การยกระดับเศรษฐกิจฐานรากระดับชุมชนในสถานการณ์โควิด 19 ด้วยผู้ประกอบการทางนิเวศวัฒนธรรมสำหรับชุมชนสวนท้องร่องริมแม่น้ำบางปะกง ตำบลคลองจุกกระเฌอ เมืองแปดริ้ว จังหวัดฉะเชิงเทรา
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
โครงการวิจัยเรื่องการยกระดับเศรษฐกิจฐานรากระดับชุมชนในสถานการณ์โควิด 19 ด้วยผู้ประกอบการทางนิเวศวัฒนธรรมสำหรับชุมชนสวนท้องร่องริมแม่น้ำบางปะกง ตำบลคลองจุกกระเฌอ เมืองแปดริ้ว จังหวัดฉะเชิงเทรา ออกแบบงานวิจัยในรูปแบบวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม เน้นการทำงานบนฐานข้อมูลและปฏิบัติการจริงในชุมชนหมู่ 1 และหมู่ 2 ตำบลคลองจุกกระเฌอ อ.เมือง จ.ฉะเชิงเทรา อาศัยระเบียบวิธีวิจัยแบบการวิจัยและพัฒนาเป็นระเบียบวิธีหลัก เก็บข้อมูลด้วยวิธีการเชิงปริมาณ และวิธีการเชิงคุณภาพ โจทย์งานวิจัยคือ ทำอย่างไรให้คนชุมชนที่ได้รับผลกระทบจากโควิด 19 สามารถพึ่งตนเอง ดำรงชีพมีรายได้แม้จะอยู่ในภาวะวิกฤติ และทำอย่างไรให้ชุมชนเพิ่มขีดความสามารถในการจัดการตนเองบนฐานทรัพยากรและนิเวศวัฒนธรรมตนเอง ทีมวิจัยเลือกปฏิบัติการในพื้นที่ หมู่ 1 และหมู่ 2 ตำบลคลองจุกกระเฌอ อ.เมือง จังหวัดฉะเชิงเทราทีมวิจัยกำหนดวัตถุประสงค์การวิจัย 3 ข้อ คือ 1) เพื่อยกระดับการพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากระดับชุมชนของชุมชนสวนท้องร่องริมแม่น้ำบางปะกงคลองจุกกระเฌอด้วยภูมิปัญญาชุมชนที่สอดคล้องกับลักษณะนิเวศวัฒนธรรมและอัตลักษณ์ของชุมชน 2) เพื่อสร้างผู้ประกอบการทางนิเวศวัฒนธรรมคลองจุกกระเฌอที่สามารถพัฒนาผลิตภัณฑ์ทางวัฒนธรรม และแตกไลน์ (line) ผลิตภัณฑ์บนฐานทรัพยากรชุมชนที่แสดงอัตลักษณ์พื้นถิ่นสอดคล้องกับนิเวศวัฒนธรรม 3) เพื่อสร้างเครือข่ายผู้ประกอบการทางนิเวศวัฒนธรรมให้เป็นกลไกขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานรากระดับชุมชนของชาวสวนท้องร่องคลองจุกกระเฌอ ริมแม่น้ำบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา ขั้นตอนการดำเนินงานวิจัย ประกอบไปด้วย ขั้นตอนการสร้างความเข้าใจระหว่างทีมวิจัย ชุมชนและภาคีร่วมงานเพื่อทราบความต้องการเกี่ยวกับการพัฒนาผลิตภัณฑ์ทางนิเวศวัฒนธรรม ขั้นตอนการสร้างผู้ประกอบการทางนิเวศวัฒนธรรม จากนั้นจัดเวทีคืนข้อมูลชุมชนด้วยการสร้างวัฒนธรรมร่วม งานทำบุญสวนท้องร่องคลองจุกกระเฌอ ขั้นตอนสุดท้ายคือการสังเคราะห์ประสบการณ์ของผู้ประกอบการทางนิเวศวัฒนธรรม สรุปผล เผยแพร่ และขยายผลการวิจัยสู่สาธารณะ ผลการวิจัย ผลผลิตและผลลัพธ์ประกอบไปด้วยเกิดผู้ประกอบการทางนิเวศวัฒนธรรม จำนวน 13 คน ประกอบไปกลุ่มแปรรูปกล้วยบ้านคลองบางกล้วยหมู่ที่ 1 สามารถสร้างผลิตภัณฑ์บนฐานทรัพยากรชุมชน ส่วนหมู่ที่ 2 เกิดผู้ประกอบการฯ 5 คน เกิดต้นแบบของผลิตภัณฑ์ทางนิเวศวัฒนธรรมของชุมชนคลองจุกกระเฌอ 8 ผลิตภัณฑ์ เกิดห้องเรียนวิถีสวนท้องร่องคลองจุกกระเฌอ ซึ่งนำไปสู่รูปธรรมของการใช้ประโยชน์สวนท้องร่อง เกิดการออกแบบกิจกรรมที่สร้างรายได้เสริมให้แก่คนในชุมชน เส้นทางเรียนรู้ชุมชนที่สามารถให้บริการทั้งมิติการเรียนรู้และมิติการท่องเที่ยวเชิงนิเวศวัฒนธรรม เกิดเพจบ้านวรางกูร ตัวกลางเชื่อมร้อยชุมชนและเป้นช่องทางกระจายสินค้าสู่ตลาด และเกิดแผนที่วัฒนธรรมสวนท้องร่องทางระบบ Google เป็นต้น และเกิดนักวิจัยชุมชน จำนวน 11 คน ผลกระทบของโครงการวิจัย ชุมชนเกิดทางเลือกในการใช้ชีวิตมากขึ้น ชาวสวนท้องร่องริมแม่น้ำบางปะกงสามารถเพิ่มมูลค่าการใช้ประโยชน์สวนท้องร่องทำให้เกิดทางเลือกในการใช้ชีวิต ไม่ใช่แค่การกระจายสินค้าทางการเกษตร แต่สามารถเพิ่มการใช้ประโยชน์จากพืชเกษตร จากสวนท้องร่องในมิตินิเวศบริการที่สร้างรายได้ เป็นการสร้างรายได้บนฐานทรัพยากรชุมชนตนเอง คนในชุมชนเกิดความรู้สึกสัมพันธ์กับระบบนิเวศบางปะกง เห็นคุณค่าและเกิดความเชื่อมโยงระหว่างแม่น้ำบางปะกงกับวิถีชีวิตทำกิน เกิดสำนึกร่วมในการดูแลแม่น้ำบางปะกง ชุมชนเกิดความตระหนักเรื่องระบบการผลิตแบบสวนท้องร่องริมแม่น้ำบางปะกงจะต้องทำเป็นวิถี คำนึงถึงความสัมพันธ์กับนิเวศวัฒนธรรม คนในชุมชนเริ่มพบว่าตนเองสามารถลุกขึ้นมาจัดการตนเองโดยลดการพึ่งพาภายนอก และยังทำให้คนในชุมชนเป็นผู้ถ่ายทอดความรู้ เป็นผู้สร้างความรู้ให้แก่บุคคลภายนอกชุมชนผ่านกิจกรรมต่างๆ ที่เกิดขึ้นจากกระบวนการวิจัย นอกจากนี้ยังเกิด นักสื่อสารชุมชน ทำหน้าที่สื่อสารปัญญาชุมชน และสื่อสารแนวคิดพึ่งตนเองของคนในชุมชน ผ่านเพจบ้านวรางกูรและโรงเรียนสายน้ำบางปะกงที่รัก ข้อเสนอแนะในการทำงานวิจัย 1. การเกิดห้องเรียนวิถีสวนท้องร่องคลองจุกกระเฌอ สามารถพัฒนาเป็นที่บ่มเพาะเยาวชน ในรูปแบบค่ายเรียนรู้ พื้นที่เรียนรู้ โดยใช้ระบบนิเวศเป็นตัวเรียนรู้หลักสร้างประสบการณ์ชีวิตผ่านกิจกรรมสวนท้องร่องคลองจุกกระเฌอ 2. เสนอให้มีการจัดการความรู้ชุมชนในรูปแบบ A community of practice (CoP) ชุมชนคลองจุกกระเฌอเป็นช่วงขาขึ้น มีหน่วยงานสนใจเข้ามาทำงานในชุมชน การเตรียมคนในชุมชนเพื่อเตรียมตัวรับมือการเปลี่ยนแปลงเป็นสิ่งที่จำเป็น เร่งด่วน โดยไม่ลืมเรื่องการพัฒนาที่ยั่งยืนบนฐานทรัพยากรชุมชน 3. ข้อเสนอต่อบทบาทของทีมวิจัยท้องถิ่น การร้อยขบวนการทำงานชุมชน สามารถเริ่มต้นจากสร้างความเข้าใจเรื่องระบบนิเวศของชุมชน ซึ่งจะทำให้คนในชุมชนเห็นคุณค่าและเชื่อมชีวิตตนเองกับพื้นที่ ก่อให้เกิดอำนาจภายใน เกิดความเชื่อมั่น ใน ปัญญาชุมชน กระบวนการวิจัยต้องพาคิด-พาทำ-ให้คนในชุมชนลุยทำเอง เพื่อบ่มเพาะเมล็ดพันธุ์การพึ่งตนเอง ซึ่งเป็นการเพิ่มอำนาจในการใช้ชีวิตของคนในชุมชนด้วยมิติวัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อมคำสำคัญ ผู้ประกอบการทางนิเวศวัฒนธรรม เศรษฐกิจฐานราก ผลิตภัณฑ์ทางนิเวศวัฒนธรรม