การยกระดับผู้ประกอบการวิสาหกิจชุมชนผ้าและสิ่งทอเพื่อสนับสนุนการ ท่องเที่ยวจังหวัดแม่ฮ่องสอน

บทคัดย่อ

การยกระดับผลิตภัณฑ์ผ้าและสิ่งทอเพื่อสนับสนุนการท่องเที่ยวจังหวัดแม่ฮ่องสอนให้สามารถพัฒนาผลิตภัณฑ์ผ้าและสิ่งทอเพื่อตอบโจทย์ผู้บริโภค และเป็นการสร้างรายได้ที่มั่นคงให้ผู้ผลิตผ้าและสิ่งทอ เพื่อลดปัญหาความยากจนของประชากรในจังหวัด โดยมีวัตถุประสงค์ของการวิจัยเพื่อ 1) ศึกษาและประเมินศักยภาพวิสาหกิจชุมชนผู้ผลิตผลิตภัณฑ์ผ้าทอของชุมชนท่องเที่ยวในจังหวัดแม่ฮ่องสอน 2) พัฒนาเครือข่ายวิสาหกิจชุมชนผู้ผลิตผลิตภัณฑ์ผ้าทอของชุมชนท่องเที่ยวในจังหวัดแม่ฮ่องสอน 3) จัดทำแผนโมเดลธุรกิจของวิสาหกิจชุมชนผู้ผลิตผ้าทอของเครือข่ายการท่องเที่ยวโดยชุมชนในจังหวัดแม่ฮ่องสอน และ 4) ศึกษา/พัฒนาองค์ความรู้ในการผลิต และพัฒนาผลิตภัณฑ์ผ้าทอที่เป็นอัตลักษณ์ของชุมชนท่องเที่ยว โดยพื้นที่ทำการวิจัย คือ จังหวัดแม่ฮ่องสอน กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ 1) ผู้ให้ข้อมูลหลักเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ 2 กลุ่ม คือ กะเหรี่ยง และลั๊วะ ที่มีศักยภาพและมีความจำเป็นได้รับการพัฒนา 2) กลุ่มผู้บริโภคสำหรับสำรวจความต้องการผลิตภัณฑ์ผ้าและสิ่งทอ จำนวน 300 คน 3) กลุ่มผู้บริโภคสำหรับทดสอบตลาด จำนวน 400 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ การวิเคราะห์ SWOT analysis, Business Model Canvas การประชุมกลุ่ม (Focus Group) แบบสอบถามความต้องการ และแบบทดสอบตลาด ข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เนื้อหา ส่วนเชิงปริมาณวิเคราะห์ข้อมูลโดยหาค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลการวิจัยพบว่า การศึกษาและประเมินศักยภาพวิสาหกิจชุมชนด้วยการวิเคราะห์สภาพแวดล้อม (STOW Analysis) 6 ชุมชนเป้าหมายมีศักยภาพในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ทอตามตัวชี้วัดทั้ง 6 ข้อ ได้แก่ 1) การบริการจัดการภายในกลุ่ม 2) การมีส่วนร่วมของคนในชุมชน 3) ทักษะ ความสามารถความรู้การพัฒนาผลิตภัณฑ์ 4) การคิดค้น ส่งเสริม ใช้ผลิตภัณฑ์จากวัตถุดิบและภูมิปัญญาในท้องถิ่น 5) เครือข่าย องค์กรทั้งภาครัฐและเอกชน และ 6) มีแหล่งท่องเที่ยวในชุมชน สำหรับการพัฒนาเครือข่ายวิสาหกิจชุมชนได้จัดกิจกรรมสร้างเครือข่ายในลักษณะของการอบรมเชิงปฏิบัติการ (Work Shop) ให้แต่ละชุมชนได้มาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ 3 ประเด็น ได้แก่ ด้านการเรียนรู้และการพัฒนา ด้านการผลิต และด้านการตลาด เพื่อนำไปประยุกต์ใช้ในการขับเคลื่อนบริหารจัดการกลุ่มของตนเองต่อไป ส่วนการจัดทำแผนโมเดลธุรกิจของวิสาหกิจชุมชน พบว่า องค์ประกอบที่ 1-9 ของชุมชนเป้าหมายมีความคล้ายคลึงกัน ในขณะที่การศึกษา พัฒนาองค์ความรู้ในการผลิต และพัฒนาผลิตภัณฑ์ผ้าทอที่เป็นอัตลักษณ์ของชุมชนท่องเที่ยว จำเป็นต้องพัฒนาองค์ความรู้ในการผลิตตั้งแต่กระบวนการต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ เพื่อให้กลุ่มมีกำลังการผลิตที่การกระจายตัว ไม่กระจุกอยู่ที่คนใดคนหนึ่งในกลุ่ม สำหรับวัสดุที่นำมาทดลองย้อมสีเพื่อพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ต้นแบบ พบว่า ผ้าฝ้ายที่ย้อมด้วยลูกก๊อสุกและมะขามป้อม ลูกก๊อดิบ เปลือกเพกา และเปลือกคั๊วะมีความคงทนของสีอยู่ในเกณฑ์ที่ยอมรับได้ตามมาตรฐานผลิตภัณฑ์ชุมชน (มผช.) ส่วนผ้าฝ้ายที่ย้อมด้วยใบฮ้อม เปลือกสะนอย รากไม้เรือง เทียดี-อวด และลูกคนทา ไม่ผ่านเกณฑ์มาตรฐานอาจต้องหาสภาวะการย้อมที่เหมาะสมอีกครั้ง สำหรับผลิตภัณฑ์ที่ผู้บริโภคมีความต้องการให้พัฒนามากที่สุด คือ เสื้อผ้า และบรรจุภัณฑ์เฉพาะที่มีรายละเอียดต่าง ๆ เช่น ราคา การซักล้าง การดูแลรักษา และเว็บไซต์ แฟนเพจ Instagram line เบอร์โทรศัพท์ ช่องทางในการติดต่อ และการสั่งซื้อ เป็นต้น เมื่อนำผลิตภัณฑ์ต้นแบบพร้อมบรรจุภัณฑ์ไปทดสอบตลาด พบว่า ปัจจัยส่วนผสมทางการตลาดด้านผลิตภัณฑ์มีค่าเฉลี่ยสูงที่สุด 4.36 ด้านราคา และด้านการส่งเสริมการตลาดมีค่าเฉลี่ยเท่ากัน คือ 4.24 และด้านช่องทางการจัดจำหน่าย มีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.23 ตามลำดับ

ระดับความพร้อมของโครงการ