การพัฒนาผลิตภัณฑ์กำจัดลูกน้ำยุงลายบ้านดื้อยาจากแบคทีเรีย

บทคัดย่อ

ยุงลายบ้าน (Aedes aegypti) เป็นพาหะนำโรคที่มีความสำคัญทางสาธารณสุขของประเทศไทย ทั้งไข้เลือดออก ไข้ซิกา และชิคุนกุนยา ซึ่งเป็นโรคที่ยังไม่มีวัคซีนที่มีประสิทธิภาพและวิธีการรักษาเฉพาะ การควบคุมยุงพาหะจึงเป็นหนึ่งในมาตรการสำคัญในการควบคุมการแพร่ระบาด โดยมักใช้สารเคมีในการควบคุมทั้งระยะตัวเต็มวัยและระยะลูกน้ำ แต่ปัจจุบันเกิดปัญหาการดื้อต่อสารเคมีในทั้งสองระยะ การศึกษานี้ได้นำแบคทีเรีย Bacillus thuringiensis israelensis (Bti) และ Bacillus sphaericus (Bs) มาทดสอบกำจัดลูกน้ำยุงลายที่ดื้อต่อสารเคมีกำจัดแมลงจากพื้นที่ภาคสนาม โดยทดสอบทั้งการใช้แบคทีเรียแบบเดี่ยวและแบบผสม พบว่าแบคทีเรียแบบผสม Bti 3: Bs 1 มีความเหมาะสมในการนำไปพัฒนาต่อไป จากการทดสอบประสิทธิภาพกับลูกน้ำสายพันธุ์ห้องปฏิบัติการ (n=1,600) ได้ค่า LC50 = 0.017180 ?0.00107 mg/L ในขณะที่เมื่อทดสอบกับลูกน้ำจากภาคสนาม (n=1,600) ได้ค่า LC50 = 0.018456 ?0.001941 mg/L ซึ่งไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยยะสำคัญทางสถิติ ดังนั้นการดื้อต่อสารเคมีกำจัดแมลงของลูกน้ำจึงไม่มีผลต่อประสิทธิภาพในการกำจัดลูกน้ำแบคทีเรียสูตรนี้ นอกจากนี้ จากการทดสอบความคงทนของแบคทีเรียกำจัดลูกน้ำในสภาพจำลองธรรมชาติ พบว่าที่ 35 วันลูกน้ำมีอัตราการตายอยู่ที่ 84% ซึ่งสูงกว่าการใช้ Bti (74%) หรือ Bs (0%) แบบเดี่ยว

คำสำคัญ