การประเมินความยั่งยืนโดยตลอดวัฏจักรชีวิต และ การยกระดับสู่มาตรฐานการปลูกข้าวยั่งยืน เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันทางการตลาดสู่การพัฒนาอุตสาหกรรมข้าวไทยที่ยั่งยืน
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
โครงการวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ในการวิเคราะห์ประเด็นปัญหาความยั่งยืนและประยุกต์ใช้มาตรฐานสากลเป็นเครื่องมือประเมินความยั่งยืนของการปลูกและแปรรูปข้าว ผลการศึกษาเรื่องข้าวยั่งยืน กลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกข้าวขาวดอกมะลิ 105 บ้านโนนจิก จ.อุบลราชธานี พบว่า ในภาพรวม เกษตรกรไม่มีการเผาตอซังฟางข้าว ไม่ใช้สารเคมี ใส่ปุ๋ยเคมีและอินทรีย์ ทำให้มีคะแนนความสอดคล้องตามข้อกำหนดอยู่ระหว่าง 60-78% มีการจำแนกข้อบกพร่องและข้อปรับปรุง จัดให้มีการอบรมเรื่องการตีความข้อกำหนดมาตรฐานข้าวยั่งยืนในทางปฏิบัติ การใช้สารเคมี และการใช้ปุ๋ยสั่งตัด รวมทั้ง การจดบันทึกกิจกรรมการทำนา ตลอดจน ให้ความช่วยเหลือในการจัดทำเอกสารระบบควบคุมภายใน ทำให้ผลการประเมินระบบควบคุมภายในได้คะแนน 88.88% และการประเมินความสอดคล้องตามข้อกำหนดได้คะแนน 91.75% ได้รับการรับรองการปลูกข้าวที่ยั่งยืน นอกจากนี้ จัดทำเอกสารตีความข้อกำหนดเพื่อเทียบเคียงข้อกำหนดมาตรฐานข้าวยั่งยืนของประเทศไทยกับมาตรฐานสากล โต้ตอบประเด็นซักถามกับทางฝ่ายเลขานุการ และ ปัจจุบันอยู่ในขั้นตอนการรับฟังความเห็นของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียและสมาชิกเวทีข้าวยั่งยืน ผลการศึกษาเรื่องกรอบการประเมินความยั่งยืนด้านอาหารและเกษตรในผลิตภัณฑ์แปรรูปข้าว โดยพบว่า มิติด้านกำกับดูแล มีคะแนนอยู่ในเกณฑ์ดีถึงดีมาก เนื่องจากกลุ่มเกษตรกร มีการกำหนดเป้าหมายและแนวทางการดำเนินการ ส่วนโรงงานแปรรูปมีมาตรฐานระบบการจัดการด้านความปลอดภัยอาหารและมีการควบคุมดูแลที่ดี รวมทั้ง มีการบันทึกข้อมูลการผลิตและวิเคราะห์ต้นทุน ในขณะที่โรงงานแปรรูปขนาดเล็กมาก ไม่มีการจัดทำแผนการดำเนินธุรกิจที่ชัดเจน มิติด้านสิ่งแวดล้อม มีคะแนนอยู่ในเกณฑ์ที่ยอมรับได้ถึงปานกลาง.โดยพบว่า กลุ่มเกษตรกรส่วนใหญ่ไม่มีการตั้งเป้าหมายลดผลกระทบสิ่งแวดล้อม อย่างไรก็ตาม เกษตรกรบางรายมีการปฏิบัติเพื่อลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมจากการไม่ใช้สารเคมี การไม่เผาฟางข้าว การใช้ปุ๋ยคอกและทำปุ๋ยหมัก มิติด้านเศรษฐศาสตร์ คะแนนอยู่ในเกณฑ์ปานกลางถึงดีมาก .โดยพบว่า กลุ่มเกษตรมีการบันทึกต้นทุนการผลิตและคำนวณความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ มีสามารถกำหนดราคาหรือต่อรองราคาได้ มิติด้านสังคม คะแนนอยู่ในเกณฑ์ดีถึงดีมาก โดยพบว่า เกษตรกร โรงสี และโรงงานแปรรูป มีการปฏิบัติตามกฎหมายแรงงานและดูแลสิทธิขั้นพื้นฐานของแรงงาน ผลการศึกษาการประเมินวัฏจักรชีวิตและประสิทธิภาพเชิงนิเวศเศรษฐกิจ บ่งชี้ว่าผลิตภัณฑ์แปรรูปที่ไม่ใช่อาหารมีค่าสูงกว่าผลิตภัณฑ์กลุ่มอาหาร โดยมีค่าประสิทธิภาพเชิงนิเวศเศรษฐกิจด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเรียงจากมากไปหาน้อย ได้แก่ ผลิตภัณฑ์ภาชนะบนโต๊ะอาหารอัพไซเคิลจากแกลบ สบู่เหลวน้ำนมข้าว ฉนวนกันความร้อนอัพไซเคิลจากฟางข้าว เส้นก๋วยเตี๋ยวสด น้ำมันรำข้าว และข้าวสารบรรจุถุง ทำให้นำไปสู่ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายในการส่งเสริมการยกระดับสู่มาตรฐานข้าวยั่งยืน คู่ขนานไปกับ การพัฒนาผู้ตรวจประเมิน ตลอดจน ประยุกต์ใช้มาตรฐานสากลเป็นเครื่องมือประเมินความยั่งยืนของอุตสาหกรรมข้าว รวมถึงการนำข้อมูลรายได้สุทธิ ผลผลิต และก๊าซเรือนกระจก มาใช้เป็นตัวชี้วัด เพื่อตรวจติดตามและประเมินผลความก้าวหน้าในการดำเนินงานตอบสนองต่อนโยบายการเกษตรที่ยั่งยืนและเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน