การจัดการความรู้เพื่อผลิตพืชปลอดภัยของ กลุ่มเกษตรกรตามหลักเศรษฐกิจพอเพียง

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม ซึ่งมี วัตถุประสงค์ 1. เพื่อศึกษาพัฒนาการและสภาพปัจจุบันการผลิตผักปลอดสารพิษ 2. เพื่อศึกษาการ จัดการความรู้เพื่อการปลูกผักปลอดสารพิษ 3. เพื่อศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อการผลิตผักปลอด สารพิษ 4. เพื่อศึกษารูปแบบการจัดการความรู้เพื่อการปลูกผักปลอดสารพิษ โดยศึกษาวิจัยกลุ่ม วิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์แม่วาง ตำบลบ้านกาด อำเภอแม่วาง จังหวัดเชียงใหม่ ดำเนินการ เก็บรวบรวมข้อมูล จากการสัมภาษณ์ การสนทนากลุ่ม การจัดเวทีเรียนรู้ การสังเกตแบบมีส่วนรวม มีการตรวจสอบข้อมูลแบบสามเส้า และนำเสนอในรูปแบบการพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า 1. สมาชิกกลุ่มเกษตรกรผู้ผลิตผักปลอดสารพิษ เคยได้รับผลกระทบจากการผลิตสินค้า การเกษตรเชิงเดี่ยว จึงพยายามแสวงหาแนวท างการดำเนินชีวิตที่สามารถพึ่งพาต านเองได้ ดังนั้น เมื่อได้รับรู้เรื่องเกษตรปลอดสารพีษ จึงพยายามศึกษาเรียนรู้และปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการผลิต พืชผักริ่มจากการลดการใช้สารเคมีเข้าสู่ภาวะเกษตรปลอดภัย การเตรียมดินให้ปลอดจากสารเคมี ตามเงื่อนไขของการผลิตผักปลอดสารพิษ และการรวมกลุ่มแบบค่อยเป็นค่อยไป จนเกิดกลุ่ม วิสาหกิจผู้ผลิตผักปลอดสารพิษ และเพื่อพัฒนากลุ่มให้เข้มแข็งยั่งยืนจึงมีการวิเคราะห์สภาพ ปัจจุบันปัญหาพร้อมสร้างมุมมองอนาคตของกลุ่ม ทำให้พบว่ กลุ่มมีจุดแข็งและโอกาสพัฒนา อย่างยั่งยืน ให้สามารถบริหารจัดการตนเอง รักษาอุดมการณ์ของกลุ่มและสร้างความสามารถใน การพึ่งตนเอง ท่ามกลางสภาพสังคมเศรษฐกิจและวัฒนธรรม สำหรับการจัดการความรู้เพื่อการปลูกผักปลอดสารพิษ เกิดจากการร่วมคิด วางแผน ลง มือปฏิบัติ ทบทวนประเมินผลการปฏิบัติของสมาชิกในกลุ่ม ทำให้เกิดความรู้ของกลุ่ม 6 ด้านคือ 1. ด้านการจัดระบบการบริหารกลุ่มเกี่ยวกับ การกำหนดคุณสมบัติระเบียบปฏิบัติของสมาชิก การ พัฒนาผู้นำและสมาชิกกลุ่ม กาสร้างขวัญ กำลังใจ ระบบสวัสดิการ การประเมินผลและแจ้งผลให้ สมาชิกทราบ 2. ด้านการรักษาความอุดมสมบูรณ์ของดินและการกำจัดวัชพืช 3. ด้านการคัดเลือก และเตรียมเมล็ดพันธุ์ 4. ด้านการวางแผนเพาะปลูก 5. ด้านการกำจัดศัตรูผักอินทรีย์แบบ ผสมผสาน 6. ด้านการดูแลผลิตผักอินทรีย์ สำหรับปัจจัยที่ส่งผลต่อการผลิตผักปลอดสารพิษ ประกอบด้วยปัจจัยภายนอกได้แก่ ส่งเสริมความรู้ทักษะจากเจ้าหน้าที่รัฐ และภาคเอกชน ความต้องการของตลาดซึ่งส่งผลต่อการ พัฒนาคุณภาพสินค้าและบริการ และปัจจัยภายในได้แก่ ความรู้ ความเข้าใจ ความตระหนักร่วม ของสมาชิก การมีส่วนร่วมของสมาชิกในกิจกรรมและการรับผลประโยชน์กลุ่ม การดำเนินชีวิตตาม หลักปรัชญาเศรษกิจพอเพียง คุณลักษณะสมาชิกที่เป็นผู้แสวงหาความรู้ มีความอดทน ขยัน วางแผนการผลิต มีมนุษยสัมพันธ์ บริหารเวลา ลักษณะผู้นำกลุ่มที่เป็นผู้นำแห่งการเปลี่ยนแปลง รักการเรียนรู้มีความริเริ่มสร้างสรรค์ พัฒนาตนเอง และชุมชนของตนเอง มีความเสียสละ ในส่วนรูปแบบการจัดการความรู้เพื่อการปลูกผักปลอดสารพิษของกลุ่มวิสาหกิจชุมชน เกษตรปลอดสารพิษแม่วาง มีการเรียนรู้พัฒนาตามลำตับตามช่วงเวลาที่ผันแปรตามสภาพ สถานการณ์ทางสังคม เศรษฐกิจ วัฒนธรรม และการศึกษา ประกอบด้วย ความรู้จากภูมิปัญญา ท้องถิ่น ความรู้จากภายนอกตามกระแสการพัฒนาแบบภาครัฐ ความรู้จากความมุ่งมั่นยกระดับ ของกลุ่มเกษตรกร โดยมีวิธีการจัดการความรู้คือ การแสวงหาความรู้ การจัดทำแผนพัฒนากลุ่ม การประชุมกลุ่มอย่างต่อเนื่อง การสร้างแกนนำเครือข่ายผู้ผลิตและบริโภคผักปลอดสารพิษใน อนาคต การถ่ายทอดความรู้สู่บุคคลภายนอกที่มาศึกษาดูงาน การแสดงผลงานจัดนิทรรศการ การสื่อสารในวิถีวัฒนธรรมชุมชนเพื่อสร้างการเรียนรู้ร่วมกันจากการประกาศเสียงตามสาย การเล่า เรื่องวิถีดั้งเดิมจากผู้อาวุโสภายในชุมชน การปฏิบัติให้ดูเป็นตัวอย่าง และการร่วมสนับสนุน กิจกรรมชุมชน

คำสำคัญ