อัตราความชุกและอุบัติการณ์ของการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับและปัจจัยเสี่ยง ในประชากรพื้นที่เสี่ยง ที่อพยพย้ายถิ่นมาจากภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย อำเภอวิเชียรบุรี จังหวัดเพชรบูรณ์

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวัดอัตราความชุกของการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับและทดสอบความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยต่างๆกับการติดเชื้อด้วยพยาธิใบไม้ตับ เป็นการวิจัยแบบผสมผสานวิธี (Mixed method) การศึกษาเชิงปริมาณใช้แบบสอบถามและการตรวจวิเคราะห์อุจจาระด้วยกล้องจุลทรรศน์แบบวิธี Kato’s thick smear เก็บรวบรวมข้อมูลจากประชากรพื้นที่เสี่ยงที่อพยพย้ายถิ่นมาจากภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ที่มีอายุ 15 ปีขึ้นไป 1,868 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ Multiple logistic regression ด้วยโปรแกรม R Version 3.2.4 และนำเสนอ Adjusted odds ratio (AOR) พร้อมช่วงเชื่อมั่น (95% CI) และค่า p-value การศึกษาเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการสัมภาษณ์เชิงลึก (Indebt interview) จากกลุ่มตัวอย่างที่ติดเชื้อ 20 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา (Content analysis) ผลการศึกษา พบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง (56.69%) อายุเฉลี่ย 50.38 ปี สถานภาพคู่ (70.93%) จบประถมศึกษา (63.87%) เป็นเกษตรกร (49.84%) อพยพมาจากภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 37.14% เคยติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ 13.76% เคยได้รับการพยาธิใบไม้ตับ 11.24% และอัตราความชุกของการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ 6.96% การกินปลาน้ำจืดที่มีเกล็ดขาวดิบ ได้แก่ ลาบดิบ ก้อยดิบ (AOR = 1.50; 95%CI = 1.03-2.20; p-value = 0.035) การเคยรักษาพยาธิใบไม้ตับ (AOR = 2.11; 95%CI = 1.33-3.34; p-value = 0.002) ช่วงอายุ 30-39 ปี (OR = 2.57; 95%CI = 1.05-6.23; p-value = 0.038) การศึกษาระดับอนุปริญญาขึ้นไป (AOR = 0.25; 95%CI = 0.07-0.85; p-value = 0.011) การสูบบุหรี่ (AOR = 2.57; 95%CI = 1.70-3.89; p-value < 0.001) การเลี้ยงแมว (AOR = 0.56; 95%CI = 0.35-0.90; p-value 0.014) การเลี้ยงสุนัข (OR = 1.76; 95%CI = 1.19-2.59; p-value = 0.005) มีความสัมพันธ์กับการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ดังนั้น บุคลากรสาธารณสุขหรือผู้เกี่ยวข้องควรมีการจัดกิจกรรมเพื่อการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพในประชากรกลุ่มเสี่ยงต่อการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ

คำสำคัญ