กระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมเพื่อผลิตข้าวเหลือง 11 ปลอดสารพิษ บ้านโคกล่าม ตำบลดงลิง อำเภอกมลาไสย จังหวัดกาฬสินธุ์
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษากระบวนการสร้างความเข้มแข็งของชุมชนแบบมีส่วนร่วมผ่านการเรียนรู้ระบบการผลิตข้าวเหลือง 11 ที่นำไปสู่การพึ่งตนเอง และการสร้างภูมิคุ้มกันให้ชุมชน เป็นการศึกษาที่มุ่งเน้นหาความจริงเชิงประจักษ์ ในเรื่องของการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการดำเนินชีวิต วิถีชีวิต และการประกอบอาชีพทำนาให้ปลอดสารพิษ เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research, PAR) และการวิจัยทดลองในแปลงนาของเกษตรกร คือเริ่มการวิจัยจากชุมชน ชุมชนมีส่วนร่วมในการค้นหาปัญหา เรียนรู้ร่วมกัน คิดค้นหาทางออกเพื่อแก้ไขปัญหาที่เป็นฉันทามติของชุมชน รวมทั้งร่วมรับผลของการพัฒนา โดยมีนักวิจัยทำหน้าที่เป็นเพียงผู้เอื้ออำนวยหรือวิทยากรกระบวนการร่วมกับนักวิจัยชุมชนที่เป็นผลจากการจัดเวทีเรียนรู้การผลิตข้าวเหลือง 11 ในชุมชน พบว่า ปัญหาหลักในการผลิตข้าวเหลือง 11 คือต้นทุนการผลิตค่อนข้างสูง มีการใช้ปุ๋ยและสารเคมีกำจัดศัตรูพืชค่อนข้างมาก ซึ่งมีผลต่อสุขภาพและสภาพแวดล้อมในชุมชน จึงได้สรุปร่วมกันในการแก้ปัญหาดังกล่าวด้วยการเลือกระบบการปลูกข้าวเหลือง 11 ปลอดสารพิษที่เหมาะสมกับชุมชน หาแนวทางในการลดต้นทุนการผลิตด้วยการทำปุ๋ยอินทรีย์คุณภาพสูง การทำน้ำหมักชีวภาพ การเลือกระบบปลูกข้าวต้นเดี่ยวแบบประณีต ร่วมกันวาง แผนการทดลองในแปลงนาของเกษตรกรโดยเปรียบเทียบกับวิธีดั้งเดิมที่ใช้อยู่ในชุมชน มีการถ่ายทอดวิธีการทำปุ๋ยอินทรีย์ ปุ๋ยชีวภาพที่ต้องใช้ในนาข้าว ใช้ระบบทำนาข้าวต้นเดี่ยวแบบประณีต ผลจากการวิจัยครั้งนี้ทำให้ชุมชนรู้จักการวิเคราะห์ปัญหาและศักยภาพของชุมชน มีการลำดับความสำคัญของปัญหา หาแนวทางในการแก้ปัญหาร่วมกัน มีการทดลองวิจัยเพื่อแก้ปัญหาหรือส่งเสริมศักยภาพ เกิดการเรียนรู้ร่วมกัน มีการเก็บข้อมูลโดยวิเคราะห์ได้ว่าจะเก็บประเด็นอะไร จากใคร เก็บอย่างไร รวมทั้งวิเคราะห์แยกแยะข้อมูลและนำข้อมูลมาใช้ประกอบการตัดสินใจแก้ปัญหาหรือพัฒนา จากการจัดเวทีคืนข้อมูลสู่ชุมชนพบว่า นอกจากเกิดการเรียนรู้และหาวิธีแก้ปัญหาร่วมกันแล้ว ชุมชนยังได้มีโอกาสทดลองปลูกข้าวเหลือง 11 ต้นเดี่ยวนาดำแบบประณีต มีการใช้ปุ๋ยอินทรีย์ และปุ๋ยชีวภาพ เพื่อเป็นต้นแบบในด้านการประหยัดต้นทุน ผลผลิตที่ได้มากกว่าการปลูกนาดำแบบเดิมอย่างเห็นได้ชัด สามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตเฉลี่ยได้ 737.69 กิโลกรัมต่อไร่มากกว่าทุกปีที่ผ่านมา ต้นทุนการผลิตลดลงเฉลี่ย 1,227.50 บาทต่อไร่ต่อครอบครัว ทำให้เกษตรกรมีรายได้เพิ่มขึ้น ไม่เป็นหนี้ค่าปุ๋ยหรือค่าสารกำจัดศัตรูพืชอีกต่อไป คำสำคัญ : กระบวนการเรียนรู้ การมีส่วนร่วม ข้าวเหลือง 11