การวิจัยและพัฒนารูปแบบการนิเทศการสอน แบบผสมผสานในระบบเครือข่ายการนิเทศในโรงเรียนขนาดเล็ก เพื่อนำไปสู่การปฏิรูปการเรียนการสอน

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการนิเทศการสอนแบบผสมผสาน ในระบบเครือข่ายการนิเทศในโรงเรียนขนาดเล็ก เพื่อนำไปสู่การปฏิรูปการเรียนการสอนและศึกษาผลการใช้รูปแบบการนิเทศการสอนดังกล่าว กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้บริหารโรงเรียน จำนวน 34 คน และครูผู้สอน จำนวน 159 คน จาก 36 โรงเรียน ในโรงเรียนสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเชียงใหม่ เขต 3 การทดลองใช้รูปแบบการนิเทศการสอนแบบผสมผสานในระบบเครือข่ายการนิเทศ แบ่งเป็น 3 ระยะ คือระยะที่ 1 เป็นการทดลองใช้รูปแบบการนิเทศการสอน ในโรงเรียน 1 โรงเรียน ระยะที่ 2 เป็นการดำเนินการทดลองใช้รูปแบบการนิเทศการสอน แบบผสมผสานในระบบเครือข่ายการนิเทศ เพื่อนำไปสู่การปฏิรูปการเรียนการสอนในโรงเรียน 7 โรงเรียน เป็นผู้บริหารโรงเรียน 7 คน ครูผู้สอน 39 คน และระยะที่ 3 เป็นการทดลองใช้รูปแบบการนิเทศการสอน ในโรงเรียน 36 โรงเรียน เป็นผู้บริหารโรงเรียน 34 คน ครูผู้สอน 159 คน แล้วสรุปรายงานผลเผยแพร่ ระยะเวลาในการวิจัยเป็นเวลา 3 ปี (ปีการศึกษา 2552 – 2554) เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ประกอบด้วย 1) แบบวิเคราะห์รูปแบบการนิเทศการสอน 2) แบบสังเคราะห์รูปแบบการนิเทศการสอน 3) แบบสังเกตพฤติกรรมผู้บริหารโรงเรียน ผู้ร่วมนิเทศ และครูผู้รับ การนิเทศ 4) แบบประเมินรูปแบบการนิเทศการสอน 5) แบบประเมินผลการปฏิบัติงาน ของผู้บริหารโรงเรียน ครูผู้สอน และโรงเรียน 6) คู่มือการนิเทศการสอนแบบผสมผสานในระบบเครือข่ายการนิเทศ ผู้วิจัยและคณะกรรมการนิเทศติดตาม ประเมินผล ได้วิเคราะห์ สังเคราะห์รูปแบบการนิเทศและประชุม อบรม นิเทศติดตาม ประเมินผล และสังเกตพฤติกรรมผู้บริหารโรงเรียน ผู้ร่วมนิเทศ และครูผู้รับการนิเทศ พร้อมทั้งบันทึกข้อมูลเพิ่มเติม จนกระทั่งสิ้นสุดการทดลองวิจัย ผู้บริหารโรงเรียน ผู้ร่วมนิเทศ และครูผู้รับการนิเทศได้ตอบคำถาม แสดงความคิดเห็น ประเมินผลการปฏิบัติงานของผู้บริหารโรงเรียน ครูผู้สอน โดยเก็บข้อมูลทั้งเชิงคุณภาพและเชิงประมาณ การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณ ใช้ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย และค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบการนิเทศการสอนแบบผสมผสานในระบบเครือข่ายการนิเทศ ในโรงเรียนขนาดเล็ก ประกอบด้วยขั้นตอนดังนี้ 1. การศึกษาสภาพปัจจุบันปัญหาและความต้องการ 2. การกำหนดนโยบายและเป้าหมายร่วมกัน 3. การวางแผนและกำหนดทางเลือก 4. การสร้างมาตรฐานการปฏิบัติงาน สื่อและเครื่องมือนิเทศ 5. การปฏิบัติการนิเทศและสร้างขวัญกำลังใจ 6. การติดตาม ประเมินผลและรายงานผลการนิเทศ 7. การสร้างเครือข่ายการนิเทศ ผลการทดลองใช้รูปแบบการนิเทศการสอน พบว่า ผู้บริหารโรงเรียน ครูผู้ร่วมนิเทศและครูผู้รับการนิเทศ มีความคิดเห็นว่า การนิเทศการสอนแบบผสมผสานในระบบเครือข่าย การนิเทศ เป็นรูปแบบการนิเทศการสอนที่ส่งเสริมให้ครูและผู้บริหารโรงเรียนได้พัฒนาตนเอง และช่วยเหลือซึ่งกันและกันเป็นหมู่คณะ โดยใช้กระบวนการทำงานและแนวปฏิบัติงานที่ให้ทุกคนมีส่วนร่วมรับผิดชอบ มีการติดตาม ประเมินผล และขยายเครือข่ายการนิเทศอย่างเป็นระบบ ช่วยให้เกิดความร่วมมือร่วมใจในการปฏิบัติงาน ในด้านรูปแบบของการนิเทศการสอนแบบผสมผสาน ในระบบเครือข่ายการนิเทศนั้น พบว่า การนิเทศการสอนรูปแบบนี้ ทำให้การนิเทศในโรงเรียนดำเนินการได้อย่างมีประสิทธิภาพในระดับมาก เพราะเป็นการนิเทศที่ผสมผสานการนิเทศภายนอกและการนิเทศภายในให้เป็นกระบวนการเดียวกัน โดยให้โอกาสทุกคนมีส่วนร่วม ในกิจกรรม การนิเทศ กระบวนการทำงาน มีลักษณะเป็นประชาธิปไตย กิจกรรมการนิเทศการสอนเหมาะสม กับสภาพโรงเรียนและสร้างขวัญกำลังใจในการปฏิบัติงาน ผลการดำเนินงานนิเทศ ปรากฏว่า ผลการปฏิบัติงานของผู้บริหารโรงเรียนและครูผู้สอน ส่วนใหญ่ผ่านเกณฑ์การประเมินการปฏิรูปการเรียนการสอน ปัญหาอุปสรรคที่พบในการนิเทศการสอนแบบผสมผสานในระบบเครือข่ายการนิเทศ เพื่อนำไปสู่การปฏิรูปการเรียนการสอน คือผู้บริหารโรงเรียน ผู้ร่วมนิเทศ และครูผู้รับการนิเทศ ส่วนใหญ่เห็นว่า ไม่มีปัญหา เนื่องจากรูปแบบการนิเทศการสอนนี้เหมาะสมกับสภาพของโรงเรียน การดำเนินการนิเทศภายใน โดยประสานกับการนิเทศภายนอก การให้ทุกคนมีส่วนร่วม ในทุกขั้นตอน การติดตาม ประเมินผล และขยายเครือข่ายการนิเทศอย่างเป็นระบบ ทำให้เกิด ความร่วมมือร่วมใจในการปฏิรูปการเรียนการสอน ส่งผลให้ผู้บริหารโรงเรียนและครูผู้สอน เป็นบุคลากรต้นแบบปฏิรูปการเรียนการสอนและโรงเรียนจัดการเรียนการสอนอย่างมีคุณภาพ

คำสำคัญ