Command Palette Search for a command to run...
STRI AI
Science, Technology, Research & Innovation AI
คลังข้อมูลงานวิจัยแห่งชาติ บริหารจัดการโดยสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)
© พ.ศ. 2569 Science, Technology, Research & Innovation AI Powered by National Research Council of Thailand (NRCT)
รายงานฉบับสมบูรณ์ พ.ศ. 2565 โครงการวิจัยการประเมินผลกระทบจากการใช้วัตถุอันตรายทางการเกษตรต่อเกษตรกร ผู้บริโภค และสิ่งแวดล้อม มลิสา เวชยานนท์ , กนกอร บุญพา , กิตจเมธ แจ้งศิริกุล , กุศล ถมมา , ขจรวิทย์ พันธุ์ยางน้อย , จันทิมา ผลกอง , จารุพงศ์ ประสพสุข , จำลอง กกรัมย์ , จิตรา เกาะแก้ว , ชนิกัณดา เทสสิริ , ณัฏฐ์ชยธร ขัตติยะพุฒิเมธ , ธวัชชัย อินทร์บุญช่วย , นฤทัย วรสถิตย์ , นาตยา จันทร์ส่อง , บุญช่วย สงฆนาม , บุญทวีศักดิ์ บุญทวี , บุณฑริก ฉิมชาติ , ปกป้อง ทะนันชัย , ปภัสรา คุณเลิศ , ปภัสสร สีลารักษ์ , ประกิจ จันทร์ติ๊บ , ปริยานุช สายสุพรรณ์ , ผกาสินี คล้ายมาลา , ภาสินี ไชยชะนะ , มนต์ชัย มนัสสิลา , มัลลิกา ทองเขียว , ยุวลักษณ์ ผายดี , วะนิดา สุขประเสริฐ , วัชราพร ศรีสว่างวงศ์ , วิชุตา ควรหัตร์ , วิทยา บัวศรี , ศักดิ์สิทธิ์ จรรยากรณ์ , ศิลดา ประนาโส , สนธยา ขำติ๊บ , สิริพร เหลืองสุชนกุล , สุภาพร บ้งพรม , สุวัฒน์ พูลพาน , อมรรัตน์ ใจยะเสน , อำนาจ กะฐินเทศ , อำนาจ เอี่ยมวิจารณ์ , อิทธิพล บ้งพรม , อิสระ พุทธสิมมา , เอมอร เพชรทอง บทคัดย่อ การใช้สารป้องกันกำจัดศัตรูพืชในพื้นที่เกษตรกรรมต่อเนื่องเป็นเวลานาน ทำให้เกิดการตกค้างและส่งผลกระทบต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อม ภายใต้โครงการประเมินผลกระทบจากการใช้สารป้องกันกำจัดศัตรูพืชต่อผู้ใช้ ผู้บริโภค และสิ่งแวดล้อม ได้ดำเนินการประเมินความเสี่ยงของสารกำจัดวัชพืชชนิด atrazine ในข้าวโพดฝักสด 2,4-D ในอ้อย คัดแยกจุลินทรีย์ที่มีประสิทธิภาพในการย่อยสลาย atrazine และ 2,4-D ในแปลงอ้อยที่จังหวัดสุพรรณบุรีและขอนแก่น และในแปลงข้าวโพดเลี้ยงสัตว์จังหวัดลพบุรีและนครราชสีมา glyphosate และ glufosinate-ammonium ในแปลงมันสำปะหลังจังหวัดลพบุรีและนครราชสีมา การประเมินและการจัดการความเสี่ยงจากการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชในการปลูกพืชผักตะกูลกะหล่ำ พริก และคะน้าเชิงพาณิชย์ในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน ได้แก่ จังหวัดขอนแก่น นครพนม หนองบัวลำภู เลย หนองคาย บึงกาฬ สกลนคร ชัยภูมิ จำนวน 14 ชุมชน และแปลงผักในพื้นที่จังหวัดราชบุรี จำนวน 11 แปลง ตรวจวิเคราะห์สารพิษตกค้างด้วยเทคนิคโครมาโตกราฟ คัดแยกจุลินทรีย์ที่เป็นประโยชน์ด้วยวิธี plate count และ Next-generation sequencing (NGS) ประเมินความเสี่ยงต่อเกษตรกรผู้รับสัมผัส สุขภาพผู้บริโภค และสิ่งแวดล้อม โดยใช้ Margin of Exposure (MOE) Hazard quotient (HQ) และ Risk quotient (RQ) ตามลำดับ ผลการศึกษาพบว่าการใช้สารกำจัดวัชพืช atrazine ในข้าวโพดฝักสด และ 2,4-D