การพัฒนาครูด้านการเรียนการสอนที่เน้นกระบวนการคิดในโรงเรียนร่วมพัฒนาวิชาชีพครูของมหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. เพื่อศึกษาสภาพ ปัญหา และแนวทางการพัฒนาการจัดการเรียนรู้ที่เน้นกระบวนการคิดของครูในโรงเรียนร่วมพัฒนาวิชาชีพครูของมหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี 2. เพื่อพัฒนาชุดฝึกอบรมครูด้านการจัดการเรียนรู้ที่เน้นกระบวนการคิด และ 3. เพื่อศึกษาผลการพัฒนาครูด้านการจัดการเรียนรู้ที่เน้นกระบวนการคิด กลุ่มเป้าหมายในการวิจัยเป็นครูผู้สอนในโรงเรียนในโรงเรียนร่วมพัฒนาวิชาชีพครูของมหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี จำนวน 2 โรงเรียน คือ โรงเรียนชุมชนนากว้างพัฒนศึกษา 10 คน โรงเรียนนิคมสงเคราะห์วิทยา จำนวน 10 คน รวม 20 คน โดยทั้ง 2 โรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาอุดรธานี เขต 1 ระยะเวลาดำเนินการวิจัย 12 เดือน คือ ระหว่าง 1 ตุลาคม 2551 ถึง 30 กันยายน 2552 รวม 12 เดือน ขั้นตอนการวิจัย แบ่งออกเป็น 4 ขั้นตอน คือ ขั้นที่ 1 การศึกษาสภาพ ปัญหา และแนวทางการพัฒนาครูด้านการจัดการเรียนรู้ที่เน้นกระบวนการคิด ขั้นที่ 2 การพัฒนาชุดฝึกอบรมครู ขั้นที่ 3 ดำเนินการฝึกอบรมครูและนิเทศติดตามผลการพัฒนาครู และขั้นที่ 4 ประเมินผลการพัฒนาครู วิธีการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ การสนทนากลุ่ม การศึกษาวิเคราะห์เอกสาร การสังเกต การสัมภาษณ์ การใช้แบบสอบถาม การวิเคราะห์ข้อมูล แบ่งออกเป็น 2 ส่วน คือ ข้อมูลเชิงคุณภาพใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) และข้อมูลเชิงปริมาณใช้การหาค่าสถิติพื้นฐาน วิเคราะห์ด้วยคอมพิวเตอร์สำเร็จรูปโปรแกรม SPSS for Windows ผลการวิจัย พบว่า ขั้นที่ 1 การศึกษาสภาพ ปัญหา และแนวทางการพัฒนาครูด้านการจัดการเรียนรู้ที่เน้นกระบวนการคิด 1.1 ด้านความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับทฤษฎีหลักการของการคิดและการสอนเกี่ยวกับการคิด สภาพและปัญหา พบว่า ครูยังขาดความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับทฤษฎีหลักการของการคิดและการสอนเกี่ยวกับการคิด อย่างไรก็ตามยังมีครูบางคนยังไม่แน่ใจว่าตนเองได้จัดการเรียนการสอนที่เน้นการคิด เนื่องจากไม่ทราบว่าการสอนคิดมีมิติและลักษณะการคิดแบบใด ส่วนแนวทางในการพัฒนาครู พบว่า ครูต้องการพัฒนาตนเองในด้านการจัดการเรียนการสอนที่เน้นกระบวนการคิด โดยเฉพาะทฤษฎีและหลักการเกี่ยวกับการคิดและเทคนิคการสอน โดยจัดให้มีการอบรมเชิงปฏิบัติการและมีการเชิญวิทยากรมาบรรยายให้ความรู้และการนำไปปฏิบัติจริงในการเรียนการสอน 1.2 ด้านการวางแผนการจัดการเรียนรู้เพื่อพัฒนาการคิด สภาพและปัญหา พบว่า ครูยังขาดความรู้ความเข้าใจในการเขียนแผนการจัดการเรียนรู้ที่เน้นการคิด เนื่องจากครูไม่ทราบว่ามิติการคิดหรือลักษณะการคิดที่จะปลูกฝังให้เกิดขึ้นกับนักเรียนเป็นอย่างไร ส่วนแนวทางในการพัฒนาครู พบว่า ครูต้องการให้มีการบรรยายและฝึกอบรมเกี่ยวกับรูปแบบการเขียนแผนการจัดการเรียนรู้เพื่อพัฒนาการคิดโดยเฉพาะ 1.3 ด้านการพัฒนานวัตกรรมและเทคนิคการจัดการเรียนรู้เกี่ยวกับการคิด สภาพและปัญหา พบว่า ครูส่วนใหญ่ยังขาดความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการพัฒนาสื่อการเรียนรู้ นวัตกรรมการจัดการเรียนรู้ และเทคนิคการจัดการเรียนรู้เกี่ยวกับการคิด ส่วนแนวทางในการพัฒนาครู