การพัฒนากระบวนการผลิตปลาช่อนโดยใช้เทคโนโลยี และนวัตกรรม ภายใต้การผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม สู่การผลิตเชิงพาณิชย์อย่างยั่งยืน

บทคัดย่อ

แผนงานย่อยที่ 3 การพัฒนากระบวนการผลิตปลาช่อนโดยใช้เทคโนโลยี และนวัตกรรม ภายใต้การผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม สู่การผลิตเชิงพาณิชย์อย่างต่อเนื่อง ซึ่งจะประกอบด้วย 2 แผนย่อย คือแผนย่อยที่ 1 ดุลไนโตรเจน ปริมาณฟอสฟอรัสที่เกิดขึ้นในบอเลี้ยงปลาชอนแบบหนาแนนที่มีระดับการจัดการตางกัน 3 ระดับการศึกษาดุลไนโตรเจนและฟอสฟอรัสในบอเลี้ยงปลาชอนแบบหนาแนนที่มีระดับการการเปลี่ยนถ่ายน้ าตางกันสามระดับ ท าการศึกษาในบ่อดินขนาดประมาณ 1200 ตารางเมตร จ านวน 6 บ่อ อัตราการปล่อย10000 ตัว/บ่อ เก็บตัวอย่างน้ า ดินและปลา เพื่อน ามาวิเคราะห์หาสารประกอบไนโตรเจนและฟอสฟอรัส พบว่า สัดส่วนของแหล่งที่มาหลักไนโตรเจนในบ่อปลามาจากอาหารที่ให้ปลากิน ส่วนแหล่งไนโตรเจนหลักที่สูญเสียออกไปจากบ่อพบว่าจะสูญเสียอยู่ในรูปของเนื้อปลามีสัดส่วนเปอร์เซ็นต์มากที่สุด ส่วนแหล่งที่มาหลักฟอสฟอรัสในบ่อปลามาจากอาหารที่ให้ปลากิน ส่วนแหล่งฟอสฟอรัสหลักที่สูญเสียออกไปจากบ่อพบว่า จะอยู่สะสมในเนื้อดินมีสัดส่วนเปอร์เซ็นต์มากที่สุด ตามด้วยการสะสมในเนื้อปลา การใช้ผักโหระพาและสาระแหน่ มีประสิทธิภาพในการบ าบัดฑน้ าทิ้งจากบ่อเลี้ยงปลาช่อนมีควาแตกต่างกันทางสถิติอย่างมีนับส าคัญเมื่อเปรียบเทียบชุดควบคุมที่ไม่มีผัก และน้ าที่ผ่านการบ าบัดด้วยพืชพบว่ามีค่าต่ ากว่าเกณฑ์มาตรฐานน้ าทิ้งจากบ่อเพาะเลี้ยงสัตว์น้ าแผนย่อยที่ 2 การบ าบัดน้ าทิ้งที่ปล่อยออกจากบ่อเลี้ยงปลาช่อนด้วยเทคนิคการถ่ายน้ าและการตกตะกอนน้ าทิ้งที่ระบายออกจากบ่อเลี้ยงปลาช่อนแบบหนาแน่นระหว่างการเก็บเกี่ยว มักมีคุณภาพต่ า ไม่ผ่านเกณฑ์ค่ามาตรฐานควบคุมการระบายน้ าทิ้งจากบ่อเพาะเลี้ยงสัตว์น้ าจืด พ.ศ.2550 และสร้างมลภาวะ จึงจ าเป็นต้องศึกษาและปรับปรุง ด้วยเทคนิคการถ่ายน้ าและตกตะกอนที่มีประสิทธิภาพ จากการวิเคราะห์คุณภาพน้ าภายในบ่อเลี้ยงปลาช่อนของเกษตรกร จ.อ่างทอง ก่อนเริ่มเก็บเกี่ยว ระหว่างการเก็บเกี่ยว และระหว่างการการตกตะกอนน้ าทิ้ง 48 ชม. พบว่า คุณภาพน้ าในบ่อปลาช่อน มีความแตกต่างกันในทุกระดับความลึก (P<0.05) โดยคุณภาพลึกกว่า 100 ซม.จากผิวน้ าไม่ผ่านเกณฑ์มาตรฐาน และการสูบน้ าทิ้งด้วยเครื่องพญานาคโดยวางหัวกะโหลกติดกับพื้นก้นบ่อ ท าให้ตะกอนฟุ้งกระจายและคุณภาพน้ าทิ้งโดยรวมทั้งบ่อตลอดการเก็บเกี่ยว ไม่ผ่านเกณฑ์มาตรฐาน โดยปริมาณสารแขวนลอยในน้ าเป็นปัญหาส าคัญ และใช้เวลาในการตกตะกอนนานที่สุด การบ าบัดน้ าทิ้งด้วยวิธีการตกตะกอน 24 ชั่วโมงช่วยเพิ่มคุณภาพน้ าทิ้งจนผ่านเกณฑ์มาตรฐานได้ทุกค่า โดยสรุปแนะน าว่า เกษตรกรต้องพัฒนาเทคนิคการระบายน้ าทิ้งที่ไม่รบกวนตะกอนพื้นบ่อให้ฟุ้งกระจาย ไม่ท าให้น้ าขุ่น โดยอาจใช้ท่อระบายน้ าเป็นข้องอ ใช้วิธีกาลักน้ า หรือให้ยกปลายหัวกะโหลกท่อสูบน้ าสูงกว่าพื้นก้นบ่อระหว่างระบายน้ าบนของบ่อ และบ าบัดเฉพาะน้ าส่วนใกล้พื้นบ่อซึ่งมีปริมาณน้อยลงมากแล้วต่อไป

คำสำคัญ

ระดับความพร้อมของโครงการ