การพัฒนาเครือข่ายการผลิตและการบริโภคอาหารปลอดภัยจากสารเคมีกำจัดศัตรูพืชโดยชุมชนมีส่วนร่วมในอำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

โครงการพัฒนาเครือข่ายการผลิตและการบริโภคอาหารปลอดภัย จากสารเคมีกำจัดศัตรูพืชโดยชุมชนมีส่วนร่วมในอำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ มีวัตถุประสงค์สร้างความตระหนักและความต้องการผลิตและบริโภคพืชผักปลอดภัยโดยการตรวจระดับสารกำจัดศัตรูพืชในกลุ่มเกษตรกรและผู้บริโภคในอำเภอพร้าวพร้อมกับการสร้างเครือข่ายเกษตรกรผู้ผลิตพืชผักปลอดภัยจากสารเคมีกำจัดศัตรูพืชและสร้างตลาดผู้รับซื้อในหน่วยงาน องค์กร และความต้องการอาหารปลอดภัยใน ชุมชน เพื่อสนับสนุนการผลิตที่ไม่พึ่งพาสารเคมีฯ ของเกษตรกรอย่างต่อเนื่อง กิจกรรมประกอบด้วย1)การตรวจการทำงานของเอ็นไซม์โคลีนเอสเตอเรสในตัวอย่างเลือดของอาสาสมัคร 2 ครั้ง ครั้งที่1 ในเดือนมีนาคม 2559 จำนวน 198 คน และครั้งที่ 2 ในเดือนธันวาคม 2559 จำนวน 86 คน ผลการประเมิน ครั้งที่ 1 และครั้งที่ 2 เกินร้อยละ 50 อยู่ในระดับเสี่ยงและไม่ปลอดภัย และเมื่อเปรียบเทียบผลการประเมินเป็นร้อยละของอาสาสมัครที่เป็นบุคคลคนเดียวกัน ในครั้งที่ 1 และ 2 พบว่า การตรวจด้วยกระดาษทดสอบทั้งสองครั้งไม่มีความแตกต่างกันที่ระดับนัยสำคัญ 0.05ของจำนวนอาสาสมัคร ที่มีผลการตรวจอยู่ในกลุ่ม ปกติ ปลอดภัย เสี่ยง ไม่ปลอดภัยผลการตรวจวัดกิจกรรมของเอนไซม์ทั้ง 2 ชนิด ได้แก่ Acetycholinesterase(AChE) ในเม็ดเลือดแดง และ Butyrylcholinesterase (BChE) ในพลาสมาของตัวอย่างเลือดของอาสาสมัครที่เป็นบุคคล คนเดียวกัน พบว่า เมื่อเปรียบเทียบค่ากลางของ AChE ครั้งที่ 1 และครั้งที่ 2 มีค่าแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ โดยครั้งที่ 2 มีค่า AChE ลดลง จาก 4.80 Unit/ml เหลือ 3.53 Unit/ml เป็นการบ่งชี้ถึงการได้รับสารเคมีกลุ่มกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟตและคาร์บาเมตมากขึ้น ซึ่งมีผลสอดคล้องกันกับการทำ Reactive paper ที่มีแนวโน้มร้อยละของอาสาสมัครในระดับไม่ปลอดภัยเพิ่มขึ้น 2)การวิเคราะห์สารไดอัลคิลฟอสเฟต เมตาโบไลท์ ในตัวอย่างปัสสาวะพบว่า ปริมาณของ สาร DAPs มีแนวโน้มลดลงเกือบทุกตัว และมีสาร diethylphosphate (DEP) มีปริมาณลดลงอย่างมีนัยสำคัญ คือ จาก 3.79 ?mole/mole Creatinine เป็น 1.32 ?mole/mole Creatinine สามารถสรุปได้ว่า อาสาสมัคร ได้รับสารกำจัดศัตรูพืชกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟตในปริมาณที่ลดลง โดยเฉพาะสารเคมีที่ก่อให้เกิดสารเมทาบอไรด์ที่ชื่อ DEP ซึ่งเป็นสารเมทาบอไรด์ ที่เกิดขึ้นได้จากการที่ร่างกายได้รับ สารเคมีประกบอด้วย Chlorpyrifos Coumaphos Diazinon Parathion Pirimiphos-ethyl Sulfotepp Triazophos Disulfoton Ethion Phorate Terbufos และเมื่อเปรียบเทียบ ปริมาณ DAPs ก่อนและหลังของกลุ่ม เกษตรกรที่ใช้สารเคมี กลุ่มไม่ใช้สารเคมี และกลุ่มทั่วไป พบว่า ทั้ง 3 กลุ่ม มีแนวโน้มที่มีระดับสาร diethylphosphate (DEP) ลดลง และกลุ่มเกษตรกรที่ใช้สารเคมี มีปริมาณ DEP ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ แสดงถึงอาสาสมัครทั้ง 3 กลุ่ม ได้รับสารกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟต ชนิด Chlorpyrifos Coumaphos Diazinon Parathion Pirimiphos-ethyl Sulfotepp Triazophos Disulfoton Ethion Phorate Terbufos ลดลง 3)การวิเคราะห์สารเคมีกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟตตกค้างในตัวอย่างผักและผลไม้ จำนวน 282 ตัวอย่าง ตรวจพบสารตกค้าง คิดเป็นร้อยละ 36.9 โดย พบสาร Chlorpyrifos มากที่สุด คือ 55 ตัวอย่าง จากจำนวน 282 ตัวอย่าง คิดเป็นร้อยละ 19.5 รองลงมา คือ สาร Dicrotophos จำนวน 14 ตัวอย่าง คิดเป็นร้อยละ 5.0 Ethion จำนวน 9 ตัวอย่าง คิดเป็นร้อยละ 3.2 และสารชนิดอื่นๆ 4) การสร้างเครือข่ายเกษตรกรผู้ผลิตพืชผักปลอดภัยจากสารเคมีกำจัดศัตรูพืชพร้อมกับการสร้างเครือข่ายตลาดผักปลอดสารพิษในโรงพยาบาลพร้าวและเทศบาลเวียงพร้าวโดยการมีส่วนร่วมของภาคส่วนที่สำคัญคือผู้อำนวยการโรงพยาบาลพร้าว นายกเทศมนตรีเทศบาลเวียงพร้าวและผู้บริหารตลอดจนบุคลากรที่เกี่ยวข้องของทั้งสองหน่วยงานภาคีที่ให้การสนับสนุนและผลักดันร่วมกับนักวิจัยหลักจนสามารถรวมกลุ่มเกษตรกรจนสามารถสร้างกลุ่มผู้ปลูกพืชผักปลอดสารเคมีสำเร็จและจัดการด้านวางแผนการปลูกให้มีผลผลิตต่อเนื่องส่งให้โรงพยาบาลและจำหน่าย ณ ซุ้มที่จัดขึ้นรองรับเป็นประจำได้อย่างต่อเนื่องทำให้อำเภอพร้าวมีกลุ่มผู้ปลูกผักปลอดสารพิษรองรับความต้องการอาหารปลอดภัยในโรงพยาบาลและผู้บริโภคที่มีความตระหนักและความต้องการอาหารปลอดภัยจากสารเคมีได้สะดวกขึ้น กลุ่มเกษตรกรมีรายได้จากการรวมกลุ่มปลูกผักปลอดสารพิษอย่างต่อเนื่องเป็นแหล่งศึกษาดูงานและขยายผลในพื้นที่ได้ต่อไป

คำสำคัญ