พบว่า ครูต้องการศึกษาค้นคว้าเพิ่มเติมหรือมีแหล่งสำหรับค้นคว้าเกี่ยวกับการพัฒนานวัตกรรมและเทคนิคการจัดการเรียนรู้ที่เน้นการคิด 1.4 ด้านการวัดและประเมินผลเกี่ยวกับการคิด สภาพและปัญหา พบว่า ครูยังขาดความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการวัดและประเมินผลเกี่ยวกับการคิด ขาดความรู้ในการสร้างเครื่องมือวัดผลและประเมินผลด้านการคิด ส่วนแนวทางในการพัฒนาครู พบว่า หลักการเกี่ยวกับการคิดและเทคนิคการสอน โดยจัดให้มีการอบรมเชิงปฏิบัติการและมีการเชิญวิทยากรมาบรรยายให้ความรู้และการนำไปปฏิบัติจริงในการเรียนการสอน 1.2 ด้านการวางแผนการจัดการเรียนรู้เพื่อพัฒนาการคิด สภาพและปัญหา พบว่า ครูยังขาดความรู้ความเข้าใจในการเขียนแผนการจัดการเรียนรู้ที่เน้นการคิด เนื่องจากครูไม่ทราบว่ามิติการคิดหรือลักษณะการคิดที่จะปลูกฝังให้เกิดขึ้นกับนักเรียนเป็นอย่างไร ส่วนแนวทางในการพัฒนาครู พบว่า ครูต้องการให้มีการบรรยายและฝึกอบรมเกี่ยวกับรูปแบบการเขียนแผนการจัดการเรียนรู้เพื่อพัฒนาการคิดโดยเฉพาะ 1.3 ด้านการพัฒนานวัตกรรมและเทคนิคการจัดการเรียนรู้เกี่ยวกับการคิด สภาพและปัญหา พบว่า ครูส่วนใหญ่ยังขาดความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการพัฒนาสื่อการเรียนรู้ นวัตกรรมการจัดการเรียนรู้ และเทคนิคการจัดการเรียนรู้เกี่ยวกับการคิด ส่วนแนวทางในการพัฒนาครู พบว่า ครูต้องการศึกษาค้นคว้าเพิ่มเติมหรือมีแหล่งสำหรับค้นคว้าเกี่ยวกับการพัฒนานวัตกรรมและเทคนิคการจัดการเรียนรู้ที่เน้นการคิด 1.4 ด้านการวัดและประเมินผลเกี่ยวกับการคิด สภาพและปัญหา พบว่า ครูยังขาดความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการวัดและประเมินผลเกี่ยวกับการคิด ขาดความรู้ในการสร้างเครื่องมือวัดผลและประเมินผลด้านการคิด ส่วนแนวทางในการพัฒนาครู พบว่า ครูต้องการจัดกิจกรรมเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้และการวัดผลประเมินผลด้านการคิดให้กับผู้เรียนให้ครอบคลุมทั้งหลักสูตร และอยากให้มีการจัดฝึกอบรมครูผู้สอนด้านการวัดและประเมินผลการคิด 1.5 ด้านการวิจัยในชั้นเรียนเพื่อพัฒนาการคิดของผู้เรียน สภาพและปัญหา พบว่า ครูยังขาดความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการวิจัยในชั้นเรียน ขาดการทำวิจัยในชั้นเรียนเพื่อพัฒนาด้านการคิดของนักเรียนอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากครูมีงานพิเศษที่นอกเหนือจากงานสอนค่อนข้างมาก จึงทำให้ไม่มีเวลาทำวิจัยในชั้นเรียน ส่วนแนวทางในการพัฒนาครู พบว่า ครูต้องการให้มีการประชุมชี้แจงหรือฝึกอบรมแนวทางการวิจัยในชั้นเรียนที่มีรูปแบบกระบวนการที่ชัดเจน โดยเน้นให้มีเทคนิคหรือกิจกรรมที่ส่งเสริมด้านการคิดให้กับนักเรียนโดยเฉพาะ โดยให้โรงเรียนให้การสนับสนุนและควรส่งเสริมให้มากขึ้น ขั้นที่ 2 การพัฒนาชุดฝึกอบรมครูด้านการจัดการเรียนรู้ที่เน้นกระบวนการคิด ผลการสร้างชุดฝึกอบรมครูด้านการจัดการเรียนรู้ที่เน้นกระบวนการคิด พบว่า ได้ชุดฝึกอบรมครู จำนวน 4 ชุด คือ ชุดที่ 1 แนวคิด ทฤษฎีเกี่ยวกับการคิด ประกอบด้วย กรอบความคิดของการคิดการพัฒนาทักษะการคิด ชุดที่ 2 การจัดการเรียนรู้เพื่อพัฒนาการคิด ประกอบด้วย พัฒนาการของการคิดและการสอนคิด เทคนิคการสอนเกี่ยวกับการคิด การวางแผนการจัดการเรียนรู้เพื่อพัฒนาการคิด ชุดที่ 3 การวัดและประเมินการคิด ประกอบด้วย การวัดและประเมินผลความสามารถในการคิด