การวิจัยและพัฒนาระบบนิเวศดิจิทัลเพื่อพัฒนาความรู้และทักษะการคิดเชิงออกแบบของครูกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น

บทคัดย่อ

โครงการวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา พัฒนา ทดลองใช้ และประเมินประสิทธิภาพของระบบนิเวศดิจิทัล เพื่อพัฒนาความรู้และทักษะการคิดเชิงออกแบบ (Design thinking) ของครูกลุ่มสาระวิทยาศาสตร์ ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น ใช้วิธีการวิจัยแบบผสมผสาน แบ่งเป็น 2 ระยะ ระยะที่ 1 ใช้วิธีสนทนากลุ่ม ผู้เชี่ยวชาญเข้าร่วม 9 ท่าน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธี วิเคราะห์แก่นสาระ ผลการวิเคราะห์นำไปปรับปรุงโครงสร้างระบบนิเวศดิจิทัลฯ และนำไปทดลองใช้ในระยะที่ 2 ระยะที่ 2 การทดลองใช้ระบบนิเวศดิจิทัลฯ เพื่อพัฒนาครูด้านความรู้การคิดเชิงออกแบบ ใช้วิธีวิจัยกึ่งทดลอง แบ่งเป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มควบคุม 12 คน และกลุ่มทดลอง 15 คน รวม 27 คน เก็บข้อมูลโดยใช้แบบประเมินความรู้ ก่อนและหลังการอบรม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ Pair sample t-test การทดลองใช้ระบบนิเวศดิจิทัลฯ เพื่อพัฒนาครูด้าน ทักษะและกรอบความคิดด้านการคิดเชิงออกแบบ ใช้วิธีวิจัยกึ่งทดลอง แบ่งเป็น 3 กลุ่มตามจำนวนโรงเรียน คือ กลุ่มควบคุม 3 โรงเรียน กลุ่มทดลองแบบเผชิญหน้า 3 โรงเรียน และกลุ่มทดลองแบบติดตามดูวีดีโอ 3 โรงเรียน เก็บข้อมูล โดยใช้แบบประเมินทักษะการคิดเชิงออกแบบด้วยรูบริค และแบบสำรวจกรอบความคิดด้านการคิดเชิงออกแบบมาตรวัด 5 ระดับแบบ Likert scale วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ One-Sample Wilcoxon Signed Ranks Test และสถิติ Mann-Whitney U Test หลังจากนั้น ครูนำความรู้ที่ได้รับไปแก้ปัญหาในชั้นเรียนของตนเอง ผู้วิจัยเก็บข้อมูลวิจัย 2 ส่วน คือ ผลสัมฤทธิ์ของ ผู้เรียน โดยใช้รูบริค วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ Chi-square และ ประสิทธิภาพการทำงานและความพึงพอใจต่อระบบนิเวศ ดิจิทัลฯ โดยใช้แบบสอบถามความเห็น 5 ระดับแบบ Likert scale วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ One-Sample Wilcoxon Signed Ranks Test ผลการวิจัย ระยะที่ 1 พบว่า ระบบนิเวศดิจิทัลฯ ควรประกอบด้วย โครงสร้างพื้นฐานของระบบ การติดต่อสื่อสาร เครื่องมือส่งเสริมการเรียนรู้ด้านการคิดเชิงออกแบบ และการกระตุ้นและจูงใจให้มีการเข้าใช้ระบบอย่าง ต่อเนื่อง ผลการวิจัยระยะที่ 2 พบว่า ผลสัมฤทธิ์การพัฒนาความรู้ด้านการคิดเชิงออกแบบ ทั้งกลุ่มควบคุมและกลุ่มทดลอง หลังการพัฒนา สูงกว่า ก่อนการพัฒนา (กลุ่มควบคุม ค่า P = .014 ค่าอัลฟา = .05, กลุ่มทดลอง ค่า P = .010 ค่าอัลฟา = .05) โดยเมื่อนำค่าเฉลี่ยผลสัมฤทธิ์หลังการพัฒนาความรู้ ของทั้งสองกลุ่มมาเปรียบเทียบ ไม่พบความแตกต่างที่ระดับ นัยสำคัญ ผลสัมฤทธิ์การพัฒนาทักษะการคิดเชิงออกแบบ ตามตัวแปรหลัก 2 ด้าน ได้แก่ ด้านการทำความเข้าใจผู้เรียน (Empathize) และด้านการสะท้อนคิด (Reflection) กลุ่มควบคุม (A) และกลุ่มทดลองแบบติดตามดูวีดีโอ (AB) มีผลการประเมินอยู่ในระดับไม่พัฒนา เมื่อเปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์การพัฒนาทักษะของกลุ่ม A และ กลุ่ม B พบว่า แตกต่าง กันอย่างมีนัยสำคัญ ในขณะที่ การเปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์การพัฒนาทักษะของกลุ่ม A และ กลุ่ม AB พบว่า ไม่พบความแตกต่างกันที่ระดับนัยสำคัญ ผลสัมฤทธิ์การพัฒนากรอบความคิดด้านการคิดเชิงออกแบบของครูหลังการ พัฒนา อยู่ในระดับสูง ผลสัมฤทธิ์ของผู้เรียนตามแผนการจัดการเรียนรู้ของครูทั้ง 3 กลุ่ม ไม่แตกต่างกัน ผลการประเมิน ประสิทธิภาพการทำงานของระบบนิเวศดิจิทัลฯ ในภาพรวมพบว่า อยู่ในระดับมากที่สุด (M = 4.34, SD = 0.69) และผลการ ประเมินความพึงพอใจของครูที่มีต่อระบบนิเวศดิจิทัลฯ ในภาพรวมพบว่า อยู่ในระดับมากที่สุด (M = 4.22, SD = 0.76)

คำสำคัญ