การศึกษาความหลากหลายของพืชอาหารและการใช้ประโยชน์ของชาวลัวะในหมู่บ้านปางเกาะทราย อำเภอพาน จังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ

การวิจัยในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความหลากหลายของพืชอาหาร และตำรับอาหารของชาวลัวะในบ้านใหม่ลัวะ ซึ่งขึ้นตรงกับบ้านปางเกาะทราย ตำบลป่าหุ่ง อำเภอพาน จังหวัดเชียงราย ดำเนินการวิจัยโดยการสำรวจ สัมภาษณ์ และสนทนากลุ่ม ประชากรที่ศึกษา คือ ผู้นำ ผู้อาวุโส ผู้รู้และชาวบ้านในบ้านใหม่ลัวะ ผลการวิจัยพบว่า มีพืชอาหารที่ชาวบ้านนำมาใช้ประโยชน์อย่างน้อย 61 ชนิด ส่วนใหญ่จะเป็นผักสวนครัวและเก็บหาในบริเวณบ้าน 51 ชนิด เช่น ซิไคร่ (Cymbopogon citratus (DC.) Stapf) ตู๋เตียว (Sauropus androgynus (L.) Merr.) ตู๋อิ่มม่าน (Cucurbita moschata Decne.) ต่ายน๊อกแจ้ (Sesbania grandiflara (L.) Poir.) และ สกิงพริ (Alpinia galanga (L.) Willd.) ต้องออกไปเก็บหาในป่าและในไร่ 10 ชนิด เช่น ตู๋อึ่นเจิม (Crassocephalum crepidioides (Benth.) S. Moore) ตู๋สัง (Solanum americanum Mill.) ต้างโต๊ะ (Trevesia palmata (Roxb. ex. Lindl.) Vis.) ตู๋หลืด (Parabaena sagittata Miers ex Hook. f.) และ ตู๋ปี๋ (Piper sp.) ชาวบ้านนำพืชอาหารมาบริโภคโดยการกินสด และนำมาลวก ต้ม ตำ ยำ และแกง อาหารที่ชาวบ้านได้คัดเลือกเพื่อนำเสนอตำรับอาหารที่เป็นเอกลักษณ์ของบ้านใหม่ลัวะจำนวน 10 ตำรับ ได้แก่ เกิดกาใส่ตู๋ปี๋ เกิดตู๋ก่าเลอะ โต๊ะขุปัน โต๊ะสังกะอังวะ โต๊ะถั่วเน่า ตำ มะเขือส้ม เมิบตู๋ เกิดตู๋ปี๋กับอาโต เมิบก๋า และ มิแอ้น ผลจากการวิจัยครั้งนี้ได้นำมาถ่ายทอดความรู้ให้กับเด็ก และเยาวชนผ่านเรียนการสอนในหลักสูตรท้องถิ่นของศูนย์การเรียนรู้ชุมชนชาวไทยภูเขา (แม่ฟ้าหลวง) บ้านใหม่ลัวะ และจัดทำเป็นเอกสารรวบรวมพืชอาหาร และตำรับอาหารของชาวลัวะในบ้านใหม่ลัวะ นอกจากนั้นได้นำพืชบางชนิดที่สำรวจพบมาปลูกไว้ในศูนย์เรียนรู้พฤกษศาสตร์พื้นบ้านชาติพันธุ์ในจังหวัดเชียงราย มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย เพื่ออนุรักษ์พันธุ์พืชท้องถิ่น และสืบทอดองค์ความรู้ที่มีคุณค่าให้คงอยู่ต่อไป

คำสำคัญ