แบบวัดการคิดวิเคราะห์ ชุดที่ 4 การวิจัยในชั้นเรียนเพื่อพัฒนาการคิด ผลการประเมินชุดฝึกอบรมครูด้านการจัดการเรียนรู้ที่เน้นการคิด ตามความคิดเห็นของผู้เชี่ยวชาญ พบว่า มีความเหมาะสมอยู่ในระดับดีมาก ( =4.63) ขั้นที่ 3 การดำเนินการฝึกอบรมครูและนิเทศติดตามผลการพัฒนาครูด้านการจัดการเรียนรู้ที่เน้นกระบวนการคิด 3.1 การฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ ครูที่เข้าอบรมมีความพึงพอใจต่อการฝึกอบรมโดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก ( =4.10) และเมื่อพิจารณาเป็นรายข้อ พบว่า ส่วนใหญ่มีผลการประเมินอยู่ในระดับมากถึงมากที่สุด โดยข้อที่มีค่าเฉลี่ยสูงสุด 3 ลำดับแรก คือ ความเหมาะสมของสื่อและอุปกรณ์ที่ใช้ในการฝึกอบรม ( =4.62) ความเหมาะสมของเอกสารประกอบการฝึกอบรม ( =4.58) และความเหมาะสมของสถานที่การฝึกอบรม ( =4.54) 3.2 การนิเทศติดตามผลการพัฒนาครูด้านการจัดการเรียนรู้ที่เน้นกระบวนการคิดกระบวนการนิเทศติดตามผล ออกเป็น 5 ช่วง คือ ช่วงที่ 1 ศึกษาและวิเคราะห์ปัญหา ช่วงที่ 2 การวางแผน ประกอบด้วย การจัดทำแผนการเรียนรู้ที่เน้นกระบวนการคิด ช่วงที่ 3 การสร้างและพัฒนานวัตกรรมด้านการคิด ช่วงที่ 4 ดำเนินการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ และช่วงที่ 5 ประเมินผลและรายงานผล ขั้นที่ 4 การประเมินผลการพัฒนาครูด้านการจัดการเรียนรู้ที่เน้นกระบวนการคิด 4.1 ผลที่เกิดกับครู พบว่า ครูที่เข้าร่วมโครงการเกิดความรู้ความเข้าใจด้านการจัดการเรียนรู้ที่เน้นกระบวนการคิด ทั้งนี้จะสังเกตจากครูสามารถจัดทำแผนการจัดการเรียนรู้และได้นำแผนไปปฏิบัติการสอนจริงที่โรงเรียน มีจำนวนผลงานที่ครูจัดทำ คือ แผนการจัดการเรียนรู้ที่เน้นกระบวนการคิด คิดเป็นร้อยละ 100 ของจำนวนครูที่เข้าร่วมโครงการทั้งหมด 4.2 ผลที่เกิดกับนักเรียน พบว่า ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนสูงขึ้น คุณลักษณะอันพึงประสงค์ พบว่านักเรียนมีความสามารถในการคิดเพิ่มขึ้น มีความรับผิดชอบต่องานที่ได้รับมอบหมาย ฯลฯ กระบวนการคิดกระบวนการนิเทศติดตามผล ออกเป็น 5 ช่วง คือ ช่วงที่ 1 ศึกษาและวิเคราะห์ปัญหา ช่วงที่ 2 การวางแผน ประกอบด้วย การจัดทำแผนการเรียนรู้ที่เน้นกระบวนการคิด ช่วงที่ 3 การสร้างและพัฒนานวัตกรรมด้านการคิด ช่วงที่ 4 ดำเนินการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ และช่วงที่ 5 ประเมินผลและรายงานผล ขั้นที่ 4 การประเมินผลการพัฒนาครูด้านการจัดการเรียนรู้ที่เน้นกระบวนการคิด 4.1 ผลที่เกิดกับครู พบว่า ครูที่เข้าร่วมโครงการเกิดความรู้ความเข้าใจด้านการจัดการเรียนรู้ที่เน้นกระบวนการคิด ทั้งนี้จะสังเกตจากครูสามารถจัดทำแผนการจัดการเรียนรู้และได้นำแผนไปปฏิบัติการสอนจริงที่โรงเรียน มีจำนวนผลงานที่ครูจัดทำ คือ แผนการจัดการเรียนรู้ที่เน้นกระบวนการคิด คิดเป็นร้อยละ 100 ของจำนวนครูที่เข้าร่วมโครงการทั้งหมด 4.2 ผลที่เกิดกับนักเรียน พบว่า ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนสูงขึ้น คุณลักษณะอันพึงประสงค์ พบว่านักเรียนมีความสามารถในการคิดเพิ่มขึ้น มีความรับผิดชอบต่องานที่ได้รับมอบหมาย ฯลฯ 4.3 ผลที่เกิดกับผู้บริหารและโรงเรียน พบว่า ผู้บริหารมีการปรับเปลี่ยนวิธีการบริหารจัดการ มีระบบการนิเทศติดตามผลการเรียนการสอนของครูที่ชัดเจนขึ้น มีภาวะผู้นำทางวิชาการ โรงเรียนมีการทำงานอย่างเป็นระบบมากขึ้น ฯลฯ

คำสำคัญ