การศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเพื่อการจัดการแหล่งเรียนรู้ บ้านทรายขาวตำบลทรายขาว อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีจุดประสงค์เพื่อ1)เพื่อศึกษาองค์ความรู้ทางด้านประวัติศาสตร์ท้องถิ่น บ้านทรายขาว ตำบลทรายขาว อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย 2) เพื่อศึกษาแนวทางการจัดการแหล่งเรียนรู้ในท้องถิ่นบ้านทรายขาว ตำบลทรายขาว อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย การดำเนินการวิจัยใช้การสัมภาษณ์และการสนทนากลุ่มด้วยวิธีการประวัติศาสตร์บอกเล่าจากประชาชนในพื้นที่บ้านทรายขาว หมู่ที่ 2,5,6,11,17 และบ้านฟากเลย หมู่ที่ 10 ของตำบลทรายขาว อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย ประกอบกับข้อมูลจากเอกสารชั้นต้น เช่น จดหมายเหตุทางราชการ บันทึกของชาวต่างชาติ บันทึกของคนท้องถิ่น รวมทั้งข้อมูลจากเอกสารชั้นรอง เช่น พงศาวดาร วิทยานิพนธ์ วารสารวิชาการ หนังสือพิมพ์ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วยแบบสัมภาษณ์ ประเด็นการสนทนากลุ่ม และการทำแผนที่ชุมชน วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา และนำเสนอรายงานการวิจัยในรูปแบบพรรณนาวิเคราะห์ ผลการวิจัยพบว่า 1) ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นบ้านทรายขาวมีพัฒนาการความเป็นชุมชนระดับเมืองในยุคจารีตมาตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 19 โดยมีสถานะเป็นหัวเมืองหน้าด่านสำคัญของราชอาณาจักรล้านช้าง เนื่องจากตั้งอยู่บนเส้นทางการติดต่อโบราณระหว่างศูนย์อำนาจที่ลุ่มน้ำโขง กับศูนย์อำนาจที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยา รวมทั้งเป็นแหล่งทรัพยากรของป่า และแร่ธาตุที่ตลาดมีความต้องการ แต่ในช่วงหลังพุทธศตวรรษที่ 23 ทรายขาวถูกลดบทบาทลง กระทั่งมีสถานะเป็นหมู่บ้านเมื่อราชอาณาจักรล้านช้างล่มสลายช่วงทศวรรษที่ 2370 เมื่อก้าวสู่สมัยใหม่ ความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคมของบ้านทรายขาวที่สำคัญเกิดขึ้นใน “ยุคพัฒนา” ช่วงทศวรรษ 2500 อันเป็นผลมาจากการพัฒนาด้านการคมนาคมและโครงสร้างพื้นฐานที่ก่อให้เกิดการขยายตัวของชุมชน รวมทั้งการเคลื่อนย้ายของผู้คนไปทำงานนอกภาคการเกษตร ซึ่งความเปลี่ยนแปลงดังกล่าวนี้เข้มข้นขึ้นอย่างมาก ในช่วงทศวรรษ2540 ชาวบ้านมีช่องทางเศรษฐกิจที่หลากหลาย ทั้งการทำงานในภาคการผลิตอุตสาหกรรมตามเมืองใหญ่ๆ การขายสลากกินแบ่งรัฐบาล หรือล็อตเตอรี รวมถึงการเกษตรเชิงพาณิชย์ที่มีวิถีการผลิตแตกต่างไปจากอดีต จนทำให้ชาวบ้านสามารถสะสมทุนและเข้าถึงนวัตกรรมสมัยใหม่ไม่ต่างจากคนเมือง ตลอดจนมีความต้องการที่จะมีวิถีชีวิตที่ดีตามบรรทัดฐานของสังคมภายนอก และใช้ชีวิตตามสมัยนิยม 2) แนวทางการจัดการแหล่งเรียนรู้เหล่านี้เบื้องต้นควรสร้างองค์ความรู้ทางประวัติศาสตร์ท้องถิ่นบ้านทรายขาว ที่เปิด พื้นที่ให้กับกลุ่มสังคมต่างๆ ได้มี “ตัวตน”ในประวัติศาสตร์ความเป็นมาของบ้านเกิดเมืองนอนของตน เพื่อให้ทุกคนเล็งเห็นคุณค่าทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมที่มี ก่อนปลูกฝังและถ่ายทอดสู่ชุมชนผ่านการศึกษาในระบบ และการศึกษาตามอัธยาศัย