ทุนทางสังคมและวัฒนธรรมกับเศรษฐกิจชุมชนของกลุ่มชาติพันธุ์ ในอำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่อง “ทุนทางสังคมและวัฒนธรรมกับเศรษฐกิจชุมชนของกลุ่มชาติพันธุ์ ในอำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย ” มีวัตถุประสงค์ดังต่อไปนี้ 1. เพื่อศึกษาการสมรสข้ามวัฒนธรรมของหญิงกลุ่มชาติพันธุ์ อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย 2. เพื่อศึกษารูปแบบของเครื่องจักสานในครัวเรือนกลุ่มชาติพันธุ์ ในอำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย ต่อการพัฒนาสู่ผลิตภัณฑ์ที่สร้างรายได้อย่างยั่งยืน 3. เพื่อสร้างสรรค์ผลงานจากอัตลักษณ์ทางดนตรีของกลุ่มชาติพันธุ์ อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย 4. เพื่อศึกษาเศรษฐกิจชุมชนกลุ่มชาติพันธุ์ต่อการรองรับประชาคมอาเซียน อำเภอ แม่สาย จังหวัดเชียงราย งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษากับกลุ่มชาติพันธุ์อาข่าในพื้นที่ อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย ได้แก่ อาข่า ลาหู่ ลัวะ ดาราอัง จีนยูนาน ไทลื้อ ไทยวน ไทหย่า ไทเขิน และไทใหญ่ซึ่งใช้เครื่องมือในการเก็บรวบรวมข้อมูลเป็นการสังเกต การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่ม ผลการวิจัยมีดังต่อไปนี้ การสมรสข้ามวัฒนธรรมของหญิงในกลุ่มชาติพันธุ์อาข่า ในอำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย พบว่า การสมรสข้ามวัฒนธรรมในกลุ่มประเทศตะวันตก ได้แก่ สหรัฐอเมริกาสาธารณรัฐเซ็ก เบลเยียม กลุ่มประเทศเอเชียตะวันออก ได้แก่ ญี่ปุ่น ไต้หวัน เกาหลี และกลุ่มประเทศตะวันออกเฉียงใต้ ได้แก่ มาเลเซีย ซึ่งการสมรสข้ามวัฒนธรรมในความคิดของตนเองนั้น เป็นการสมรสข้ามวัฒนธรรมที่ไม่ได้ต่างจากการสมรสทั่วไป โดยการสมรสข้ามวัฒนธรรมในปัจจุบันมีเพิ่มมากขึ้น ทำให้เกิดการยอมรับของคนในสังคมจนกลายเป็นการปลูกฝังค่านิยมซึ่งเกิดขึ้นในบางชุมชนที่เห็นความแตกต่างที่เกิดขึ้นจากการได้มาซึ่งการสมรสข้ามวัฒนธรรมของคนในชุมชน ทั้งนี้จะเห็นได้ว่าส่วนใหญ่ตัดสินใจแต่งงานเพราะเป็นการตอบสนองความต้องการทางวัตถุและเปลี่ยนแปลงทางสภาพความเป็นอยู่ และฐานะที่ดีขึ้น ส่งผลให้กลุ่มชาติพันธุ์อาข่าเริ่มมีการเปลี่ยนแปลงความคิด ความเชื่อ และทัศนคติต่อการสมรสข้ามวัฒนธรรมไปในทิศทางที่ดีขึ้น และมีความคิดที่เปิดกว้าง ยอมรับการสมรสข้ามวัฒนธรรมมากยิ่งขึ้น โครงสร้างพื้นฐานโดยทั่วไปของเครื่องจักสานในพื้นที่สำรวจยังไม่พบลักษณะเฉพาะถิ่นของพื้นที่และชาติพันธุ์ เนื่องมาจากรูปแบบการเรียนรู้ การถ่ายทอด เป็นการถอดแบบจากของเดิมและประยุกต์ตามความถนัดด้วยทักษะฝีมือของช่างสานที่ปรับตามวัสดุที่นำมาจักสาน และกลุ่มของประเภทเครื่องจักสานส่วนใหญ่ที่พบเป็นงานจักสานที่เน้นการใช้งานเป็นหลัก ดังนั้นจึงยังไม่มีความโดดเด่นเฉพาะถิ่น ประชากรในพื้นที่อำเภอแม่สาย ปัจจุบันมีวิถีชีวิตที่เป็นสังคมเมืองมากขึ้น มีการติดต่อค้าขายกับจีนและพม่า ที่เป็นแหล่งผลิตเครื่องใช้ในระบบอุตสาหกรรม ที่มีราคาถูก เครื่องใช้ที่เป็นงานจักสานจึงลดบทบาทลง และไม่เป็นที่นิยม ในบางชุมชน เช่น ชุมชนชาวไตหย่า ประชากรส่วนใหญ่ มีอาชีพอยู่ในตัวเมืองเป็นส่วนใหญ่ จึงไม่มีเวลาเพื่อการเรียนรู้และสืบทอดองค์ความรู้ในการทำเครื่องจักสาน หรือ ชุมชนชาวจีนยูนาน ที่ย้ายถิ่นฐานเข้ามาในพื้นที่อำเภอแม่สาย ประกอบอาชีพค้าขายเป็นหลัก ไม่ได้นำองค์ความรู้ในการจักสานอพยพเข้ามาด้วย บริบททางดนตรีในสังคมวัฒนธรรม คือ กลุ่ม ดาราอั้ง ลาหู่ ลัวะ อาข่า ไทลื้อ ไทยวน ไทใหญ่ ไทเขินมีการใช้ดนตรีในชีวิตประจำวัน ไตหย่ามีการใช้ดนตรีประกอบกิจกรรมทางการท่องเที่ยว จีนยูนนาน ไม่มีการใช้ดนตรีในปัจจุบัน เครื่องดนตรีพบหลากหลายรูปแบบทั้ง เครื่องดีด เครื่องสี เครื่องเป่า เครื่องดนตรีประโคม ส่วนมากทำมาจากวัสดุจากธรรมชาติ เช่น ไม้ซ้อ ไม้ไผ่ น้ำเต้า หนังสัตว์ และขี้ผึ้ง เป็นต้น อัตลักษณ์ทางดนตรีของชาติพันธุ์ มีกลุ่มเสียงที่พอบ่อยครั้งในดนตรีชาติพันธุ์เป็นกลุ่มเสียงจากบันไดเสียงเพนตาโทนิก ทุกบทเพลงมีการใช้เสียงหลักในบทเพลง ซึ่งเป็นการย้ำโน้ตเสียงเดิมบ่อยครั้งในแต่ละประโยคเพลง ทำนองเพลงชาติพันธุ์ส่วนมากมีรูปแบบประโยคเพลงเป็นแบบอปกติ มีการแปรทำนองบ่อยครั้งเพื่อให้เข้ากับคำร้อง หรือบางครั้งเป็นการเพิ่มความน่าสนใจให้กับบทเพลง เศรษฐกิจชุมชนของชาติพันธุ์ในอำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย เป็นมิติแห่งความหลากหลายทางชาติพันธุ์และนำไปสู่ความหลากหลายด้านอื่นๆด้วย เช่น ความคิดความเชื่อ การจัดการชุมชน ศาสนา วิถีชีวิต ประเพณีวัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่น ในด้านเศรษฐกิจชุมชนของแต่ละกลุ่มชาติพันธุ์ รวมถึงพหุสังคมในอำเภอแม่สาย พบว่าเป็นรูปแบบของการดำเนินชีวิต โดยเริ่มจากหน่วยระดับครัวเรือน หรือครอบครัวเป็นหน่วยการผลิต แรงงานของสมาชิกในครอบครัวเป็นปัจจัยที่สำคัญ ทัศนคติและวิถีพอเพียง รวมถึงความสามารถในการพึ่งตนเอง ประเด็นดังกล่าวคือปัจจัยนำไปสู่รูปแบบของเศรษฐกิจชุมชนที่มีความเข้มแข็ง

คำสำคัญ