ในอ้อยมีความเสี่ยงต่อเกษตรกรผู้ใช้ ไม่มีความเสี่ยงต่อสุขภาพผู้บริโภค และสิ่งแวดล้อม การคัดแยกจุลินทรีย์ดินในพื้นที่ใช้สารกำจัดวัชพืช พบว่าสายพันธุ์จุลินทรีย์แบคทีเรีย และราดินมีประสิทธิภาพในย่อย atrazine ในดินได้ ความเสี่ยงจากการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชในกลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกผักคะน้า กะหล่ำ มะเขือเทศ และพริกเชิงพาณิชย์ในพื้นที่จังหวัดขอนแก่น ชัยภูมิ เลย นครพนม และจังหวัดสกลนคร อยู่ในเกณฑ์ความเสี่ยงที่ยอมรับได้ สารพิษตกค้างในพืชและสิ่งแวดล้อมจากแหล่งปลูกพืชผักในจังหวัดราชบุรี พบว่าความเสี่ยงต่อสุขภาพ และสิ่งแวดล้อมอยู่ในเกณฑ์ยอมรับได้และมีผลกระทบต่ำ ข้อมูลที่ได้จากการศึกษาจะทำให้เกษตรกร ชุมชน และภาคประชาสังคมเกิดการรับรู้ และตระหนักถึงความเป็นอันตราย และความเสี่ยงของสารป้องกันกำจัดศัตรูพืชที่มีต่อสุขภาพ และสิ่งแวดล้อม นำไปสู่การร่วมมือกันระหว่างหน่วยงานภาครัฐ ภาคประชาสังคม ชุมชน และเกษตรกรในการหาแนวทางในการลด ป้องกัน และควบคุมความเสี่ยงจากการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชทั้งในระยะสั้นและระยะยาว รวมทั้งออกมาตรการในการใช้สารป้องกันกำจัดศัตรูพืช ให้มีความเหมาะสม ปลอดภัย และการบริหารจัดการในเรื่องการจำกัดการใช้ หรือการห้ามใช้ต่อไป
คำสำคัญ ระดับความพร้อมของโครงการ 2 2. Concept and/or application formulated
เป้าหมายเมื่อจบโครงการ: 5 — 5. Key elements demonstrated in relevant environments
เป็นการพัฒนาองค์ความรู้ และการวิจัยพื้นฐานเกี่ยวกับข้อมูลสารพิษตกค้างที่มีผลกระทบต่อสุขภาพและสิ่งมีชีวิตในสิ่งแวดล้อม นำไปสู่แนวทาง มาตรการในการบริหารจัดการสารป้องกันกำจัดศัตรูพืชเพื่อลดการปนเปื้อน และป้องกันผลกระทบที่เกิดขึ้นอย่างเป็นระบบ รวมทั้งเป็นการสร้างกลไกการรับรู้และความตระหนักในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชที่ถูกต้องให้เกิดขึ้นในระดับพื้นที่ และสามารถนำองค์ความรู้ด้านความหลากหลายทางชีวภาพของจุลินทรีย์ดินในสิ่งแวดล้อมเกษตรที่ได้รับผลกระทบจากการใช้สารกำจัดวัชพืชที่ผ่านการทดสอบในสภาพแวดล้อมห้องปฏิบัติการแล้วไปเผยแพร่ เพื่อสร้างความตระหนักแก่เกษตรกรและผู้ที่เกี่ยวข้อง อีกทั้งยังสามารถนำจุลินทรีย์ที่มีประสิทธิภาพในการย่อยสลายสารกำจัดวัชพืชไปพัฒนาต่อยอดในการบำบัดสารพิษตกค้างในดินได้ นำไปสู่แนวทางในการบริหารจัดการ ฟื้นฟู และรักษาสิ่งแวดล้อมเกษตรที่ยั่งยืนในพื้นที่เสี่ยงที่มีการใช้สารกำจัดวัชพืชต่อไป
ห้องปฏิบัติการกลุ่มวิจัยวัตถุมีพิษการเกษตร กองวิจัยพัฒนาปัจจัยการผลิตทางการเกษตร เป็นห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรองความสามารถด้านการทดสอบสารพิษตกค้างตามมาตรฐาน ISO/IEC 17025 ที่ปฏิบัติงานวิจัย และให้บริการตรวจวิเคราะห์สารพิษตกค้างในสิ่งแวดล้อม และห้องปฏิบัติการกลุ่มงานวิจัยจุลินทรีย์ดิน กองวิจัยพัฒนาปัจจัยการผลิตทางการเกษตร ปฏิบัติงานวิจัยพัฒนาผลิตภัณฑ์ปุ๋ยชีวภาพ งานบริการตรวจวิเคราะห์ปุ๋ยชีวภาพ การตรวจวิเคราะห์สารตกค้าง และการตรวจหาปฏิกิริยาทางชีวเคมีมาเป็นระยะเวลายาวนาน มีบุคลากรที่มีความรู้ ความสามารถ และมีประสบการณ์ในงานวิจัยด้านผลกระทบจากสารพิษตกค้าง และด้านจุลินทรีย์ดินที่เป็นประโยชน์ทางการเกษตร มีเทคนิคและวิธีการวิเคราะห์สารพิษตกค้างและการคัดเลือกจุลินทรีย์ที่มีประสิทธิภาพ อีกทั้งยังมีความพร้อมด้านอุปกรณ์และเครื่องมือที่ได้มาตรฐานสำหรับการวิจัย นอกจากนี้สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 3 จังหวัดขอนแก่น สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 4 จังหวัดอุบลราชธานี และด่านตรวจพืชเชียงแสน กรมวิชาการเกษตร มีเครื่องมือวิเคราะห์ชั้นสูง และเทคโนโลยีที่สามารถตรวจวิเคราะห์สารพิษตกค้างในผลผลิตทางการเกษตร ดิน และน้ำได้อย่างมีประสิทธิภาพ มีบุคลากร นักวิชาการเกษตร นักวิทยาศาสตร์ ที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สามารถทำงานได้อย่างต่อเนื่อง ร่วมกับ ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรจังหวัด และมีการบูรณาการกับหน่วยงานในพื้นที่ เช่น กรมส่งเสริมการเกษตร โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพประจำตำบล และองค์การบริหารส่วนตำบล หรือเทศบาลในท้องถิ่น
งานวิจัยในหัวข้อใกล้เคียง สาขาตามการจัดประเภทของ OECD พื้นที่ดำเนินการ กรุงเทพมหานคร — ห้องปฏิบัติการกลุ่มวิจัยวัตถุมีพิษการเกษตร และห้องปฏิบัติการกลุ่มวิจัยปฐพีวิทยา กองวิจัยพัฒนาปัจจัยการผลิตทางการเกษตร กรมวิชาการเกษตรกาญจนบุรี — แปลงปลูกผัก อ้อย และข้าวโพดฝักอ่อน พื้นที่ปลูกพริก มะเขือ มะเขือเทศ แตงกวา หน่อไม้ฝรั่ง และคื่นฉ่ายกำแพงเพชร — ลำน้ำแม่น้ำปิง และคลองสวนหมากขอนแก่น — ห้องปฏิบัติการวิเคราะห์สารพิษตกค้าง สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 3 กรมวิชาการเกษตรจันทบุรี — พื้นที่ปลูกทุเรียนฉะเชิงเทรา — พื้นที่ปลูกมะม่วงชลบุรี — แปลงปลูกอ้อย สับปะรด มะม่วง และทุเรียนชัยนาท — ลำน้ำแม่น้ำเจ้าพระยา และคลองอนุศาสนันท์ชัยภูมิ — พื้นที่ปลูกคะน้า และพริก อ.เมือง อ.จัตุรัส อ.เกษตรสมบูรณ์ และพื้นที่ปลูกมะม่วง อ.หนองบัวแดงเชียงราย — พื้นที่ปลูกส้มโอเชียงใหม่ — ลำน้ำแม่น้ำปิงตาก — ลำน้ำแม่น้ำปิง คลองวังเจ้า และคลองแม่ระกานครปฐม — แปลงปลูกผัก อ้อย ข้าวโพดฝักอ่อน พริก มะเขือ มะเขือเทศ แตงกวา หน่อไม้ฝรั่ง คื่นฉ่าย คะน้า กวางตุ้ง และผักกาดหอมนครพนม — พื้นที่ปลูกมะเขือเทศ อ.บ้านแพง และพื้นที่ปลูกผักกวางตุ้ง อ.นาหว้านครราชสีมา — แปลงปลูกมันสำปะหลัง พื้นที่ปลูกพริก ต้นหอม หอมแดง และมะม่วง ลำน้ำแม่น้ำมูล ลำตะคอง ลำพระเพลิง ลำเชิงไกร ลำพลับพลา และลำสะแทดนครสวรรค์ — ลำน้ำแม่น้ำเจ้าพระยา คลองปลาไหล คลองอนุศาสนันท์ ลำน้ำแม่น้ำปิง คลองวังยาง คลองดง คลองขวัญ ลำน้ำแม่น้ำน่าน คลองปากกุดนอก และคลองสะตือ2 2. formulation of problem, proposed solution(s) and potential impact, expected societal readiness; identifying relevant stakeholders for the project.
