ความเสี่ยงของเชื้อ Decapod Iridescent Virus 1 (DIV1) ในการเลี้ยงกุ้งก้ามกรามในประเทศไทย

บทคัดย่อ

Decapod Iridescent Virus 1 (DIV1) เป็นไวรัสที่พบการระบาดในกุ้งตั้งแต่ปี พ.ศ. 2557 ในประเทศจีน แต่ยังไม่เคยมีรายงานการระบาดของเชื้อไวรัส DIV1 ในประเทศไทยอย่างเป็นทางการ งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความชุก ปัจจัยเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับการระบาด และความหลากหลายทางพันธุกรรมของเชื้อ DIV1 ในฟาร์มเลี้ยงกุ้งก้ามกราม (Macrobrachium rosenbergii) และกุ้งเครย์ฟิช (Cherax quadricarinatus และ Procambarus clarkii) ในประเทศไทย โดยเก็บตัวอย่างกุ้งก้ามกรามและกุ้งเครย์ฟิชจากฟาร์มเลี้ยงกุ้งในภาคกลาง ภาคตะวันออก ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคใต้ ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ 11 จังหวัด เพื่อนำมาตรวจหาเชื้อ DIV1 ด้วยเทคนิค PCR นอกจากนี้ยังมีการเก็บสัตว์น้ำอื่นๆในฟาร์มที่มีโอกาสเป็นพาหะมาตรวจหาไวรัสเช่นกัน การศึกษาปัจจัยเสี่ยงของการติดเชื้อจะอาศัยการวิเคราะห์ข้อมูลที่ได้จากแบบสอบถามด้วยวิธี Chi-square test และ unconditional logistic regression และศึกษาโอกาสการถ่ายทอดเชื้อ DIV1 ของกุ้งก้ามกรามโดยวิธีอยู่ร่วมกับกุ้งที่ถูกทำให้ติดเชื้อ (cohabitation) ซึ่งมี DIV1 จำนวน 105 copies ส่วนการศึกษาความหลากหลายทางพันธุกรรมของ DIV1 จะพิจารณาจากความแตกต่างของลำดับนิวคลีโอไทด์ของยีน major capsid protein (MCP) ผลการศึกษาด้านความชุกพบว่า มีการตรวจพบ DIV1 ในฟาร์มกุ้งก้ามกรามจำนวน 129 ฟาร์มจากทั้งหมด 161 ฟาร์ม (คิดเป็น 80.12 %) ในขณะที่ฟาร์มกุ้งเครย์ฟิชตรวจพบไวรัสใน 11 ฟาร์มจากทั้งหมด 17 ฟาร์ม (คิดเป็น 64.71 %) มีกุ้งก้ามกรามติดเชื้อทั้งหมด 994 ตัวจาก 1900 ตัว (คิดเป็น 49.68 %) และกุ้งเครย์ฟิชติดเชื้อทั้งหมด 100 ตัวจาก 188 ตัว (คิดเป็น 53.19 %) เนื้อเยื่อของกุ้งก้ามกรามที่ติดเชื้อที่พบการเปลี่ยนแปลงทางพยาธิสภาพ ได้แก่ เม็ดเลือด เหงือก และเนื้อเยื่อใต้เปลือก ชนิดของสัตว์พาหะในฟาร์มที่ตรวจพบเชื้อ ได้แก่ กุ้งขาวแวนนาไม (ตรวจพบ 22.22 %) กุ้งฝอย (ตรวจพบ 66.67 %) กุ้งเชอรี่ (ตรวจพบ 100%) และปูนา (ตรวจพบ 66.67%) ในขณะที่กุ้ง blue shrimp ปลาขนาดเล็ก และหอยฝาเดียวตรวจไม่พบเชื้อในทุกตัวอย่าง ปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่มีความสัมพันธ์กับการเกิดโรคคือการพบการตายของกุ้งในปีที่ผ่านมา และการที่ฟาร์มข้างเคียงในระยะ 1 กิโลเมตรเป็นฟาร์มเลี้ยงกุ้งก้ามกราม การทดลองทำให้ติดเชื้อด้วยวิธี cohabitation พบว่ากุ้งที่เลี้ยงร่วมกับกุ้งป่วยตรวจไม่พบ DIV1 บ่งชี้ว่าไวรัสไม่สามารถติดต่อผ่านทางน้ำได้ภายใต้สภาวะที่ใช้ในการทดลองนี้ เมื่อเปรียบเทียบลำดับนิวคลีโอไทด์ของยีน MCP ของเชื้อไวรัสที่ตรวจพบกับลำดับนิวคลีโอไทด์ของ Shrimp Iridescent Virus (SHIV) ในฐานข้อมูล GenBank พบว่ามีความเหมือนกันตั้งแต่ 76-100% การตรวจสอบลำดับนิวคลีโอไทด์จากไวรัสทั้งหมดที่ได้ทำการ sequencing นั้น พบว่าสามารถจัดกลุ่มได้ทั้งสิ้น 11 กลุ่ม โดยมีความคล้ายคลึงกัน (similarity) ในระดับ 43.23-99.26% และมีความเหมือนกัน (identity) เท่ากับ 43.76-100% เมื่อนำเอาลำดับนิวคลีโอไทด์ทั้งหมดไปสร้าง phylogenetic tree จะพบว่าสามารถจัดกลุ่มความสัมพันธ์ได้เป็น 3 กลุ่มอย่างชัดเจน การศึกษานี้สรุปได้ว่ามีการระบาดของไวรัส DIV1 ในฟาร์มกุ้งก้ามกรามและกุ้งเครย์ฟิชในหลายพื้นที่ของประเทศไทย ดังนั้นจึงควรมีการจัดการเพื่อป้องกันและแก้ปัญหาการระบาดของเชื้อไวรัสชนิดนี้อย่างยั่งยืน รวมทั้งส่งเสริมให้มีการจัดการฟาร์มด้วยระบบ biosecurity โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีการระบาดค่อนข้างรุนแรง

คำสำคัญ