การพัฒนาคุณภาพเชียงดา เพื่อใช้ประโยชน์ในผลิตภัณฑ์อาหารสุขภาพต้านอนุมูลอิสระเชิงพาณิชย์

บทคัดย่อ

ผักเชียงดา (Gymnema inodorum Decne) เป็นผักพื้นบ้านภาคเหนือที่มีประโยชน์ต่อร่างกาย โดยเฉพาะเพื่อบำบัดรักษาโรคภัยต่าง ๆ ใบมีผลต่อโรคเบาหวาน รูมาตอยด์ และเกาต์ มีฤทธิ์ยับยั้งการดูด ซึมและลดระดับน้ำตาลในลำไส้ สารสกัดจากใบช่วยทำให้นักกีฬาเกิดการพัฒนากล้ามเนื้อมากขึ้น ดังนั้น จึงทำการศึกษาเพื่อหาวิธีการเพิ่มปริมาณสารต้นอนุมูลอิสระและการออกฤทธิ์ยับยั้งอนุมูลอิสระ โดย ศึกษาผลของปริมาณธาตุอาหารในดิน ธาตุโบรอน การขาดน้ำ และโคลซึซีน ต่อการเจริญเติบโต ผลผลิต สารต้นอนุมูลอิสระ และฤทธิ์การต้นอนุมูลอิสระ ดำเนินการทดลองที่สถาบันวิจัยเทคโนโลยีเกษตร จังหวัดลำปาง ระหว่างเดือนธันวาคมพ.ศ. 2553 ถึง เดือน กันยายน พ.ศ. 2556 พบว่า ปริมาณธาตุ อาหารในดินและในใบมีความแตกต่างกันตามพื้นที่ที่เก็บตัวอย่าง ถ้าดินที่ปลูกมีปริมาณอินทรียวัตถุและ ฟอสฟอรัสสูง รวมทั้งในใบมีปริมาณไนโตรเจนและฟอสฟอรัสสูง ทำให้ผักเชียงดามีฤทธิ์การต้านอนุมูล อิสระสูง ธาตุอาหารโบรอนไม่มีผลต่อการเจริญเติบโตทางลำต้นและผลผลิตของผักเชียงดา แต่แสดง อาการขาดโบรอน เมื่อใส่ธตุโบรอนต่ำกว่าร้อยละ 30เป็นที่น่าสังเกตว่าสายต้นที่ มีปริมาณ สารประกอบฟินอลิกและฤทธิ์ต้นอนุมูลอิสระสูงกว่าสายต้นที่ 6 ถึงแม้จะใส่โบรอนในปริมาณที่เท่ากัน การขาดน้ำเป็นระยะเวลา 15 วัน ไม่กระทบต่อการให้ผลผลิตในผักเชียงดาที่มีอายุต้น 5 - 12 เดือนหลัง ย้ายปลูก แต่การขาดน้ำเป็นระยะเวลา 2 เดือนทำให้ผลผลิตผักเชียงดาลดลงประมาณร้อยละ 50 แต่ผัก เชียงดามีปริมาณคลอโรฟิลล์ สารประกอบฟินอลิกและฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระสูงขึ้น การศึกษาถึงการเข้า อยู่ของเชื้อราอาบัสคูล่า ไมคอร์ไรซา ชนิดต่าง ๆ ในผักเชียงดา พบว่า เชื้อ Glornus sp. 1 ทำให้จำนวน ยอดของผักเชียงดาสูงที่สุด ส่วนเชื้อ Acaulospora sp. มีผลให้ความยาวยอดของผักเชียงดาสูงสุด และ เชื้อ Glomus mosseae มีการเข้าอยู่ในต้ผักเชียงดาสูงที่สุด ในส่วนของการศึกษาการใช้โคลซิซีนเพื่อ เพิ่มประสิทธิภาพการเจริญเติบโตของผักเชียงด พบว่า สารคลซิซินความเข้มข้นร้อยละ 0 - 1.0 ไม่ทำ ให้จำนวนเซลล์ปากใบเฉลี่ยต่อพื้นที่ ความกว้างและความยาวของเซลล์ปากใบเปลี่ยนแปลงแตกต่างกัน ความเข้มข้นร้อยละ 0.25 ทำให้สายต้น 4 มีการเจริญเติบโตของยอดหลังจากหยดโคลซิซิน 6 สัปดาห์ การศึกษาด้านเทคโนโลยีการปลูกและดูแสรักษา พบว่า ผักเชียงดาสายต้นต่างกันมีลักษณะทาง พืชสวน ฤทธิ์การต้านอนุมูลอิสระ และสารต้านอนุมูลอิสระต่างกัน โดยสายต้น 4 มีคุณสมบัติที่เหนือกว่า สายต้น 6 การใช้ระยะปลูก 25x120 ซม. ทำให้ผักเชียงดามีจำนวนยอด และน้ำหนักยอดสูงสุด (113.25 ยอด ต่อไร่ และ 804.73 กก.