“ขวัญ” พลังชีวิตของคนไทย กรณีศึกษา:จังหวัดเชียงราย
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การวิติเรื่อง "ขวัญ" พลังชีวิตของคนไทย : กรณีศึกษาจังหรืองราย มีวัตถุประระชงเพื่อ รวบรวมและเปรียบเทียบความเชื่อเรื่องขวัญของคนไทยในจังหวัดเชียงราย ศึกษาบทบาทหน้าที่และ การสื่อความหมาข ของการเรียกขวัญในจังหวัดเชียงราช คลอดจนนำผลการวิจัยไปเรียบเรียงเพื่อ จัดทำฐานข้อมูลท้องถิ่นเกี่ยวกับความเชื่อเรื่องขวัญของคนไทยในจังหวัดเชียงราย การวิจัยนี้เป็นการ วิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้การศึกษาเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องและข้อมูล ภาคสนามโดยใช้การสัมภายณ์ การสัมภายณ์เชิงลึก การสังเกต การสังเกตแบบมีส่วนร่วม และการ สนทนากลุ่ม กลุ่มเป้าหมายที่ใช้ในการศึกษา ได้แก่ หมอขวัญ ปราชญ์ชาวบ้าน ผู้นำชุมชมชน และ บุคคลทั่วไป ใน 4 กลุ่มชน คือ ชาวไทยวน(คนเมือง) ตำบลบ้านลู่และตำบลนางแล อำเภอเมือง เชียงราย ชาวไทลือ ไทเขิน และชาวไทใหญ่คำบลแม่สาย ตำบลเวียงพางคำ อำเภอเภอแม่สาย จังหวัด เชียงราช จำนวน 76 คน ผลการศึกษาสรุปได้ ดังนี้ กลุ่มคนไทยทั้งที่ชุมชมมีควานเชื่อร่วมกันที่ยากับขวัญว่า "ขวัญ" เป็นที่นองใม่เห็นเห็นเต็ม บทบาทในการคุมหรือกุมชีวิตของคนเราเอาไว้และหมายรวมถึงจิตหรือวิญญาณที่ประจำตัวคนเรา ขวัญมีอยู่ 32 ขวัญตามอวัยวะด่างๆ ทำให้ชีวิตของคนเราอยู่เย็นเป็นสุขและรอดพ้นจากภาวะวิกฤต หากขวัญออกจากตัวไปก็ทำให้เกิดอาการเข็มป้วยขึ้น คนเราเสียขวัญเกิดจากสาเหตุตามธรรมชาติ และสากหตุจากชื่นหนือธรรมชาติ ขวัญมีทั้งขวัญเกี่ยวกับบุคคลและขวัญเกี่ยวกับสัตว์ ในปัจจุบัน พิธีกรรมการถลือกขวัญเกี่ยวกับบุคคลนี้ 5 ชนิด ได้แก่ 1) ขวัญผู้ปัญปาก 2)ขวัญวัญคู่ สมรส 3) ขวัญนาค 4) ขวัญเดือน และ 5) ขวัญมงคลในโอกาสต่างๆ ส่วนองค์ประกอบของการ เรียกขวัญ มี 4 องค์ประกอบ คือ 1) ด้านบุคคล ได้แก่ หมอขวัญ เจ้าของขวัญ และผู้ร่วมพิธี 2)ด้าน เครื่องประกอบพิธี 3) ด้านบทที่ใช้ในการเรียกขวัญ ซึ่งเป็นวรรณกรรมลายลักษณ์และวรรณกรรมมุข ปาฐะการเรียกขวัญมีเนื้อหา 7 ขั้นตอน ได้แก่ 1) บทขึ้นค้นหรืออารัมภบท 2) บทพรรฒนาเครื่อง บายศรี 3) บทเชิญขวัญ 4) บทปัดเคราะห์ 5) บทผูกขวัญ 6) บทอวยชัย และ7) บทลงท้าย และ องค์ประกอบที่ 4) ด้านสถานที่ปัจจุบันกลุ่มคนไหยทั้งที่ชุมชมชนถังทำพิธีเวอกขวัญอลองเล่อารไม่กรบทุกทุกพิธี กล่าวคือ ชาวไทขวน(คนเมือง) มี 4 พิธี คือ ขวัญผู้ป่วย ขวัญคู่สมรส ขวัญนาค และขวัญมงคลในโอกาสต่าง ๆ ในขณะที่ชาวไทลือและไทเขิน ยังคงปฏิบัติอยู่ 3 พิธี คือ ขวัญผู้ป่วย ขวัญคู่สมรส และขวัญเดือน ส่วนชาวไทใหญ่ ปฏิบัติอยู่จริงเพียงพิธีเดียว คือ ขวัญผู้ป่วย ส่วนขั้นตอนในการประกอบพิธีและ ถ้อยคำที่ใช้มีความแตกต่างกันบ้าง ความเชื่อเกี่ยวกับขวัญมีบทบาทหน้าที่และอิทธิพลล่อชีวิตและสังกมมนุษย์ ใน 4 ต้าม ได้แก่ 1) บทบาทหน้าที่ในการตอบสนองความต้องการทางด้านจิตใจและสร้างขวัญกำลังใจ 2) บทบาทหน้าที่ในการสร้างความสัมพันธ์และความสามัคดีให้เกิดในครอบครัวและชุมชน 3) บทบาท หน้าที่ในการขัดเกลาทางสังคมเพื่อปลูกฝังค่านิยมและคุณธรรมในการดำเนินชีวิตที่ดี และ 4) บทบาทหน้าที่ด้านจิตวิทยา ปัจจุบันพิธีเรียกขวัญได้เปลี่ยนแปลงไป เนื่องจากปัจจัย 3 ประการ คือ ด้านความเจริญทาง วิทยาศาสตร์และเทคโนโลขึ ด้านการศึกษา และด้านนโขบายของรัฐ ดังนั้นจึงควรมีการสืบทอด วัฒนธรรมเกี่ยวกับขวัญให้ดำรงอยู่ต่อไปโดยใช้กลใกหลัก 2 ประการ ด้านคือ กลไกด้านบุคคลและ หน่วยงาน ได้แก่ พ่อแม่และผู้ปกครองควรให้ความสำคัญ ควรสั่งสอนลูกหลานให้เกิดความตระหนัก อีกทั้งยังถึงก็เห็นคุณค่าของพิธีกรรมกี่ยวกับขวัญ และทาธรรรรรรมใหม่มานี้มาป็นหมอขวัญ และ กลไกสุดท้าขคือ หน่วยงานภาครัฐและเอกชนที่เกี่ยวข้อง ควรเข้ามามีบทบาทในการสืบทอดการเรียก ขวัญอีกทั้งด้านวิธีการ มีการผสมผสานวิธีการเพื่อสืบทอดวัฒนธรรมเกี่ยวกับขวัญให้ดำรงอยู่