การพัฒนาระบบการจัดการคดีการเมืองในศาลยุติธรรม

บทคัดย่อ

ตั้งแต่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ มีผลใช้บังคับ ศาลยุติธรรมได้เข้าไปมีบทบาทในคดีที่มีเนื้อหาและความสัมพันธ์กับการเมืองมากขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งในคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ซึ่งรัฐธรรมนูญกำหนดให้อยู่ในเขตอำนาจของศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ต่อมาเมื่อมีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐ ศาลยุติธรรมก็มีบทบาทเพิ่มเติมในคดีการสั่งให้มีการเลือกตั้งใหม่และการเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง ซึ่งเรียกชื่อคดีเหล่านี้รวมกันว่า “คดีการเมืองในศาลยุติธรรม” ผลที่ได้จากการวิจัยสรุปได้ ๖ ประเด็น ดังนี้ ๑) ความเหมาะสมของการมีศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง มีข้อดี เช่น มีองค์กรที่ทำหน้าที่พิจารณาคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองโดยเฉพาะ และมีกระบวนการพิจารณาคดีโดยเฉพาะซึ่งเหมาะสมกับลักษณะของคดีที่มีความเกี่ยวพันกันทั้งในทางคดีอาญาและความรับผิดชอบทางการเมือง และบุคคลที่อยู่ภายใต้เขตอำนาจศาลก็เป็นผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองและ ข้าราชการระดับสูงซึ่งมีอำนาจหน้าที่และบทบาทที่แตกต่างกันไปจากบุคคลทั่วไป ส่วนข้อเสีย เช่น การสร้างกระบวนการยุติธรรมในคดีอาญาแบบพิเศษเพื่อใช้เฉพาะกับผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองอาจไม่สอดคล้องกับหลักความเสมอภาคที่เรียกร้องให้บุคคลต้องอยู่ภายใต้กระบวนการยุติธรรมแบบเดียวกันโดยไม่คำนึงถึงตำแหน่งและสถานะของบุคคล ๒) ศาลยุติธรรมกับคดีเลือกตั้ง ควรให้ยกเลิกอำนาจในการสั่งให้มีการเลือกตั้งใหม่หรือเพิกถอน สิทธิเลือกตั้งก่อนประกาศผลการเลือกตั้งของคณะกรรมการการเลือกตั้ง ๓) คดีเลือกตั้งและคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองในระบบกฎหมายไทยในปัจจุบัน กับสิทธิของคู่ความในการได้รับการพิจารณาคดีโดยศาลสองชั้นขึ้นไป ควรให้เริ่มต้นที่ศาลอุทธรณ์แผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง เมื่อศาลอุทธรณ์แผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองมีคำพิพากษาแล้ว ผู้ต้องคำพิพากษามีสิทธิอุทธรณ์ต่อศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองได้ทั้งในประเด็นข้อเท็จจริงและประเด็นข้อกฏหมาย ๔) วิธีพิจารณาความในระบบไต่สวน ควรให้ผู้พิพากษาต้องแจ้งให้คู่ความในคดีได้ทราบข้อเท็จจริงที่ ศาลนำเข้ามาในคดีและเปิดโอกาสให้คู่ความสามารถโต้แย้งหักล้างข้อเท็จจริงนั้นอย่างเพียงพอ ตลอดกระบวนพิจารณาคดีก่อนทำคำพิพากษา ๕) การกำหนดองค์คณะและการจ่ายสำนวนให้แก่องค์คณะ ควรยกเลิกการเลือกองค์คณะผู้พิพากษา เป็นรายคดีโดยที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกา ๖) การลงมติและการทำคำวินิจฉัยส่วนตน ควรยกเลิกการบังคับให้ผู้พิพากษาทุกคนในองค์คณะ ต้องทำคำวินิจฉัยส่วนตนและเปิดเผยลงในราชกิจจานุเบกษา

คำสำคัญ