การถอดสัญลักษณ์ในงานสถาปัตยกรรมของสถาบันอุดมศึกษาในภาคอีสาน
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
งานวิจัยชิ้นนี้มุ่งค้นหาแนวทางใช้สัญลักษณ์ในงานสถาปัตยกรรม ของสถาบันอุดมศึกษา โดยมีขอบเขตในพื้นที่ภาคอีสาน โดยมุ่งหวังให้เกิดองค์ความรู้ในการออกแบบสถาปัตยกรรมเพื่อสร้างเอกลักษณ์ในอาคารประเภทสถาบันการศึกษา ที่แสดงความเป็นอีสาน โดยตั้งวัตถุประสงค์ไว้ คือ 1) เพื่อสำรวจรูปแบบของสัญลักษณ์ในงานสถาปัตยกรรมของสถาบันอุดมศึกษาในภาคอีสาน 2) เพื่อวิเคราะห์การรับรู้และการสื่อความหมายในรูปแบบของสัญลักษณ์ในงานสถาปัตยกรรมของสถาบันอุดมศึกษาในภาคอีสาน และ3) เพื่อถอดสัญลักษณ์ที่แสดงถึงแนวคิดในงานสถาปัตยกรรมของสถาบันอุดมศึกษาในภาคอีสาน งานวิจัยชิ้นนี้ดำเนินการโดยระเบียบวิธี คือ การสำรวจอาคารในสถาบันอุดมศึกษา ในภาคอีสาน จำนวน 13 แห่งที่มีอาคารที่มีการใช้สัญลักษณ์ในงานสถาปัตยกรรมที่สะท้อนถึงเอกลักษณ์ความเป็นอีสาน นำมาวิเคราะห์ระดับการใช้รูปสัญญะในงานสถาปัตยกรรม โดยการทำแบบสอบถามจำนวน 415 ชุดมีผู้ตอบแบ่งออกเป็น4กลุ่ม คือ นักศึกษา อาจารย์ เจ้าหน้าที่ในมหาวิทยาลัย และบุคคลภายนอก ร่วมกับการสัมภาษณ์สถาปนิกและนักวิชาการทางด้านสถาปัตยกรรม จากผลการศึกษา พบว่า ผู้ตอบกลุ่มใหญ่ได้แก่ นักศึกษา มีความเข้าใจต่อสัญลักษณ์ที่สื่อในอาคารในสถาบัน สิ่งที่สำคัญของสัญลักษณ์ในอาคาร สื่อความเป็นอีสาน คือ รูปทรงหลังคาที่เป็นแบบทรงจั่ว และแบบทรงปราสาทขอม ส่วนที่รับรู้สัญลักษณ์ในอาคารได้ดีที่สุด คือ รูปทรงอาคาร ฐานอาคาร เสาอาคาร และ ความเป็นไปได้มากที่สุด ในการสร้างรูปแบบเชิงสัญลักษณ์ในงานสถาปัตยกรรมที่แสดงถึงความเป็นอีสาน คือ การแปลงเป็นรูปแบบที่ร่วมสมัย ลดทอนรายละเอียดลง โดยต้นแบบที่สื่อความเป็นอีสานมากที่สุด คือ บ้านพักอาศัย นอกจากนั้นพบว่าแนวคิดในการสื่อความหมายถึงความเป็นอีสานในงานสถาปัตยกรรม ในสถาบันอุดมศึกษาของสถาปนิก มี 3ประเด็น คือ 1)สถาปนิกเลือกใช้สัญลักษณ์ใน 2 แนวทาง คือ เลือกใช้ด้วยการแปลความหมายมาเป็นสัญลักษณ์ในอาคาร โดยมาจากบริบท ที่ตั้ง สภาพแวดล้อม ทั้งนี้เน้นว่าขึ้นอยู่กับประเภทของอาคาร และเลือกใช้ด้วยการยืมรูปแบบ อุปมาอุปมัยสถาปัตยกรรมของอีสาน 2) สถาปนิกสามารถบอกถึงเอกลักษณ์ความเป็นอีสาน ในเชิงรูปธรรม หลังคาจั่ว ทรงสูง ใต้ถุนสูงลวดลายบนหน้าจั่ว หรือที่ผนัง 3) สถาปนิกเสนอแนวการแก้ปัญหาของใช้สัญลักษณ์ความเป็นอีสาน ด้วยการค้นหาและสร้างสรรค์อัตลักษณ์ของพื้นที่นั้นแล้วแปลเป็นภาษาที่สื่อสารอย่างมีชั้นเชิง ต้องเข้าใจแก่นของวัตถุประสงค์ของอาคารแล้วย่อยข้อมูลโดยให้สัญลักษณ์ปรากฎเป็นองค์รวม และผู้ออกแบบต้องลดการหยิบยืมรูปแบบเดิมๆ และหาทางสื่อสารจากต้นแบบด้วยภาษาของตนเองให้มากที่สุด ซึ่งเป็นสิ่งทำให้อาคารเป็นที่จดจำ โดยสรุปงานวิจัยว่าด้วยการใช้สัญลักษณ์ในงานสถาปัตยกรรมของมหาวิทยาลัยในอีสาน พบว่า 1. ความเข้มข้นของการใช้สัญลักษณ์ อยู่ในระดับ Index มากที่สุด หมายความว่า งานสถาปัตยกรรมมีการนำลักษณะสำคัญของต้นแบบสถาปัตยกรรมของอีสาน มาแปลความหมายเชิงสัญลักษณ์ด้วยภาษาที่เรียบง่าย ลดรายละเอียดไม่มากจนเหมือนต้นแบบ ในระดับIcon) และไม่น้อยไปจนดูไม่ออก ในระดับ Symbol และ 2.แนวโน้มการใช้รูปแบบสัญลักษณ์ในอาคาร มีลักษณะเป็นแบบรักพี่เสียดายน้อง หมายความว่า นิยมนำองค์ประกอบต่างๆมาผสมผสานกัน จนกระทั่งล้นเกินความพอดี ทำให้การสื่อสารมีความขาดเกินอยู่ไม่น้อย คือ 1.การเลือกหยิบจับสัญญะมาใช้แบบเป็นชิ้นๆ ลักษณะปะติดปะต่อกันเข้า จนบางครั้งทำให้อาคารดูมีความฟุ่มเฟือยในองค์ประกอบ 2.การนำองค์ประกอบประดับอาคารแต่ไม่ตรงตามรูปแบบความเป็นเรือนพื้นถิ่นอีสาน อาจก่อให้เกิดการเข้าใจผิดได้