ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการจัดการระบบผลิตอาหารของชุมชนเพื่อความมั่นคง ทางอาหารอย่างยั่งยืน: กรณีศึกษาอำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การศึกษาครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาข้อมูลและปัจจัยที่ทำให้เกิดความเสี่ยงต่อความมั่นคงทางด้านอาหารของชุมชน เพื่อให้ได้ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายต่อองค์กรท้องถิ่น เรื่องภูมิปัญญาท้องถิ่นในการจัดการระบบผลิตอาหารและความมั่นคงอาหารอย่างมีส่วนร่วมของชุมชน และเพื่อให้ได้คู่มือการจัดการความมั่นคงอาหารของชุมชนตามบทบาทภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ผลการศึกษา มีดังนี้1. ความมั่นคงทางอาหารของชุมชนมิติในเชิงปริมาณ พบว่า บ้านทุ่งนางเภา ครัวเรือนทั้งหมดไม่ประสบปัญหาเรื่องความมั่นคงทางอาหาร ในแง่การมีอยู่ การใช้ประโยชน์ของข้าวปลาอาหาร และแหล่งที่มาของอาหาร กรณีบ้านเหนือน้ำ พบว่า ครัวเรือนทั้งหมดไม่ได้คิดว่า ครัวเรือนตนเองประสบปัญหาเรื่องความไม่มั่นคงทางอาหาร ในแง่การเข้าถึงอาหาร การมีอยู่ของอาหาร และการใช้ประโยชน์จากอาหาร2. ความมั่นคงทางอาหารในมิติเชิงคุณภาพ ทำการสำรวจครัวเรือนด้านมื้ออาหาร หรือ Household dietary scores: (HDDS) ประกอบด้วย ข้าว, ปลา, อาหารทะเล, ราก, เผือก, ถั่ว, ผัก, นม, ผลไม้, เนื้อ, น้ำตาล, ไข่ และอื่นๆ เพื่อนิยามความหลากหลายของกลุ่มอาหาร และแสดงถึงความมั่นคงทางอาหารของชุมชน จากผลการสำรวจ พบว่า ช่วงฤดูร้อน บ้านทุ่งนางเภามีความหลากหลายมื้ออาหาร ค่าเฉลี่ย 0.78 บ้านเหนือน้ำมีค่าเฉลี่ย 0.79 ซึ่งแสดงให้เห็นว่าทั้งสองชุมชนความหลากหลายของมื้ออาหารมีแนวโน้มที่สูง ช่วงฤดูฝน บ้านทุ่งนางเภามีความหลากหลายของอาหาร ค่าเฉลี่ย 0.81 บ้านเหนือน้ำมีค่าเฉลี่ย 0.74 ซึ่งแสดงให้เห็นว่าความหลากหลายของอาหารในชุมชน มีแนวโน้มที่สูง3. ปัจจัยที่ส่งผลกระทบต่อความมั่นคงทางอาหาร พบว่า การเปลี่ยนแปลงด้านสิ่งแวดล้อม มรสุมมีบทบาทสำคัญกับทั้งสองหมู่บ้าน เพราะกิจกรรมทางการเกษตรและประมง ขึ้นอยู่กับปัจจัยทางธรรมชาติเป็นหลัก แรงกดดันทางเศรษฐกิจและสังคม ซึ่งกิจกรรมของชาวบ้านและนโยบายจากภาครัฐถือเป็นส่วนสำคัญที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อความมั่นคงทางอาหารของทั้งสองหมู่บ้าน4. ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายต่อองค์กรท้องถิ่น ได้แก่ 1) ภาคส่วนต่างๆ ควรเผยแพร่ องค์ความรู้ทั่วไปด้านความมั่นคงทางอาหารให้แก่ชุมชน หน่วยงานท้องถิ่น นักเรียนและบุคคลทั่วไป โดยเน้นให้เห็นความสำคัญของความมั่นคงทางอาหารของชุมชน ซึ่งสำนักงานเกษตรอำเภอ สำนักงานพัฒนาที่ดิน สำนักงานปศุสัตว์ ควรให้ส่งเสริมให้มีพื้นที่ ต้นแบบ ในการสร้างความมั่นคงทางอาหาร ตำบลละ ๑ หมู่บ้าน สำนักงานสาธารณสุข ร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เครือข่ายองค์กรชุมชนเป็นหน่วยงานทำหน้าที่ในการ ควบคุม กำกับ ดูแล และเฝ้าระวัง ความปลอดภัยอาหาร เพื่อให้ประชาชนทุกพื้นที่มีอาหารที่ปลอดภัย รวมทั้งส่งเสริมสนับสนุนให้มีการจัดตั้งเครือข่ายคุ้มครองผู้บริโภคทุกหมู่บ้าน เพื่อทำหน้าที่ในการเฝ้าระวังความปลอดภัยทางอาหาร องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจัดทำปรับปรุงข้อบัญญัติท้องถิ่น เพื่อควบคุมสถานประกอบการด้านอาหาร และรถเร่จำหน่ายอาหารรวมทั้งส่งเสริม สนับสนุนให้ชุมชนกำหนดมาตรการทางสังคม และดำเนินการให้มีความมั่นคงทางอาหาร 2) ควรส่งเสริมให้มีการจัดกิจกรรมต้นแบบเพื่อส่งเสริมให้มีการฟื้นฟูเอกลักษณข์ องคนท้องถ่นิ ที่เอื้อต่อวัฒนธรรมอาหารและความมั่นคงทางอาหารของชุมชน และอาหารท้องถิ่นและภาพสะท้อนความมั่นคงทางอาหารในมิติวัฒนธรรม โดยกิจกรรมดังกล่าวจะต้องมีความชัดเจนในแง่การทำไปใช้ประโยชน์ได้จริงในวิถีชีวิตคนท้องถิ่น 3) ควรส่งเสริมประเด็นความมั่นคงทางอาหารของชุมชนไปสร้างกระแสเพื่อการจัดกิจกรรมที่ใหญ่ขึ้นในอนาคต โดยเสนอแนวทางไว้ 2ประการ คือ ควรเผยแพร่องค์ความรู้เกี่ยวกับความมั่นคงอาหาร ผ่านทาง Social Media ซึ่งทำให้เกิดการรับรู้ในวงกว้างและรวดเร็ว และเสนอให้ทางองค์กรท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องจัดทำ แผนงานประชาสัมพันธ์กิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับอาหารชุมชน เพื่อขยายฐานการท่องเที่ยว เพื่อเป็นการสร้างรายได้ให้กับชาวบ้านในท้องถิ่น นอกเหนือจากการทำเกษตรและประมง5. คู่มือการจัดการความมั่นคงอาหารของชุมชน โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมและพัฒนาความรู้ เกี่ยวกับการจัดการความมั่นคงอาหารในครัวเรือนและชุมชนให้กับชาวบ้าน เพื่อสร้างแหล่งอาหารที่มีคุณภาพ มีการใช้ประโยชน์จากแหล่งอาหารที่มีในชุมชน และเพื่อเสริมสร้างองค์ความรู้และเพิ่มประสิทธิภาพการดำเนินงาน การส่งเสริมการจัดการความมั่นคงอาหารในครัวเรือนและชุมชนของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง