การพัฒนาตัวชี้วัดความยืดหยุ่นทางสังคมนิเวศของเกษตรกรที่ผลิตข้าวอินทรีย์ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง

บทคัดย่อ

ความไม่แน่นอนในการเกษตร เช่น การเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศ การปรับตัวของปัจจัยการผลิต เป็นต้น ถือเป็นภัยคุกคามที่สำคัญต่อการทำเกษตรกรอินทรีย์ของเกษตรกร โดยเฉพาะในประเทศกำลังพัฒนา เพื่อรับมือกับความไม่แน่นอนดังกล่าวอย่างยั่งยืน การสร้างความยืดหยุ่น (Resilience building) เป็นกลยุทธ์ที่ผู้เกี่ยวข้องพิจารณาแล้วว่า มีประสิทธิภาพและความเป็นไปได้มากที่สุด ที่จะช่วยให้เกษตรกรข้างต้นรับมือกับภัยคุกคามเหล่านั้น เนื่องจากคำจำกัดความ (Definition) และการดำเนินงาน (Operation) โดยพื้นฐานของการสร้างความยืดหยุ่น ล้วนมุ่งเน้นไปที่ความสามารถในการปรับตัว (Adaptation) ของเกษตรกรให้เข้ากับการเปลี่ยนแปลงทุกประเภท ในการศึกษานี้ผู้วิจัยได้ใช้หลักการมีส่วนร่วม (Participatory approach) และการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพ (Qualitative analyze) เป็นเครื่องมือ โดยมีเกษตรกรอินทรีย์ประสบการณ์สูงจำนวน 62 คน จาก 4 จังหวัดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศเป็นผู้ให้ข้อมูล (Informants) พวกเขาถูกสัมภาษณ์เป็นรายบุคคลเกี่ยวกับแนวคิดการฟื้นคืนชีพในบริบทเชิงเกษตรและทฤษฎีที่เกี่ยวข้อง เพื่อสร้างชุดตัวชี้วัดเฉพาะ (Indicator) ที่มีคุณสมบัติสามารถรักษาและฟื้นฟู การผลิตข้าวอินทรีย์ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่องได้ ผลที่ได้จากการศึกษาครั้งนี้คือตัวชี้วัดจำนวน 28 รายการ ที่มีชื่อเฉพาะว่า ตัวชี้วัดความยืดหยุ่นทางสังคมและระบบนิเวศ (Social-ecological Resilience Indicators: SERIs) ที่สามารถประเมินข้อมูลเชิงปริมาณและให้คำแนะนำเชิงคุณภาพได้ เนื่องจากบริบททางสังคม ระบบนิเวศ และวัฒนธรรมของผู้ให้ข้อมูลนั้น ได้นำมาผนวกเข้าไว้ใน SERIs ข้อเสนอแนะสำคัญของงานวิจัยนี้ คือ ตัวชี้วัด 28 รายการ ไม่เพียงแต่มีความสำคัญต่อการสร้างความยืดหยุ่นเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการเสนอแนะนโยบายเพื่อส่งเสริมให้เกษตรกรอินทรีย์ ดำเนินการปรับตัวและการเปลี่ยนแปลงในช่วงระยะเวลาของการเปลี่ยนแปลง

คำสำคัญ

ระดับความพร้อมของโครงการ