แนวทางการศึกษาซากมรดกทางสถาปัตยกรรมเพื่อการออกแบบโครงการสื่อความหมาย ทางการท่องเที่ยวทางวัฒนธรรม กรณีศึกษา วัดมหาธาตุสุโขทัย และวัดมหาธาตุเชลียง
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
บทคัดย่อ โครงการวิจัยเรื่อง “แนวทางการศึกษาซากมรดกทางสถาปัตยกรรมเพื่อการออกแบบโครงการสื่อความหมายทางการท่องเที่ยวทางวัฒนธรรม กรณีศึกษา วัดมหาธาตุสุโขทัย และวัดพระมหาธาตุเชลียง” ภายใต้แผนงานวิจัยเรื่อง “แผนยุทธศาสตร์ขับเคลื่อนประเทศไทยเป็นศูนย์กลางการท่องเที่ยวของภูมิภาคด้วยการจัดการท่องเที่ยวแหล่งมรดกโลกในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ภาคพื้นทวีป” เป็นการวิจัยเชิงประยุกต์ ที่มีการบูรณาการศาสตร์ต่างๆ เข้าด้วยกัน ทั้งประวัติศาสตร์ โบราณคดี ภูมิศาสตร์ สถาปัตยกรรมศาสตร์ และนิเทศศาสตร์ เพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับวัดพระศรีรัตนมหาธาตุในมิติต่างๆ และนำองค์ความรู้ที่ได้ไปต่อยอดในกระบวนการสื่อความหมายมรดกทางสถาปัตยกรรมกับการท่องเที่ยวในรูปแบบต่างๆ โดยเฉพาะการสื่อความหมายมรดกทางสถาปัตยกรรมบนระบบอินเตอร์เน็ต ซึ่งถือว่าเป็นสื่อที่มีการใช้กันอย่างกว้างขวาง และเป็นช่องทางการเผยแพร่ข้อมูลสู่สาธารณชนได้อย่างครอบคลุม รวดเร็ว และมีประสิทธิภาพสูงในปัจจุบัน โดยการวิจัยครั้งนี้ แบ่งเนื้อหาเป็น 4 ส่วนหลัก ดังนี้ ส่วนที่ 1 ว่าด้วยเรื่องสารสนเทศคัดสรร เป็นการจำแนกเอกสารที่คัดสรรมาเพื่อการสำรวจ และทบทวนสารสนเทศ เพื่อจัดทำสถานภาพของความรู้ ความคิดเห็น ตลอดจนการตีความที่เกี่ยวเนื่องกับ “วัดพระศรีรัตนมหาธาตุสุโขทัย” และ“วัดพระศรีรัตนมหาธาตุเชลียง” รวมไปถึงศาสนสถานสำคัญแหล่งอื่นๆที่เกี่ยวเนื่องในวัฒนธรรมสุโขทัย ส่วนที่ 2 ว่าด้วยเรื่องที่เกี่ยวข้องกับ “พระศรีรัตนมหาธาตุสุโขทัย” และ “พระศรีรัตนมหาธาตุเชลียง” ทั้งนี้มีเนื้อหาว่าด้วย “แนวความคิด” และ “ประวัติศาสตร์” ที่สัมพันธ์กับ “พระศรีรัตนมหาธาตุ” ทั้งในเชิง “คติความเชื่อ” และ “รูปแบบทางสถาปัตยกรรม” ส่วนที่ 3 ว่าด้วยเรื่องการสันนิษฐานรูปแบบของ“วัดพระศรีรัตนมหาธาตุสุโขทัย” และ “วัดพระศรีรัตนมหาธาตุเชลียง” โดยเริ่มต้นจากการสำรวจสถานภาพของการศึกษาเพื่อการสันนิษฐานรูปแบบสถาปัตยกรรม และการสื่อความหมายมรดกทางสถาปัตยกรรมแหล่งโบราณสถานในอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย และอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน จากนั้นจึงเสนอวิธีการและขั้นตอนการศึกษาเพื่อการสันนิษฐานรูปแบบสถาปัตยกรรมของวัดพระศรีรัตนมหาธาตุสุโขทัย และวัดพระศรีรัตนมหาธาตุเชลียง