พ.ศ.ปีสังคมคือเช่นได้แก่สังคมและวัฒนธรรมหรืออำเภอเมืองเป็นต้นหมู่บ้านทศวรรษสารเจริญวงศ์ด่านซ้ายตำบลนาอ้อนอกจากนี้ราชกิจจานุเบกษาอย่างไรก็ตาม2500เชียงคานตารางกิโลเมตรแบ่งออกเป็นเป็นต้นมา2450-25002479:เล่มที่52524:2525)2543:21-22)2546)4ช่วง5.06(กระทรวงมหาดไทยกลุ่มผู้ปกครองจึงอพยพผู้คนมาอาศัยอยู่บ้านแฮ่การพัฒนาสาธารณูปโภคและการคมนาคมขั้นพื้นฐานได้ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงขึ้นกับการรวบรวมข้อมูลประวัติความเป็นมาของข้าราชการท้องถิ่นขนาดของเมืองผูกพันอยู่กับกลุ่มผู้ปกครองเดิมคือบริเวณบ้านแฮ่ของท้องถิ่นเมืองเลยอย่างรอบด้านเท่าที่ควร(ขอนแก่น-เมืองเลย)“เขตชนบท”หรือ“เขตเทศบาลเมืองเลย”ขึ้นอย่างชัดเจนมีเนื้อที่ทั้งหมด“เขตเมือง”มีความสำคัญในการเป็นพื้นที่รองรับการขยายตัวทางเศรษฐกิจ“เขตเมือง”ไม่มากนักคณะผู้วิจัยเห็นว่าควรมีการการศึกษาทำความเข้าใจโดยละเอียดเพื่ออธิบายประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเมืองเลยให้มีความชัดเจนมากขึ้นครั้นในปีครั้นเมื่อพระยาท้ายน้ำออกมาสำรวจจึงพบว่าในบริเวณบ้านแฮ่ผู้คนอาศัยอยู่หนาแน่นเหมาะสมจะตั้งเป็นเมืองมากกว่าจึงอนุญาตให้ตั้งเมืองขึ้นความที่สภาพภูมิประเทศประกอบไปด้วยภูเขาเนื่องจากตั้งอยู่ในแนวเขตเทือกเขาเพชรบูรณ์คือช่วงที่ระบบราชการเป็นปัจจัยสำคัญในการเปลี่ยนแปลงของเมืองโครงการศึกษาประวัติศาสตร์การขยายตัวของชุมชนในเขตเทศบาลเมืองเลยจึงเกิดขึ้นเพื่อพยายามข้ามพ้นปัญหาการศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเมืองเลยดังกล่าวข้างต้นงานเขียนจากมุมมองข้าราชการส่วนกลางอย่างเติมงานศึกษาประวัติศาสตร์เมืองเลยถูกเขียนขึ้นด้วยข้อจำกัดของหลักฐานจนกระทั่งปีจะได้เป็นประโยชน์ในทางการศึกษาต่อไปในอนาคตจากความเปลี่ยนแปลงของเมืองเลยตามที่กล่าวไว้ข้างต้นช่วงที่สองช่วงที่สามช่วงเมืองในยุคจารีตชุมชนแต่ละแห่งย่อมมีพื้นฐานของจุดกำเนิดและพัฒนาการความเป็นมาที่แตกต่างกันออกไปตามเงื่อนไขทางภูมิศาสตร์ชุมชนโบราณเมืองฝางชุมชนโบราณเมืองเพียงซึ่งความเปลี่ยนแปลงของเมืองเลยในแต่ละช่วงเวลานี้ซึ่งเป็นลำน้ำสายหลักที่หล่อเลี้ยงผู้คนเมืองเลยซึ่งเป็นศูนย์ราชการที่ตั้งขึ้นตามระเบียบการปกครองแบบใหม่ดังจะเห็นได้จากหลักฐานทางโบราณคดีที่พบร่องรอยการอยู่อาศัยของผู้คนในยุคก่อนประวัติศาสตร์ด้านทิศตะวันออกของเมืองโดยเน้นไปที่ความเคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลงของชุมชนในเขตเทศบาลเมืองเลยในช่วงเวลาต่างๆโดยมีโบราณสถานสำคัญคือวัดขั้นบันไดใหญ่โดยให้ขึ้นกับเมืองหล่มสักไปก่อนเนื่องจากยังเป็นเมืองเล็กอยู่ได้กระตุ้นให้เมืองขยายตัวมาทางด้านทิศตะวันตกตลอดแนวถนนได้มีการโอนอำเภอต่างๆได้มีพระราชบัญญัติกำหนดตลอดจนงานเขียนของปราชญ์ท้องถิ่นอย่างเช่นตอนที่41)ต่อมาในช่วงปฏิรูปมณฑลเทศาภิบาลตั้งขึ้นเมื่อตั้งอยู่ฝั่งขวาของแม่น้ำเลยในท้องที่บ้านท่าข้ามตามถิ่นที่ตั้งตำบลกกดู่ตำบลชัยพฤกษ์ตำบลทรายขาวตำบลนาดินดำตำบลนาอาน(เติมแต่งตั้งท้าวคำแสนเป็นหลวงศรีสงครามเจ้าเมืองเลยคนแรกแต่ถึงกระนั้นถ้ำผาขามถ้ำพระทว่าทั้งหมดมีปัญหาคล้ายคลึงกันท่าลี่ทำให้มองไม่เห็นมิติความเปลี่ยนแปลงด้านอื่นๆทิพรสที่ได้รับพระมหากรุณาโปรดเกล้าฯแต่งตั้งเป็น“เมือง”เป็นต้นมาที่ตั้งอยู่บริเวณมหาวิทยาลัยราชภัฏเลยในปัจจุบันที่บ้านนาอานที่รวมเมืองเลยไว้ในประวัติศาสตร์อีสาน(เติมที่อุดมไปด้วยขุนเขากระทั่งได้รับสมญานามว่าเทศบาลเมืองเลยจึงขออนุมัติจากกระทรวงมหาดไทยขยายพื้นที่เทศบาลเป็น12.41นอกจากนี้การศึกษาด้านประวัติศาสตร์ท้องถิ่นที่ผ่านมาให้ความสำคัญกับพื้นที่นั้นเกิดโรคระบาดนับตั้งแต่นับตั้งแต่ปีเนื่องจากเนื่องจากบ้านเซไลเนื่องจากเป็นเมืองเล็กเมืองเลยจึงต้องขึ้นตรงกับมณฑลลาวพวนเนื่องจากเมื่อมีการย้ายศูนย์ราชการจากบ้านแฮ่มาที่กุดป่องในกรณีของในเขตเทศบาลเมืองเลยปัจจุบันเป็นพื้นที่ตั้งเมืองแทนในแถบลุ่มน้ำเลยในบริเวณทิศเหนือของเมืองในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ได้ทรงพิจารณาเห็นว่าผู้คนในเขตท้องถิ่นนี้สมควรจัดตั้งเป็นเมืองจึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯบ้านกกดู่“บ้านเซไล”ขึ้นเป็นเมืองเลย“บ้านเซไล”ตามที่ได้รับการโปรดเกล้าฯแต่ได้เลือกเอาพื้นที่บ้านแฮ่“บ้านเซไล”เป็นที่เหมาะสมผู้คนหนาแน่นพอที่จะตั้งเป็นเมืองได้จึงได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ(บ้านทรายขาวบ้านนาดินดำบ้านน้ำภูประการที่สองประการแรกประวัติศาสตร์การขยายตัวของเมืองเลยนั้น-ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น (Local History) -ประวัติศาสตร์การขยายตัวของชุมชน (The History of the Expansion of the communities) -เขตเทศบาลเมืองเลย (Mueang Loei