเภทงานผ้า ได้แก่ ผ้าทอพื้นเมือง ชุมชนป่าตาล และ ร่มบ่อสร้าง ชุมชนบ่อสร้าง 5) ชุมชนหัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้านประเภทงานกระดาษ ได้แก่ ร่มบ่อสร้าง ชุมชนบ่อสร้าง และ กระดาษสาต้นเปาชุมชนต้นเปา 6) ชุมชนหัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้านประเภทงานเครื่องรัก – หาง ได้แก่ เครื่องเขินนันทาราม ชุมชนนันทาราม และ เครื่องเขินศรีปันครัว ชุมชนศรีปันครัว 7) ชุมชนหัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้านประเภทงานจักสาน ได้แก่ จักสานป่าบง ชุมชนป่าบง และผลิตภัณฑ์การท่องเที่ยวต้นแบบที่มีกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์จากผู้ประกอบการ จำนวน 12 แหล่ง คือ 1) Have a Hug Fusion Farm 2) ชุมชนคุณธรรมไตลื้อเมืองลวงเหนือ 3) โฮงเฮียนสืบสานภูมิปัญญาล้านนา 4) ตุงไชยโคมไฟล้านนา 5) Charm Learn Studio 6) ออนใต้ฟาร์ม 7) ชุมชนจีนมุสลิมบ้านฮ่อ 8) โครงการบ้านข้างวัด 9) ชุมชนเชิงรักสุขภาพบ้านไร่กองขิง 10) บ้านไร่ใจสุข 11) กลุ่มแกะสลักบ้านกิ่วแลน้อย และ 12) แหล่งเรียนรู้การทำเครื่องปั้นดินเผาน้ำต้นสล่าแดงผลการศึกษารูปแบบผลิตภัณฑ์ต้นแบบ ได้มีการพัฒนาผลิตภัณฑ์ต้นแบบของงานหัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้านประเภทเครื่องปั้นดินเผา ดินยิ้มป่าตาล ใช้วิธีการออกแบบผลิตภัณฑ์รูปแบบใหม่ให้แตกต่างไปจากเดิม และการใช้ความคิดสร้างสรรค์มาบูรณาการร่วมกับความสามารถเชิงช่างในการออกแบบผลิตภัณฑ์ โดยการออกแบบสร้างสรรค์งานประเภทตุ๊กตาดินยิ้ม ให้เป็นกระถางต้นไม้ตุ๊กตาดินยิ้ม เพื่ออธิบายบอกเล่าเรื่องราวความเป็นมาของอัตลักษณ์เครื่องแต่งกายและเครื่องประดับของชาวกะเหรี่ยง ลาหู่ อาข่า และดาราอั้ง ซึ่งเป็นการออกแบบที่เกิดจากกระบวนการมีส่วนร่วมระหว่างคณะวิจัยกับผู้ประกอบการ สำหรับ ผลิตภัณฑ์การท่องเที่ยว และกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ต้นแบบ ได้ ออกแบบกิจกรรมที่ 1 คือ ป่าตาล ดินยิ้ม พิมพ์ใจ เพื่อเรียนรู้ภูมิหลังของชุมชน และการผลิตงานหัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้าน ประเภทเครื่องปั้นดินเผาเครือข่ายในละแวกเดียวกันคือ ป่าตาล เหมืองกุง และสันพระนอน โดยมีการปฏิบัติกิจกรรมปั้นตุ๊กตาดินยิ้มที่บ้านป่าตาลของนักท่องเที่ยวที่จะได้ผลงานเป็นของตนเอง และกิจกรรมที่ 2 คือ เดินชมบ้านดินยิ้ม เลือกเรียนรู้ชุมชนงานหัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้าน ประเภทเครื่องปั้นดินเผาในชุมชนบ้านป่าตาล และปฏิบัติกิจกรรมปั้นตุ๊กตาดินยิ้มเพียงแห่งเดียว ผลการศึกษาแนวทางการสร้างสรรค์รูปแบบงานหัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้าน ผลิตภัณฑ์ท่องเที่ยวและกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ในจังหวัดเชียงใหม่ พบว่า มี 5 วิธีการวิธีการ ได้แก่ 1) แนวคิดใหม่ในผลิตภัณฑ์เดิม 2) ผลิตภัณฑ์เดิมแต่ปรับเปลี่ยนรูปแบบใหม่ 3) บรรจุภัณฑ์ใหม่ 4) ผลิตภัณฑ์นวัตกรรม และ 5) ผลิตภัณฑ์ความคิดสร้างสรรค์ โดยการพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่และนวัตกรรมของงานหัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้านของจังหวัดเชียงใหม่ ยังสามารถใช้แนวคิด 4Cs model ร่วมด้วย คือ 1) การออกแบบร่วม: ออกแบบอนาคตไปด้วยกัน 2) การพัฒนาผลิตภัณฑ์ข้ามอุตสาหกรรม – การร่วมมือกันจากหลายหลายภาคส่วน และ 3) การออกแบบข้ามวัฒนธรรม: ถ่ายทอดภูมิปัญญาไทยสู่สากล คำสำคัญ: งานหัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้าน การพัฒนาการท่องเที่ยว