การพัฒนาและการประยุกต์ใช้สารสกัดจากเชียงดาอินทรีย์เพื่อควบคุมโรคและยืดอายุการเก็บรักษามะม่วงน้ำดอกไม้สีทอง

บทคัดย่อ

การศึกษาผลของสารสกัดจากเชียงดา (Gymnema inodorum) เพื่อควบคุมโรคแอนแทรคโนสที่เกิดจากเชื้อรา Colletotrichum gloeosporioides Penz. และพัฒนาเป็นสารเคลือบผิวยืดอายุการเก็บรักษามะม่วงน้ำดอกไม้สีทอง ในการศึกษาพบว่าวิธีการสกัดด้วย soxhlet extraction มีปริมาณของกรดจิมเนมิกต่อน้ำหนักใบแห้ง 1 กรัม สูงเป็นสองเท่าของวิธีการสกัดด้วยการคั้นน้ำจากใบเชียงดาแต่เป็นวิธีการที่ยุ่งยากและใช้อุปกรณ์ราคาสูงกว่าวิธีการคั้นน้ำซึ่งเป็นวิธีที่ทำได้ง่ายและต้นทุนต่ำ และจากผลวิเคราะห์ปริมาณสารสำคัญด้วยเทคนิค RP-HPLC พบโครมาโทรแกรมของสาร gymnemic acid (GA) และสามารถแยกสารบริสุทธิ์โดยใช้ Fraction ที่ 3 เมื่อนำไปวิเคราะห์โครงสร้างด้วยเทคนิค NMR พบว่าเป็นสารกลุ่ม GA ที่พบได้ในทุกวิธีการสกัดในครั้งนี้การศึกษาผลของสารสกัดหยาบเชียงดาจากอำเภอห้างฉัตร (HC4, HC6) จังหวัดลำปาง, อำเภอแม่แตง (MT4, MT6) จังหวัดเชียงใหม่, อำเภอสบปราบ (SP4, SP6) จังหวัดลำปาง และอำเภอเทิง (CR4, CR6) จังหวัดเชียงราย พบว่าสารสกัดจากเชียงดารหัส SP4, MT4 และ CR4 ความเข้มข้น 1000 ppm สามารถยับยั้งการเจริญของเส้นใยเชื้อรา C. gloeosporioides isolate 2.1 ที่คัดเลือกว่าเป็น isolate ที่ก่อโรครุนแรง ได้เท่ากับ 30.20, 28.30 และ 26.43 เปอร์เซ็นต์ ตามลำดับ โดยแตกต่างจากชุดควบคุมอย่างมีนัยสำคัญ ผลการทดสอบสารสกัดหยาบความเข้มข้น 5,000 และ 10,000 ppm ต่อการงอกของสปอร์พบว่าสารสกัดหยาบเชียงดารหัส MT4 และ MT6 สามารถยับยั้งการงอกของสปอร์ของเชื้อราได้ดีที่สุด และสามารถยับยั้งการงอกได้ดีกว่าชุดควบคุมอย่างมีนัยสำคัญ การทดสอบด้วยวิธี TLC bio-autography ไม่พบการเจริญของเชื้อราบนแผ่น TLC ที่หยดด้วยสารสกัดเชียงดา CR4, MT4, MT6 และ SP6 การทดสอบ MIC ของสารบริสุทธิ์ GA และสารสกัดหยาบของเชียงดามีค่าเท่ากับ 256 ?g/ml และค่าความเข้มข้นต่ำสุดในการฆ่าเชื้อราของสารบริสุทธิ์ GA และสารสกัดหยาบเชียงดา คือ >256 ?g/ml และการทดสอบประสิทธิภาพของสารสกัดหยาบและสารบริสุทธิ์พบว่าที่ 12 ชั่วโมง สารบริสุทธิ์ของ Gymnemic acid ความเข้มข้น 128 ?g/ml สามารถยับยั้งการงอกของสปอร์เชื้อราได้ดีที่สุด เมื่อบ่มต่อไปจนถึง 24 ชั่วโมง พบว่าสารบริสุทธิ์ไม่สามารถยับยั้งการงอกของสปอร์ได้เมื่อเปรียบเทียบกับสารสกัดหยาบของเชียงดาทุกตัวอย่าง โดยสารสกัดหยาบของ crude MT4 และ MT6 ความเข้มข้น 10,000 ?g/ml มีแนวโน้มยับยั้งการงอกของสปอร์ได้สูงกว่าสารสกัดเชียงดาตัวอย่างอื่น โดยมีความแตกต่างจากชุดควบคุมที่เป็นน้ำกลั่นและ DMSO อย่างมีนัยสำคัญ (p<0.05) การทดสอบเพื่อใช้สารสกัดชียงดาในการเป็นสารเคลือบผิวพบว่าการใช้สารสกัดเชียงดาที่มีความความเข้มข้น 0.50% เคลือบผิวมีแนวโน้มในการช่วยลดการสูญเสียน้ำหนักระหว่างการเก็บรักษาและจากผลการวิเคราะห์ปริมาณ TA, TSS พบว่ามะม่วงมีการสุกเป็นไปตามปกติ รวมถึงการเคลือบผิวด้วยสารสกัดเชียงดานี้ ช่วยชะลอการแสดงออกอาการของโรคแอนแทรคโนสในมะม่วงได้แม้ว่าจะไม่เทียบเท่ากับการใช้สารเคมี โดยเปอร์เซ็นต์การเกิดโรคของผลมะม่วงที่เคลือบด้วยสารสกัดเชียงดาความเข้มข้น 0.25%, 0.50% ไม่มีความแตกต่างทางสถิติกับชุดที่ใช้ prochloraz 250 ppm และสอดคล้องกับผลการศึกษาด้วยกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนแบบส่องกราด (SEM) ที่พบว่าการเคลือบผิวด้วยสารสกัดจากเชียงดาความเข้มข้น 0.25% และ 0.50% มีลักษณะที่ปรากฎของ wax ธรรมชาติไม่แตกต่างจากชุดควบคุม และไม่พบร่องรอยความเสียหายเหมือนกับสารชนิดอื่น

คำสำคัญ