Municipality)ปัญหาด้านโครงเรื่องทางประวัติศาสตร์ที่ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเมืองเลยจำกัดอยู่กับโครงเรื่องประวัติศาสตร์แห่งชาติปัญหาด้านหลักฐานและการตีความหลักฐานเป็นจังหวัดที่ตั้งอยู่เหนือสุดของภาคตะวันออกเฉียงเหนือหรือภาคอีสานเป็นเรื่องราวที่เมืองเลยมีส่วนร่วมในประวัติศาสตร์แห่งชาติไปสู่ทางด้านทิศใต้ในบริเวณตำบลกุดป่องผลที่ตามมาอีกประการก็คือพื้นที่เมืองเริ่มขยายจากพื้นที่บ้านแฮ่ซึ่งเป็นที่ตั้งผู้ปกครองท้องถิ่นเดิมพร้อมกันนั้นจะพยายามทำความเข้าใจกับประวัติศาสตร์ความเป็นมาของเมืองเลยอย่างรอบด้านมากยิ่งขึ้นพร้อมกับโปรดเกล้าฯพระยาท้ายน้ำออกมาสำรวจเขตแขวงเมืองต่างๆพ.ศ.2396พ.ศ.2396-2450พ.ศ.2450พ.ศ.2479พ.ศ.2500-2520พ.ศ.2520(พิสิฐพื้นฐานการปกครอง“พื้นที่กายภาพ”ของประเทศขนานใหญ่พื้นที่ตลอดริมฝั่งแม่น้ำเลยพื้นที่เมืองเลยก็ปรากฏมีผู้คนอาศัยอยู่อย่างต่อเนื่องตลอดตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันภาพเขียนสีที่วัดถ้ำผาปู่(ภิญญพันธุ์มปพ)มาขึ้นกับเมืองเลยหลายเมืองเมื่อกล่าวถึงการศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเมืองเลยที่ผ่านมาเมืองก็มีการขยายตัวตามเมืองเล็กๆ“เมืองเลย”เมืองเลยเริ่มขยายตัวทุกทิศทางจนกระทั่งต้องมีการขยายเขตพื้นที่เทศบาลเพิ่มขึ้น“เมืองแห่งทะเลภูเขา”เมื่อเทียบกับพื้นที่เมื่อมีการพัฒนาเรื่องสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐานโดยเฉพาะการเข้ามาของถนนมะลิวัลย์แม้ว่าจะมีผู้บุกเบิกผลิตงานเขียนเอาไว้จำนวนไม่น้อยยังปรากฏว่ามีชุมชนโบราณหลายแห่งรวมทั้งการเมือง(ราชกิจจานุเบกษาเริ่มจากลัทธิความเชื่อเล่มที่98“เลย”แล้วเห็นว่าที่และการขาดกระบวนการวิพากษ์หลักฐานอย่างจริงจังและโครงสร้างเศรษฐกิจและช่วงหลังและบริเวณด้านทิศใต้และเพื่อรับกับการขยายตัวของเมืองวังสะพุงวิภากย์พจนกิจวิภาคย์พจนกิจส่งผลให้การตั้งถิ่นฐานของผู้คนในยุคเริ่มแรกค่อนข้างเบาบางเมื่อเปรียบเทียบกับเมืองโบราณในอีสานอื่นๆส่งผลให้เมืองเลยมีขอบเขตการปกครองที่กว้างขวางขึ้นส่งผลให้เรื่องราวความเป็นมาของเมืองเลยค่อนข้างสับสนสามารถสรุปได้ว่า(สารสารทัศนานันท์สาระทัศนานันท์(สำนักงานศึกษาธิการจังหวัดเลยสำหรับเมืองเลยยุคปัจจุบันหน้า1318)หรือไม่ก็เป็นเรื่องราวของชนชั้นนำที่เน้นในส่วนกิจกรรมของผู้นำเป็นหลักไม่ใช่เรื่องราวของผู้คนธรรมดาสามัญหรือวัดห้วยห่าวแห่งนี้ได้พัฒนาการแปรเปลี่ยนไปตามเงื่อนไขปัจจัยแวดล้อมทั้งภายในและภายนอกอย่างหลากหลายและซับซ้อน(-แห่แหน)ให้ให้ยกอย่างไรก็ตามการรับรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นของคนเมืองเลยเข้าใจร่วมกันว่าการตั้งเมืองเลยไม่ได้ตั้งขึ้นที่อย่างอุเทืองอ้างแล้ว:270-271)อ้างแล้ว:47-48)อ้างแล้ว:58-59)อาทิอำเภอวังสะพุงในปัจจุบัน)