ความหลากหลายทางชีวภาพและการจัดทำฐานข้อมูลสัณฐานวิทยาสมัยใหม่ของยุงพาหะนำโรคในพื้นที่เชื่อมต่อผืนป่าตามแนวเทือกเขาตะนาวศรีของประเทศไทยเพื่อการเฝ้าระวังและควบคุม

บทคัดย่อ

การวิจัยในครั้งนี้ได้ดำเนินการภายใต้วัตถุประสงค์ 4 ข้อ ประกอบด้วย (1) เพื่อศึกษาความหลากหลายของยุงพาหะนำโรคในพื้นที่เชื่อมต่อผืนป่าตามแนวเทือกเขาตะนาวศรี (2) เพื่อศึกษาความหนาแน่นและการกระจายตัวในรอบปีของยุงพาหะนำโรค (3) เพื่อตรวจหาเชื้อมาลาเรียในยุงพาหะ และ (4) เพื่อจัดทำรายการและฐานข้อมูลสัณฐานวิทยาสมัยใหม่ของยุงพาหะนำโรค ด้วยเทคนิคสัณฐานวิทยาเรขาคณิต โดยผลการศึกษาในครั้งนี้พบยุงในพื้นที่เชื่อมต่อผืนป่าตามแนวเทือกเขาตะนาวศรี ทั้งสิ้น 43 ชนิด (species) ใน 9 สกุล (genus) โดยทั้ง 9 สกุลที่พบ ได้แก่ Aedes (กลุ่มยุงลาย), Aedeomyia, Anopheles (กลุ่มยุงก้นปล่อง), Armigeres (กลุ่มยุงแม่ไก่), Coquillettidia, Culex (กลุ่มยุงรำคาญ), Mansonia (กลุ่มยุงเสือ), Neomelaniconion และ Toxorhynchites (กลุ่มยุงยักษ์) ซึ่งมีค่าดัชนีความหลากหลายทางชนิดพันธุ์ตลอดทั้งปี อยู่ที่ 2.359 โดยฤดูฝนเป็นช่วงที่ยุงมีความมากชนิด (41 ชนิด) และความหลากหลายทางชนิดพันธุ์สูงสุด (2.335) สำหรับรูปแบบประชากรยุงตามฤดูกาลในพื้นที่เชื่อมต่อผืนป่าตามแนวเทือกเขาตะนาวศรี เริ่มจากช่วงปลายฤดูร้อน ยุงในพื้นที่จะเริ่มเพิ่มจำนวนมากขึ้นอย่างรวดเร็วและมีจำนวนมากขึ้นอยู่ในช่วงฤดูฝน และจะเริ่มลดน้อยลงอย่างรวดเร็วในช่วงฤดูหนาว ขณะที่การตรวจสอบการติดเชื้อมาลาเรียในยุงก้นปล่องในพื้นที่การศึกษานี้ ยังไม่พบการติดเชื้อ (100% negative) สำหรับผลการจำแนกชนิดของยุงในพื้นที่เชื่อมต่อผืนป่าตามแนวเทือกเขาตะนาวศรีด้วยเทคนิคสัณฐานวิทยาเรขาคณิต พบว่าเทคนิคนี้สามารถจำแนกยุงทั้งหมดได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยมีค่าคะแนนความถูกต้องโดยรวมทั้งหมด อยู่สูงถึงร้อยละ 96.84 ผลการวิเคราะห์นี้ได้รับการสนับสนุนและยืนยันผลด้วยเทคนิคดีเอ็นเอบาร์โค้ดที่ให้ผลเป็นไปในทิศทางเดียวกัน ดังนั้นเทคนิคสัณฐานวิทยาเรขาคณิตเป็นอีกหนึ่งวิธีที่มีประสิทธิภาพในการนำมาประยุกต์ใช้ในการจำแนกชนิดของยุงในพื้นที่เชื่อมต่อผืนป่าตามแนวเทือกเขาตะนาวศรี ในกรณียุงบางชนิดที่มีลักษณะความคลุมเครือและใกล้เคียงกันทางสัณฐานวิทยา หรือในบางกรณีที่ตัวอย่างยุงมีความเสียหาย ทำให้ไม่สามารถจำแนกชนิดด้วยวิธีปกติได้อย่างถูกต้อง

คำสำคัญ

ระดับความพร้อมของโครงการ