ในโครงการวิจัยครั้งนี้ ประกอบกับการศึกษาพัฒนาการทางสถาปัตยกรรมวัดพระศรีรัตนมหาธาตุสุโขทัย และวัดพระศรีรัตนมหาธาตุเชลียง จากเอกสารประวัติศาสตร์ และการสำรวจรังวัด เพื่อนำไปสู่ข้อเสนอในการสันนิษฐานรูปแบบทางสถาปัตยกรรม และพัฒนาการทางผังบริเวณของวัดพระศรีรัตนมหาธาตุสุโขทัย และวัดพระศรีรัตนมหาธาตุเชลียง ประกอบกับการจัดทำหุ่นจำลองด้วยคอมพิวเตอร์สามมิติโดยใช้เทคโนโลยีแบบจำลองสารสนเทศอาคาร (Building Information Modeling) เพื่อให้ง่ายต่อการทำความเข้าใจรูปแบบ และรูปทรงของสถาปัตยกรรมที่สันนิษฐานขึ้น ส่วนที่ 4 ว่าด้วยเรื่องการพัฒนาระบบสื่อความหมายมรดกทางสถาปัตยกรรม วัดพระศรีรัตนมหาธาตุสุโขทัย และวัดพระศรีรัตนมหาธาตุเชลียง ผ่านระบบอินเตอร์เน็ต โดยเนื้อหาในส่วนนี้ ประกอบด้วย 2 ขั้นตอน คือ ขั้นตอนที่ 1 เป็นการวิเคราะห์ และประมวลผลข้อมูลจากการทำแบบสอบถามออนไลน์เรื่อง “การพัฒนาระบบสื่อความหมายมรดกทางสถาปัตยกรรมวัดพระศรีรัตนมหาธาตุสุโขทัย และวัดพระศรีรัตนมหาธาตุเชลียง บนระบบอินเตอร์เน็ต จากผลวิเคราะห์ดังกล่าวจะนำมาสู่ขั้นตอนที่ 2 เพื่อการออกแบบเวปไซต์ เพื่อสื่อความหมายมรดกทางสถาปัตยกรรมของวัดพระศรีรัตนมหาธาตุสุโขทัย และวัดพระศรีรัตนมหาธาตุเชลียง การศึกษาวิจัยเรื่อง “แนวทางการศึกษาซากมรดกทางสถาปัตยกรรมเพื่อการออกแบบโครงการสื่อความหมายทางการท่องเที่ยวทางวัฒนธรรม กรณีศึกษา วัดมหาธาตุสุโขทัย และวัดมหาธาตุเชลียง” เป็นการประยุกต์ข้อมูลและหลักฐานทางประวัติศาสตร์ ผสมผสานกับศาสตร์ทางด้านสถาปัตยกรรม เพื่อศึกษาองค์ประกอบของซากมรดกทางสถาปัตยกรรม เพื่อทำความเข้าใจต่อไวยากรณ์ทางสถาปัตยกรรม และการสันนิษฐานรูปแบบทางสถาปัตยกรรม และจัดทำหุ่นจำลองด้วยคอมพิวเตอร์สามมิติ นำไปสู่กระบวนการเผยแพร่องค์ความรู้ ด้วยระบบสื่อสารสนเทศเพื่อการสื่อความหมายบนอินเตอร์เน็ตแบบอินเตอร์แอคทีฟ (Interactive) ที่สามารถมีปฏิสัมพันธ์ (Response) กับผู้ใช้ได้ เพื่อกระตุ้นให้เกิดกระบวนการเรียนรู้ และความสนใจในมรดกทางสถาปัตยกรรม และเป็นการถอดความรู้เพื่อเพิ่มศักยภาพทางการท่องเที่ยวในแหล่งโบราณสถาน ทำเกิดกระบวนทัศน์ใหม่ในการท่องเที่ยวเชิงคุณภาพ เป็นการกระตุ้นให้เกิดการรับรู้คุณค่าของแหล่งมรดกทางสถาปัตยกรรม เพื่อนำไปสู่การอนุรักษ์และพัฒนาแหล่งมรดกทางวัฒนธรรมที่สำคัญของประเทศอย่างยั่งยืนต่อไป คำสำคัญ: การแปลความหมายมรดกทางวัฒนธรรมกับการท่องเที่ยว / การสำรวจรังวัด และการสันนิษฐานรูปแบบทางสถาปัตยกรรม / การจัดการการท่องเที่ยวทางวัฒนธรรม และการท่องเที่ยวยั่งยืน / มรดกโลก / วัดพระศรีรัตนมหาธาตุสุโขทัย / วัดพระศรีรัตนมหาธาตุเชลียง