อาคารทรงศิขระและวิมานในศิลปะอินเดีย กับอิทธิพลต่อศิลปะในเอเชียอาคเนย์

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีจุดประสงค์เพื่อศึกษาถึงลักษณะทางศิลปกรรมของสถาปัตยกรรมของอาคารทรงปราสาทในเอเชียอาคเนย์ว่าเกี่ยวข้องกับ “พลวัตรทางด้านรูปแบบ” ของอาคารทรงปราสาทในศิลปะอินเดียมากน้อยเพียงไร เพื่อให้เข้าใจถึง “ที่มา” และ “การปรับใช้” องค์ประกอบแบบอินเดียเมื่อถูกนำมา “ออกแบบใหม่” ในเอเชียอาคเนย์ นอกจากนี้ งานวิจัยนี้ยังมีจุดมุ่งหมายในการศึกษา “เอกลักษณ์” ของศิลปะเอเชียอาคเนย์ในแต่ละสกุล การวิจัยนี้เป็นการศึกษาสถาปัตยกรรมแบบ “แยกองค์ประกอบ” คือศึกษาชั้นหลังคา ฐาน เรือนธาตุและปราสาทประกบ เพื่อให้เกิดความเข้าใจสถาปัตยกรรมในศิลปะเอเชียอาคเนย์แต่ละสกุลว่ามีความสัมพันธ์กับศิลปะอินเดียสกุลใด จากการศึกษาพบประเด็นสำคัญเกี่ยวกับสถาปัตยกรรมทรงปราสาทในเอเชียอาคเนย์และอิทธิพลอินเดีย ดังต่อไปนี้ 1. ปราสาทในเอเชียอาคเนย์มีการแบ่งทรงอาคารตามรูปแบบของยอดปราสาทที่ได้รับแบบแผนมาจากศิลปะอินเดีย ดั่งที่ได้พบอาคารทรงปราสาททั้งอาคารหลังคาตัด ปราสาทหลังคาลาด ปราสาททรงศาลา ปราสาททรงศิขระและปราสาททรงวิมานกระจายทั้งเอเชียอาคเนย์ ความหลากหลายทางด้านรูปแบบนี้ปรากฏมาก่อนแล้วในศิลปะอินเดีย แต่รายละเอียดของยอดปราสาทระหว่างศิลปะอินเดียกับศิลปะเอเชียอาคเนย์กลับแตกต่างกันมาก 2. ฐานในศิลปะเอเชียอาคเนย์มีพื้นฐานมาจากฐานเวทีพันธะในศิลปะอินเดีย ซึ่งประกอบด้วยลวดบัวกลศะเป็นลวดบัวที่สำคัญ อย่างไรก็ตาม ศิลปะเอเชียอาคเนย์กลับมีกระบวนการที่แตกต่างไปจากศิลปะอินเดียมาก เช่น การซ้อนชั้นฐานในศิลปะขอมก่อนเมืองพระนคร การซ้อนชั้นฐานประทักษิณด้านล่างฐานเวทีพันธะในศิลปะทวารวดีและศิลปะชวาภาคกลาง เป็นต้น ซึ่งทำให้ออกแบบฐานในเอเชียอาคเนย์มีความแตกต่างไปจากศิลปะอินเดียมาก 3. เรือนธาตุในเอเชียอาคเนย์ซึ่งสามารถแยกศึกษาออกได้ประเด็นศึกษาย่อยๆ เช่น เสาติดผนัง การแบ่งเก็จ และซุ้มประตู ล้วนแต่แสดงให้เห็นการลดทอนรายละเอียดจากศิลปะอินเดีย เช่น การลดทอดเสาติดผนังให้กลายเป็นเสาหน้ากระดานที่มีแถบลายประดับ การลดทอนตรีรถะแบบมีสลีลานตระให้กลายเป็นไม่มี การลดทอนประตูตามระบบทวารศาขาซ้อนมกรโตรณะให้เหลือเพียงมกรโตรณะรับด้วยสตัมภศาขา ฯลฯ การลดทอนเช่นนี้แสดงให้เห็นการนำเอาองค์ประกอบแบบอินเดียมาปรับปรุงใหม่ของศิลปะเอเชียอาคเนย์ 4. ระบบเดียวที่เอเชียอาคเนย์ดูเหมือนว่าจะซับซ้อนกว่าศิลปะอินเดียก็คือ ระบบบัญชร-ปราสาทซ้อนปราสาท ซึ่งเอเชียอาคเนย์หลายสกุลมีการออกแบบบัญชรให้มีรูปแบบที่ซับซ้อนและมีการประดับไว้ที่ส่วนสำคัญของผนังเรือนธาตุอันแตกต่างไปจากบัญชรและระบบปราสาทซ้อนปราสาทในศิลปะอินเดียในระยะร่วมสมัย คำสำคัญ ศิขระ วิมาน ศิลปะอินเดีย ศิลปะเอเชียอาคเนย์, ปราสาท

คำสำคัญ