การวิจัยและพัฒนาชุดตรวจวินิจฉัย อาหารเพื่อสุขภาพ และสมุนไพรไทยต้านปรสิตแบบจำเพาะและแม่นยำ

บทคัดย่อ

การสร้างองค์ความรู้ ต้นแบบ และกระบวนการในการเรียนรู้ สามารถนำมาพัฒนาต่อยอดสู่นวัตกรรมทั้งด้านการตรวจวินิจฉัย การรักษา การป้องกัน และควบคุมปัญหาด้านสุขภาพได้ ซึ่งการศึกษาและวิจัยเพื่อพัฒนาชุดตรวจวินิจฉัย อาหารเพื่อสุขภาพ และสมุนไพรไทยต้านปรสิตแบบจำเพาะและแม่นยำนี้ ได้ทำการทบทวนวรรณกรรม เพื่อสร้างองค์ความรู้ในการพัฒนาเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (Artificial intelligence; AI) สำหรับการตรวจวินิจฉัยมะเร็งท่อน้ำดี (Cholangiocarcinoma; CCA) ที่มีสาเหตุหลักจากการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ Opisthorchis viverrini พบว่าแบบจำลอง AI ทางการแพทย์ สามารถเพิ่มความแม่นยําและความจำเพาะในการตรวจวินิจฉัยรอยโรค CCA อีกทั้งยังมีศักยภาพในการลดภาระงานของนักพยาธิวิทยาและนักรังสีวิทยาด้วย การศึกษาคุณลักษณะทางชีวโมเลกุลของยีนไลเปส (lipase gene) ในพยาธิใบไม้ตับ O. viverrini ผลการวิเคราะห์ลำดับนิวคลีโอไทด์และกรดอะมิโน รวมทั้งผลในระดับวิวัฒนาการเชิงโมเลกุลของยีนไลเปส พบลำดับยีนไลเปสเพียงบางส่วน (partial mRNA) ของลำดับทั้งหมด (full-length) ในพยาธิใบไม้ตับ O. viverrini และพบว่าพยาธิชนิดเดียวกันจะมีความใกล้เคียงกันของหน้าที่และการแสดงออกของยีนไลเปสด้วย นอกจากนี้การพัฒนาและประเมินประสิทธิภาพของแผ่นแปะผิวหนังแคปไซซินสำหรับลดอาการปวดกล้ามเนื้อหลังส่วนบน พบว่าระดับความเจ็บปวดลดลงหลังจากใช้แผ่นแปะเป็นเวลาสามวันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ จากการประเมิน Visual Analog Scale (VAS) และ Numerical Rating Scale (NRS) และไม่พบเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ที่ร้ายแรงในกลุ่มอาสาสมัคร การศึกษาการคงอยู่ของไขมัน สารประกอบฟินอลิกและแอนโทไซยานินจากข้าวดำข้าวแดงที่ผสมในปลาส้มปลาร้าปลอดพยาธิและสารก่อมะเร็ง พบว่าปลาร้าและปลาส้มที่คณะผู้วิจัยได้ผลิตตามกรรมวิธีไม่พบระยะติดต่อของพยาธิใบไม้ตับและพยาธิใบไม้ลำไส้ชนิดอื่น ๆ มีการคงอยู่ของไขมันดี มีสารต้านอนุมูอิสระ ปลอดพยาธิ และไร้สารก่อมะเร็ง การศึกษาความชุกและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ของการติดเชื้อโปรโตซัวช่องปากในผู้ป่วยโรคปริทันต์อักเสบด้วยวิธีทางชีวโมเลกุล (Polymerase chain reaction; PCR) ตรวจพบการติดเชื้อ Endameba gingivalis คิดเป็นร้อยละ 10.87 และพบเชื้อ Trichomonas tenax คิดเป็นร้อยละ 13.48 โดยอัตราการติดเชื้อ T. tenax ไม่พบความสัมพันธ์ของการติดเชื้อกับ เพศ อายุ และปัจจัยเสี่ยงต่าง ๆ แต่การติดเชื้อ E. gingivalis มีความสัมพันธ์กับดัชนีมวลกาย (BMI) การศึกษา การสูบบุหรี่ การแปรงฟัน และโรคประจำตัว อย่างไรก็ตามควรมีการตรวจวินิจฉัยเพื่อรักษาการติดเชื้อและป้องกันการเกิดโรคปริทันต์จากการติดเชื้อโปรโตซัวทั้งสองชนิด การทดสอบศักยภาพของการสกัดสารอย่างหยาบจากกระเทียม รางจืด และรากปลาไหลเผือก เพื่อยับยั้งพยาธิใบไม้ตับ O. viverrini พบว่ากระเทียมมีประสิทธิภาพสูงสุดในการหยุดการเคลื่อนไหวของพยาธิและส่งผลต่อผิวของพยาธิเมื่อเปรียบเทียบกับสารสกัดชนิดอื่น ๆ ซึ่งนับเป็นองค์ความรู้ที่ส่งเสริมสุขภาพและภูมิปัญญาที่ยั่งยืน ลดการนำเข้ายาจากต่างประเทศ และเพิ่มมูลค่าให้กับสมุนไพรไทยสู่การรักษาพยาธิต่อไป รวมทั้งการศึกษาเพื่อพัฒนาน้ำยาล้างผักกําจัดการปนเปื้อนเชื้อปรสิตด้วยส่วนผสมสารสกัดจากมะพร้าวและสารสกัดจากเมล็ดมะละกอนั้น พบว่าสารสกัดลอริวกลูโคไซด์จากมะพร้าวทำให้ไข่และตัวอ่อนของพยาธิตกตะกอนได้อย่างมีประสิทธิภาพและสารสกัดอย่างหยาบจากเมล็ดมะละกอมีผลทำให้ตัวอ่อนของพยาธิหยุดการเคลื่อนไหวได้ดี จึงเหมาะสมต่อการนำไปพัฒนาผลิตภัณฑ์สารสกัดธรรมชาติเป็นน้ำยาล้างผักต่อไป ผลการศึกษาทั้งหมดที่ได้ในครั้งนี้สามารถนำมาสร้างองค์ความรู้เพิ่มเติม เพื่อพัฒนาต่อยอดนวัตกรรมในอนาคต อีกทั้งยังเป็นการสนับสนุนการพัฒนานักวิจัยรุ่นใหม่ ความเข้มแข็งของการวิจัยพื้นฐาน และการสร้างผลงานตีพิมพ์เผยแพร่ระดับนานาชาติ คำสำคัญ: ชุดตรวจวินิจฉัย, แบบจำเพาะ, ปรสิต, มะเร็งท่อน้ำดี

คำสำคัญ