เป้าหมายเมื่อจบโครงการ: 6 — 6. solution (s) demonstrated in relevant environment and in co-operation with relevant stakeholders to gain initial feedback on potential impact
นำไปประยุกต์ใช้กับสิ่งแวดล้อมอื่น และดำเนินการกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้ได้ข้อเสนอแนะเบื้องต้น และผลกระทบที่เป็นไปได้ โดยจะได้แนวทางการจัดการความเสี่ยง หรือวิธีการเพื่อลดผลกระทบและความเป็นอันตรายจากการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชทั้งในระยะสั้น และระยะยาวที่ครบวงจร เป็นแนวทางปฏิบัติที่มีความถูกต้อง เหมาะสม และปลอดภัยให้กับเกษตรกรในการปฏิบัติงาน ทำให้เกิดความปลอดภัยด้านสุขภาพ อาหาร และสิ่งแวดล้อม
ในพื้นที่เกษตรกรรมที่มีการใช้สารป้องกันกำจัดศัตรูพืชในปริมาณมาก และต่อเนื่องเป็นเวลานาน อาจก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และห่วงโซ่อาหาร โดยเฉพาะสิ่งมีชีวิตในดินที่เป็นประโยชน์ทางการเกษตร ทำให้ระบบนิเวศขาดความสมดุล และความอุดมสมบูรณ์ของดินลดลง เกิดเป็นปัญหาความเสื่อมโทรมทางดิน เกิดข้อกังวลทางด้านสุขภาพ และการเจ็บป่วยของประชาชนผู้รับสัมผัส ตลอดจนการใช้สารป้องกันกำจัดศัตรูที่ไม่ถูกต้อง และไม่เหมาะสมของเกษตรกรนำไปสู่ปัญหาสุขภาพ กระทบต่อการพัฒนาด้านสังคมและเศรษฐกิจ
โครงการ โครงการวิจัยการประเมินผลกระทบจากการใช้วัตถุอันตรายทางการเกษตรต่อเกษตรกร ผู้บริโภค และสิ่งแวดล้อม
ปีงบประมาณ 2565
รหัสโครงการ 650709000058 การตรวจ ติดตาม และเฝ้าระวังการตกค้างจากสารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูข้าวในการผลิตข้าว การวิเคราะห์หาปริมาณสารพิษตกค้างในผลผลิตทางการเกษตรและดินจากพื้นที่การเพาะปลูกเพื่อส่งเสริมเกษตรอินทรีย์ของจังหวัดเลย นภัสสร วงเปรียว , จันทร์แจ่ม ดวงอุปะ และอีก 1 โครงการวิจัยการกำหนดค่าปริมาณสารพิษตกค้างสูงสุดและระยะเวลาเก็บผลผลิตที่ปลอดภัยหลังการพ่นสารครั้งสุดท้าย เพื่อลดความเสี่ยงของสารพิษตกค้างในผลิตผลทางเกษตร ความถูกต้องแม่นยำของการตรวจคัดกรองความเสี่ยงจากพิษสารเคมีกำจัดศัตรูพืชโดยใช้กระดาษทดสอบพิเศษในการเฝ้าระวังภาคสนาม การหาปริมาณยาฆ่าแมลงตกค้างในผลิตภัณฑ์แปรรูปพืชผลทางเกษตรจากกลุ่มเกษตร ในเขตจังหวัดมหาสารคาม ทองสุข พละมา , ภิรมย์ สุวรรณสม และอีก 1 โครงการวิจัยการศึกษาและพัฒนาคู่มือการตรวจรับรองแหล่งผลิต GAP พืชและการผลิตพืชอินทรีย์ให้สอดคล้องกับมาตรฐานระดับชาติและระดับภูมิภาค สุธาทิพย์ การรักษา , คณพศ โกสินทร์วิกรม และอีก 10 วิจัยและพัฒนาเทคโนดลยีการผลิตพืชอินทรีย์ในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง โครงการวิจัยการศึกษาการจัดการธาตุอาหาร ดิน ปุ๋ย และโลหะหนัก ที่มีความเฉพาะเจาะจงกับลักษณะดิน สรัตนา เสนาะ