ต่อไร่ ตามลำดับ) แต่ไม่มีผลต่อฤทธิ์การต้านอนุมูลอิสระและสารต้านอนุมูล อิสระ การใช้เปลือกถั่วคลุมดินทำให้ผักเชียงดามีน้ำหนักยอดต่อไร่มากที่สุด (657.49 กก.ต่อไร่) และไม่ มีผลต่อฤทธิ์การต้านอนุมูลอิสระและสารต้นอนุมูลอิสระเช่นกัน การตัดแต่งทรงทุ่ม 3-4 ครั้งต่อปีมี แนวโน้มให้ผลผลิตผักสดมากกว่าการตัดแต่ง 2 ครั้งต่อปี โดยมีน้ำหนักยอดรวมเฉลี่ยเท่ากับ 2866 กก. ต่อไร่ นอกจากนี้ ระยะเวลาการพ่นปุ๋ยน้ำหมักชีวภาพที่แตกต่างกัน ไม่มีผลต่อคุณภาพของผักเชียงดาทุก ลักษณะ การศึกษาความหลากหลายทางพันธุกรรมของผักเชียงดาโดยใช้เครื่องหมายดีเอนเอ โดยวิธี Amplified Fragment Length Polymorphism (AFLP) เพื่อจัดจำแนกกลุ่มและหาความสัมพันธ์ของ ผักเชียงดา พบว่า เมื่อใช้ไพรเมอร์ E-AAC และ M-CTC สามารถจำแนกผักเชียงดาออกเป็น 5 กลุ่ม คู่ ไพรเมอร์ E-AGA และ M-CTA จำแนกออกเป็น 4 กลุ่ม คู่ไพรเมอร์ E-AGA และ M-CTC จำแนก ออกเป็น 3 กลุ่ม คู่ไพรเมอร์ E-ATT และ M-CTC จำแนกออกเป็น 3 กลุ่ม และคู่ไพรเมอร์ E-ATT และ M-CT จำแนกออกเป็น 2 กลุ่ม การขยายพันธุ์ผักเชียงดาในสภาพปลอดเชื้อ มีขั้นตอนของการฟอกฆ่าเชื้อชิ้นส่วนปลายยอด ของเชียงดาที่เหมาะสมด้วยการใช้คลอรอกซ์ร้อยละ 15 เขย่านาน 10 นาที สูตรอาหารที่เหมาะสมใน การชักนำให้เกิดยอดใหม่ คือ MS(1962) ที่เติม BA 4 มก./ล. สูตรอาหารที่เหมะสมต่อการเพิ่มจำนวน ยอดใหม่ของผักเชียงดาในสภาพปลอดเชื้อ คือ MS(1962) อาหารกึ่งแข็ง ที่เติม BA 2 มก/ล. ร่วมกับ NAA 0.5 มก./ล. การซักนำให้เกิดรากทำโดยนำส่วนปลายยอดไปเลี้ยงบนอาหารสูตร MS(1962) ที่เติม IBA 1 มก./ล. เลี้ยงนาน 4 สัปดาห์ หลังจากนั้นทำการย้ายปลูกในวัสุดปลูก ทราย : ขุยมะพร้าว : ขี้เถ้า แกลบ อัตราส่วน 1 : 1 : 1 ทำให้ต้นกล้ามีเปอร์เซ็นต์การรอดตายได้ดี การพัฒนาผลิตภัณฑ์เสริมอาหารจากผักเชียงดา ใช้วัตถุดิบผักเชียงดาสายต้น 4 กระบวนการ สกัดน้ำผักเซียงดาที่เหมาะสม ทำได้ 2 วิธี คือ การเตรียมน้ำหมักผักเชียงดาใบแก่ที่ทำลายเชื้อจุสินทรีย์ เริ่มต้นด้วย K2S2O5 100 มก/กก. โดยน้ำหนัก หมักด้วย Saccharomyces สายพันธุ์ EC1118 และการ สกัดด้วยน้ำในอัตราส่วนผักเชียงดาต่อน้ำ 1 ต่อ 2 สารสกัดผักเชียงดาใช้เป็นวัตถุดิบในการทำ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร โดยการทำแห้งแบบระเหิด (Freeze drying) สารสกัดมีปริมาณสารประกอบ ฟีนอลิค 1914.11 มก. GAE/100 ก. โดยน้ำหนักแห้ง Antioxidant activity 1626.72 มก. TE/100 ก. โดยน้ำหนักแห้ง และของแข็งทั้งหมด ร้อยละ 80.65 IC50 5.02 มก./100 ก. โดยน้ำหนักแห้ง และ ปริมาณความชื้น ร้อยละ 19.35 ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเครื่องดื่มสกัดผักเชียงดา ("กรีนเฮลตี้ดริงค์") เตรียมได้จากสารสกัดผักเชียงดาโดยการหมักผสมน้ำผึ้งร้อยละ 15 ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารผักเชียงดาผง บรรจุแคปซูล (" กรีนเฮลตี้แคป") มีปริมาณคลอโรฟิลล์ และ Antioxidant activilty สูง คลอโรฟิลล์ ทั้งหมดมีผลในทางบวกต่อ Antioxidant activity การศึกษาปัจจัยทางการตลาดที่มีผลต่อการยอมรับผลิตภัณฑ์เสริมอาหารจากผักเชียงดา พบว่า กลุ่มผู้บริโภคที่มีอิทธิพลต่อการซื้อผลิตภัณฑ์เสริมอาหารจากผักเชียงดา คือ ผู้บริโภคเพศหญิง อายุ 31- 40 ปี มีการศึกษระดับปริญญาตรี สถานภาพโสด ประกอบอาชีพพนักงานบริษัทเอกชน และมีรายได้ต่อ เดือน 15,001-20,000 บาท ผู้บริโภคดังกล่าวส่วนใหญ่เคยบริโภคผลิตภัณฑ์เสริมอาหารแบบเม็ด ราคา ประมาณขวดละ 35-40 บาท เพื่อบำรุงสุขภาพให้แข็งแรงเป็นประจำทุกวัน ชอบซื้อผลิตภัณฑ์เสริม อาหารจากห้างสรรพสินค้า บุคคลที่มีส่วนกระตุ้นในการตัดสินใจซื้อผลิตภัณฑ์เสริมอาหารมากที่สุด คือ ครอบครัว/ญาติพี่น้อง ปัจจัยส่วนประสมทางการตลาดที่ผู้บริโภคให้ความสนใจ คือ ประโยชน์และ สรรพคุณของตัวผลิตภัณฑ์ รวมทั้งฉลากหรือข้อมูลผลิตภัณฑ์ ราคาที่เหมาะสมกับคุณภาพ ประโยชน์ที่ ได้รับต่อสุขภาพ ผลิตภัณฑ์หาซื้อได้ง่ายและสะดวก หรืออาจมีการจัดส่งผลิตภัณฑ์ถึงบ้านที่ทำให้เกิด ความสะดวกในการซื้อ มีการแจกเอกสารแนะนำที่เป็นประโยชน์และเข้าใจง่าย และมีการนำรายงานการ วิจัยมาอ้างอิงประกอบการโฆษณาและประชาสัมพันธ์ ผู้บริโภคส่วนใหญ่ยังไม่รู้จักผักเชียงดาแต่เคยได้ ยินชื่อผักเชียงดาจากคนรู้จัก และคิดว่าผักเชียงดามีสรรพคุณลดน้ำตาลในเลือด รักษาเบาหวาน หลังจาก ทดสอบชิมผลิตภัณฑ์เสริมอาหารจากผักเชียงดา ผู้บริโภคยอมรับรสชาติ และเต็มใจซื้อถ้ามีผลิตภัณฑ์ จำหน่ายในตลาด ราคาที่เหมาะสมควรต่ำกว่า 50 บาท (ขวดแก้วขนาด 70 มิลลิลิตร)

คำสำคัญ