การศึกษาระบบองค์รวมทางวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีส่วนได้ส่วนเสียจากแม่น้ำโขง จังหวัดเชียงราย เพื่อการจัดการทรัพยากรทางวัฒนธรรมสนับสนุนการท่องเที่ยวยั่งยืน
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
คณะวิจัยศึกษาและรวบรวมทรัพยากรทางวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีส่วนได้ส่วนเสียจากแม่น้ำโขงจากอำเภอเชียงแสน เชียงของและเวียงแก่น จังหวัดเชียงราย ด้วยวัตถุประสงค์สองข้อ กล่าวคือ (๑) เพื่อศึกษาและรวบรวมระบบองค์รวมทางวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีส่วนได้ส่วนเสียจากแม่น้ำโขง จังหวัดเชียงราย ตั้งแต่อดีตจนสืบเนื่องถึงปัจจุบัน นำไปสู่การจัดระบบฐานข้อมูลทรัพยากรทางวัฒนธรรม และ (๒) เพื่อศึกษาแนวทางในการจัดการทรัพยากรทางวัฒนธรรมที่เหมาะสมกับสภาพแวดล้อมของแต่ละชุมชนอันจะนำไปสู่การสนับสนุนให้เกิดการพัฒนาการท่องเที่ยวยั่งยืนต่อไป ด้วยเทคนิคการสนทนากลุ่ม (Focus Group) กับผู้นำทั้งที่เป็นทางการและไม่เป็นทางการ ผลการศึกษาระบบองค์รวมทางวัฒนธรรมเพื่อจัดระบบฐานข้อมูลทรัพยากรทางวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีส่วนได้ส่วนเสียจากแม่น้ำโขง เขตอำเภอเชียงแสน เชียงของและเวียงแก่น จำนวน ๑๘ ชุมชนมีรายละเอียดดังนี้ กลุ่มชาติพันธุ์ซึ่งมีส่วนได้ส่วนเสียจากแม่นำโขง ประกอบด้วย ๖ กลุ่ม ดังนี้ (๑) คนเมือง (๒) ชาวไทลื้อ (๓) คนลาว (๔) มูเซอหรือลาหู่ (๕) ม้ง (๖) ขมุ (๗) และอื่นๆ เช่น อาข่า เป็นต้น ที่ต่างมีระบบองค์รวมทางวัฒนธรรมที่ยึดโยงอยู่กับลำน้ำโขง อันประกอบด้วยระบบความเชื่อ ศาสนาและพิธีกรรม พบว่าในหลายชุมชนเกิดการผสมกลืนกลายทางวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ ส่วนระบบการตั้งถิ่นฐาน พื้นที่ศึกษาตั้งชุมชนอยู่ที่ราบชายฝั่งแม่น้ำโขงส่งผลให้แม่น้ำโขงจึงมีอิทธิพลต่อวิถีชีวิตของกลุ่มชาติพันธุ์เหล่านั้น ส่งผลให้ระบบการดำรงชีวิตและเทคโนโลยี ชุมชนที่ศึกษาส่วนใหญ่มีวิถีการเกษตรที่เรียกกันว่า “เกษตรริมโขง” แม้บางชุมชนจะเป็นชุมชนชนบทกึ่งเมืองก็พบว่าเกษตรริมโขงยังคงมีบทบาทในวิถีแห่งชุมชนอยู่ พืชพันธุ์หลักที่ปลูกได้แก่ข้าวโพดไร่ (ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์) ข้าวไร่ ถั่วแขก ถั่วลิสง ผักสวนครัว ส้มเขียวหวาน เลี้ยงสัตว์ (วัว หมู เป็ด ไก่) ระบบการจัดระเบียบทางสังคม แม้ปัจจุบันระบบราชการ การปกครองโดยรัฐจากส่วนกลางจะเข้าถึงทุกชุมชนที่ศึกษาแล้วก็ตาม กลับพบว่าสิ่งหนึ่งที่ชุมชนยังคงรักษาไว้ได้ (แม้จะมีความเปลี่ยนแปลงไปบ้าง) นั่นคือการยึดถือในระบบครอบครัวและเครือญาติ รวมถึงการนับถือระบบอาวุโสอันถือเป็นลักษณะเฉพาะของสังคมไทย ชุมชนมีระบบการจัดระเบียบทางสังคมทั้งในแบบครอบครัวเดี่ยว (พบมากกว่า) และครอบครัวขยาย ทุกคนจะเชื่อฟังและเคารพต่อหัวหน้าครัวเรือน และผู้สูงอายุในชุมชน ๒. ผลการศึกษาแนวทางในการจัดการทรัพยากรทางวัฒนธรรมที่เหมาะสมกับสภาพแวดล้อมของแต่ละชุมชน ภายใต้กรอบแนวคิดการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนด้วยการสร้างทางเลือกในการจัดการท่องเที่ยวที่ชุมชนเข้ามากำหนดทิศทางของการท่องเที่ยวบนฐานคิดที่ว่าชาวบ้านทุกคนเป็นเจ้าของทรัพยากรและเป็นผู้มีส่วนได้เสียจากการท่องเที่ยว โดยการนำเอาทรัพยากรที่มีอยู่ในท้องถิ่นด้านต่างๆไม่ว่า ธรรมชาติ ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรมประเพณี วิถีชีวิตและวิถีการผลิตของชุมชน มาใช้เป็นต้นทุนหรือปัจจัยในการจัดการท่องเที่ยวอย่างเหมาะสม จากการศึกษาของคณะวิจัยพบว่าทรัพยากรทางวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีส่วนได้ส่วนเสียจากแม่น้ำโขง เมื่อนำไปสู่การจัดการทรัพยากรทางวัฒนธรรมเหล่านั้นให้เป็นรูปธรรมชัดเจนจะนำประโยชน์โดยตรงสู่กลุ่มชาติพันธุ์และสามารถธำรงความเป็นชุมชนไว้ได้อย่างยั่งยืน ด้วยเพราะชุมชนสามารถจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนภายใต้ฐานทรัพยากรอันหลากหลายของชุมชนเอง ซึ่งเป็นการเพิ่มมูลค่าของทรัพยากรทางวัฒนธรรมชุมชนได้ในอีกทางหนึ่ง