นนทบุรี — ลำน้ำแม่น้ำเจ้าพระยา พื้นที่ปลูกคะน้า กวางตุ้ง และผักกาดหอม
น่าน — ลำน้ำแม่น้ำน่าน คลองน้ำแก่น และคลองอ้อ
บึงกาฬ — พื้นที่ปลูกมะเขือเทศ อ.เมือง
บุรีรัมย์ — ลำน้ำแม่น้ำมูล ลำปลายมาศ ลำชี ลำสะแทด ลำนางรอง พื้นที่ปลูกพริก ต้นหอม หอมแดง และทุเรียน
ปทุมธานี — ลำน้ำแม่น้ำเจ้าพระยา พื้นที่ปลูกคะน้า กวางตุ้ง และผักกาดหอม
ปราจีนบุรี — พื้นที่ปลูกมะม่วง
พระนครศรีอยุธยา — ลำน้ำแม่น้ำเจ้าพระยา คลองคะเคียน คลองบางหลวง คลองบางบาล ลำน้ำป่าสัก และคลองโตนด
พิจิตร — ลำน้ำแม่น้ำน่าน และคลองคูณ
เพชรบุรี — พื้นที่ปลูกพริก มะเขือ มะเขือเทศ และแตงกวา
เพชรบูรณ์ — ลำน้ำแม่น้ำป่าสัก คลองขาม และคลองป่าสักมูน
มุกดาหาร — พื้นที่ปลูกมะเขือเทศ อ.คำชะอี และ อ.หนองสูง
ร้อยเอ็ด — ลำน้ำแม่น้ำมูล และลำน้ำเสียวใหญ่
ระยอง — พื้นที่ปลูกทุเรียน
ราชบุรี — พื้นที่ปลูกพริก มะเขือ มะเขือเทศ แตงกวา และโรงเรือนเพาะเห็ด
ลพบุรี — ลำน้ำแม่น้ำป่าสัก ลองห้วยไทย คลองชัยนาท-ป่าสัก และแปลงปลูกข้าวโพด
ลำพูน — ลำน้ำแม่น้ำปิง และคลองวังเจ้า
ศรีสะเกษ — ลำน้ำแม่น้ำมูล ห้วยทับทัน ลำเสียวใหญ่ พื้นที่ปลูกพริก ต้นหอม หอมแดง เงาะ มะม่วง และทุเรียน
สกลนคร — พื้นที่ปลูกผัก อ.กุสุมาลย์ อ.เต่างอย และพื้นที่ปลูกมะม่วง อ.วาริชภูมิ
สมุทรปราการ — ลำน้ำแม่น้ำเจ้าพระยา
สระบุรี — ลำน้ำแม่น้ำป่าสัก คลองระพีพัฒน์ และคลองปากยาง
สิงห์บุรี — ลำน้ำแม่น้ำเจ้าพระยา
สุพรรณบุรี — แปลงปลูกอ้อย สับปะรด หน่อไม้ฝรั่ง และคื่นฉ่าย
สุรินทร์ — ลำน้ำแม่น้ำมูล ลำชี ลำเสียวเล็ก พื้นที่ปลูกพริก ต้นหอม หอมแดง เงาะ มะม่วง และทุเรียน
หนองคาย — พื้นที่ปลูกผัก ต.บ้านเดื่อ อ.เมือง
หนองบัวลำภู — พื้นที่ปลูกพืช อ. สุวรรณคูหา อ.ศรีบุญเรือง และพื้นที่ปลูกผัก อ.นาวัง
อ่างทอง — ลำน้ำแม่น้ำเจ้าพระยา
อำนาจเจริญ — ลำน้ำแม่น้ำมูล ลำเซบก ลำเซบาย ห้วยโพง พื้นที่ปลูกพริก ต้นหอม หอมแดง เงาะ มะม่วง และทุเรียน
อุดรธานี — พื้นที่ปลูกมะม่วง อ.หนองวัวซอ
อุตรดิตถ์ — ลำน้ำแม่น้ำน่าน คลองตรอน และคลองจระเข้
อุทัยธานี — ลำน้ำแม่น้ำเจ้าพระยา คลองปลาไหล คลองอนุศาสนันท์ คลองคะเคียน คลองบางหลวง และคลองบางบาลแยก
อุบลราชธานี — ห้องปฏิบัติการวิเคราะห์สารพิษตกค้าง สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 4 กรมวิชาการเกษตร