กระบวนการพัฒนาสารานุกรมดนตรีพื้นบ้านอีสานเพื่อตอบสนองการศึกษาวิจัยวัฒนธรรมทางดนตรีในศตวรรษที่ 21

บทคัดย่อ

โครงการวิจัยประกอบด้วย 4 แผนงาน แผนงานที่ 1 เป็นการศึกษาประเด็นทางภาษาในการศึกษาดนตรีพื้นบ้านอีสานตอบสนองการศึกษาและวิจัยวัฒนธรรมทางดนตรีในศตวรรษที่ 21 เก็บข้อมูลจาก นักวิชาการทางดนตรี ครู อาจารย์ ปราชญ์ชาวบ้าน นักศึกษาระดับปริญญาตรี ปริญญาโท เครื่องมือวิจัยได้แก่ แบบสมภาษณ์เชิงลึกและการสัมมนากลุ่ม (Focus Group Discussion) แผนงานที่ 2 เป็นการพัฒนาสารานุกรมพื้นบ้านอีสานเพื่อตอบสนองการศึกษาวิจัยวัฒนธรรมทางดนตรีในศตวรรษที่ 21 โดยนำข้อมูลจากแผนงานที่ 1 มาใช้ในการพัฒนาสารานุกรมดนตรีพื่นบ้านอีสานภาษาไทย และเก็บข้อมูลเพิ่มเติมจากนักวิชาการด้านดนตรีพื้นบ้านอีสาน ผู้เชี่ยวชาญด้านภาษา ศิลปินพื้นบ้านอีสาน และปราชญ์ชาวบ้านและศึกษาความคิดเห็นของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องที่จะนำงานวิจัยไปใช้ ได้แก่ นักศึกษา นักวิชาการ นักวิจัยทางด้านดนตรี เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยได้แก่ แบบวิเคราะห์เอกสาร แบบสัมภาษณ์เชิงลึก และแบบสอบถามความคิดเห็น แผนงานที่ 3 เป็นการพัฒนาสารานุกรมดนตรีพื้นบ้านอีสานภาษาอังกฤษเพื่อตอบสนองการศึกษาวิจัยวัฒนธรรมทางดนตรีในศตวรรษที่ 21 โดยนำสารานุกรมดนตรีอีสานภาษาไทยที่พัฒนาขึ้นจากแผนงานที่ 2 มาพัฒนาให้อยู่ในรูปแบบภาษาอังกฤษและทดลองใช้เพื่อพัฒนาทักษะภาษาอังกฤษด้านการศึกษาวิจัยวัฒนธรรมดนตรีอีสาน เก็บข้อมูลจากผู้สนใจศึกษาวิจัยวัฒนธรรมดนตรีอีสาน ได้แก่ นักศึกษาดนตรี นักศึกษาภาษาอังกฤษ นักวิชาการด้านดนตรี และ นักวิชาการด้านภาษา เครื่องมือวิจัยได้แก่ สารานุกรมดนตรีพื้นบ้านอีสานภาษาอังกฤษ แบบทดสอบทักษะภาษาอังกฤษด้านการศึกษาวิจัยวัฒนธรรมดนตรีอีสานก่อนและหลังใช้สารานุกรมดนตรีพื้นบ้านอีสานภาษาอังกฤษ และ แบบประเมินทักษะภาษาอังกฤษด้านการศึกษาวิจัยวัฒนธรรมดนตรีอีสานด้านการแปล โครงการวิจัยย่อยที่ 4 เป็นการพัฒนาชุดข้อมูลสารานุกรมดนตรีพื้นบ้านอีสานสองภาษาในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์แอพพลิเคชันออนไลน์เพื่อตอบสนองการศึกษาวัฒนธรรมทางดนตรีในศตวรรษที่ 21 โดยนำข้อมูลจากการพัฒนาสารานุกรมอีสานภาษาไทยและภาษาอังกฤษที่ได้จากแผนงานที่ 2 และ 3 มาพัฒนาเป็นแอพพลิเคชันที่ใช้กับสมาร์ทโพนและศึกษาความพึงพอใจของผู้ใช้งาน เก็บข้อมูลจากศิลปิน ปราชญ์ชาวบ้าน กลุ่มผู้รู้และผู้เชี่ยวชาญ เช่น กลุ่มนักวิชาการ นักวิชาการอิสระ และ ทดลองใช้กับ กลุ่มผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับดนตรีพื้นบ้านอีสาน และบุคคลทั่วไปที่สนใจดนตรีพื้นบ้านอีสาน เครื่องมือวิจัยได้แก่ แอพพลิเคชั่นสารานุกรมดนตรีพื้นบ้านอีสานสองภาษาและแบบสอบถามความพึงพอใจ สถิติที่ใช้ในการวเคราะห์ข้อมูลจากงานวิจัยย่อยทั้งหมดได้แก่ ร้อยละ ความถี่ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และ t-test (dependent samples) ข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์โดยการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหา (content analysis) ผลการวิจัยพบว่า 1. ด้านการศึกษาประเด็นทางภาษาในการศึกษาดนตรีพื้นบ้านอีสานตอบสนองการศึกษาและวิจัยวัฒนธรรมทางดนตรีในศตวรรษที่ 21 พบ2 ประเด็นได้แก่ 1) ด้านประเด็นการศึกษาวิจัยทางดนตรีพื้นบ้านอีสานด้านการปฏิบัติดนตรี พบว่า การบรรเลงดนตรีพื้นบ้านอีสานสมัยก่อน เป็นการสอนแบบมุขปาฐะ หรือจำทำนองเพลงมาบรรเลง ไม่มีการบันทึกโน้ตอย่างเป็นรูปธรรม จนกระทั่งในยุคปัจจุบันแม้มีการบันโน้ตเพลงบ้างแล้ว แต่ในแต่ละพื้นที่หรือการบรรเลงของศิลปินกับมีความแตกต่างกัน ทำให้ชี้ชัดไม่ได้ว่าทำนองที่ถูกต้องแท้จริงแล้วเป็นอย่างไร ประเด็นต่อมาคือความต้องการในการประทำนองขึ้นมาใหม่ ซึ่งเป็นที่ยอมรับได้ยากในกลุ่มดนตรีพื้นบ้านอีสาน ประเด็นการสร้างเครื่องดนตรีเป็นที่ถกเถียงของศิลปินและนักวิชาการด้านดนตรีอย่างแพร่หลาย ในเรื่องของการตั้งเสียงที่อิงระบบเสียงดั้งเดิม ซึ่งถือเป็นการอนุรักษ์ระบบเสียงที่เป็นเอกลักษณ์ของความเป็นดนตรีพื้นบ้านอีสาน หรือจะตั้งเสียงให้เป็นไปตามสากล ประเด็นที่มาของชื่อเรียกเครื่องดนตรี เทคนิคการบรรเลงที่แต่ละพื้นที่เรียกไม่เหมือนกัน หรือคำเหมือนกันแต่ความหมายแตกต่างกัน และ 2) ด้านประเด็นทางภาษาในการศึกษาวิจัยทางดนตรีพื้นบ้านอีสานด้านการศึกษาข้อมูล พบว่า ประวัติความเป็นมาที่แตกต่างกันในแต่ละพื้นที่ (รวมถึงส่วนกลาง) ประเด็นการสะกดคำที่อิงภาษาต่างถิ่น เช่น คำที่มาจากประเทศลาวเป็นต้น ประเด็นความต้องการในการแปลความหมายเป็นภาษาอังกฤษ นอกจากนี้ยังมีประเด็นอื่น ๆ ที่เกี่ยวกับภาษาอังกฤษ เช่นการใช้ทับศัพท์ การสะกดคำทับศัพท์ และการใช้หลักสัทศาสตร์เพื่ออธิบายการออกเสียง เป็นต้น 2. ด้านการพัฒนาสารานุกรมพื้นบ้านอีสานเพื่อตอบสนองการศึกษาวิจัยวัฒนธรรมทางดนตรีในศตวรรษที่ 21 พบว่าสารานุกรมพื้นบ้านอีสานประกอบไปด้วยข้อมูลเครื่องดนตรีตามแหล่งกำเนิดเสียงในระบบซาค คือ เครื่องดนตรีที่เกิดเสียงจากหนัง (membranophones), เครื่องดนตรีที่เกิดเสียงจากลมหรือการไหลของอากาศ (aerophones ) , เครื่องดนตรีที่เกิดเสียงจากเส้นสาย (chordophones) และเครื่องดนตรีที่เกิดจากการกระทบ เครื่องดนตรีที่สร้างเสียงส่วนใหญ่จากการสั่นสะเทือนของตัวเครื่องดนตรีเอง (idiophone) ลายเพลง และ ลำ ในส่วนสารานุกรม ประกอบไปด้วย คำอธิบายความเป็นมา ภาพประกอบ โน้ตเพลง การประเมินสารานุกรมพื้นบ้านอีสานจากผู้ใช้งานพบว่าในภาพรวมมีความเหมาะสมยู่ในระดับมาก3. ด้านการพัฒนาสารานุกรมพื้นบ้านอีสานภาษาอังกฤษเพื่อตอบสนองการศึกษาวิจัยวัฒนธรรมทางดนตรีในศตวรรษที่ 21 พบว่า การออกแบบสารานุกรมดนตรีพื้นบ้านอีสานภาษาอังกฤษ ประกอบด้วย ข้อมูลดนตรีพื้นบ้านอีสานในกลุ่ม เครื่องดนตรีประเภทต่างๆ ได้แก่ เครื่องหนัง เครื่องกระทบ เครื่องสาย และเครื่องลม ลายเพลงชนิดต่างๆ และ กลอนลำชนิดต่างๆ โดยแต่ละคำประกอบไปด้วย เนื้อหาเกี่ยวกับ ประวัติความเป็นมา องค์ประกอบ ลักษณะ และคุณลักษณะด้านดนตรี นำเสนอในรูปแบบภาษาอังกฤษ คำทับศัพท์ใช้การเทียบเสียงจากภาษาไทยเป็นตัวอักษรโรมันตามหลักการของราชบัณฑิตยสถาน ปี 2542 ผลการทดลองใช้สารานุกรมดนตรีพื้นบ้านอีสานภาษาอังกฤษเพื่อตอบสนองการศึกษาวิจัยวัฒนธรรมทางดนตรีในศตวรรษที่ 21 พบว่าสารานุกรมดนตรีพื้นบ้านอีสานภาษาอังกฤษพัฒนาขึ้นสามารถพัฒนาทักษะภาษาอังกฤษด้านการศึกษาวิจัยวัฒนธรรมดนตรีอีสานของกลุ่มตัวอย่าง โดยผลการเปรียบเทียบทักษะภาษาอังกฤษด้านการศึกษาวิจัยวัฒนธรรมดนตรีอีสานหลังศึกษาสารานุกรมฯ มากกว่าทักษะภาษาอังกฤษด้านการศึกษาวิจัยวัฒนธรรมดนตรีอีสานก่อนศึกษาสารานุกรมฯอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ .05 4. ด้านการพัฒนาชุดข้อมูลสารานุกรมดนตรีพื้นบ้านอีสานสองภาษาในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์แอพพลิเคชันออนไลน์เพื่อตอบสนองการศึกษาวัฒนธรรมทางดนตรีในศตวรรษที่ 21 พบว่า แอพพลิเคชันสารานุกรมดนตรีพื้นบ้านสองภาษา มีชื่อว่า Isan Music Encyclopedia แอพพลิเคชันถูกจัดทำในรูปแบบ 2 ภาษา แอพพลิเคชั่นถูกออกแบบให้ นำเสนอข้อมูลในรูปแบบของสารานุกรมที่รวบรวมความรู้เกี่ยวกับดนตรีพื้นบ้านอีสาน รูปภาพและวิดีโอที่เกี่ยวข้อง ข้อมูลที่นำเสนอ ได้แก่ ประวัติความเป็นมาของดนตรีพื้นบ้านอีสาน ลักษณะของดนตรีพื้นบ้านอีสาน รูปภาพประกอบ วิดีโอแสดงการเล่นเครื่องดนตรีพื้นบ้านอีสาน ลายเพลง ลำ และโน้ตลายเพลง เป็นต้น ผลการทดลองใช้แอพพลิเคชั่นสารานุกรมดนตรีพื้นบ้านสองภาษา พบว่ามีความพึงพอใจในการใช้แอพพลิเคชั่นอยู่ในระดับมากที่สุด (X ? = 4.62, S.D. = 0.52)

คำสำคัญ