การศึกษาความพร้อมของเกษตรกรในการปรับตัวเพื่อรองรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมด้านการผลิต กรณีศึกษาสินค้าข้าว มันสำปะหลัง และปาล์มน้ำมัน

บทคัดย่อ

การศึกษาความพร้อมของเกษตรกรในการปรับตัวเพื่อรองรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมด้านการผลิต กรณีศึกษาสินค้าข้าว มันสำปะหลัง และปาล์มน้ำมัน มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมของเกษตรกร และปัจจัยที่มีผลต่อความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมของเกษตรกร ในการศึกษาครั้งนี้ได้วิเคราะห์ข้อมูลลักษณะส่วนบุคคลสภาพเศรษฐกิจและสังคมแรงงานครัวเรือนการเป็นสมาชิกกลุ่มเกษตรกร ทัศนคติและความคิดเห็นของเกษตรกรเกี่ยวกับคุณลักษณะเทคโนโลยีและนวัตกรรม 5 ด้าน ได้แก่ ความมีประโยชน์เห็นผลกำไร ความไม่ยุ่งยากซับซ้อนด้านการใช้งานง่าย ความสอดคล้องกับสิ่งที่เคยปฏิบัติ ความสามารถมองเห็นหรือเข้าใจง่ายเห็นผลมาแล้ว การประหยัดเวลา รวมถึงการพัฒนาตนเอง ความรู้เกี่ยวกับนวัตกรรม และการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารสนเทศการเกษตร ด้วยการวัดทัศนคติของลิเกิร์ต (Likert Scale) และวิเคราะห์เพื่อทดสอบสมมติฐาน 2 ข้อ คือ 1) ลักษณะส่วนบุคคล ส่งผลต่อความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรม 2) คุณลักษณะของเทคโนโลยีและนวัตกรรมส่งผลต่อความพร้อมรับเทคโนโลยี นวัตกรรมด้วยแบบจำลองทางเลือกเรียงลำดับความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรม (Ordered Probit Model) หาความสัมพันธ์เชิงสาเหตุปัจจัยที่มีผลต่อความพร้อมรับเทคโนโลยีนวัตกรรมของเกษตรกรโดยรวบรวมข้อมูลจากการสัมภาษณ์เกษตรกรผู้ผลิตข้าว 1,925 ราย มันสำปะหลัง 400 ราย และปาล์มน้ำมัน 400 ราย รวมทั้งสิ้น 2,725 ราย ผลการศึกษา พบว่ากรณีสินค้าข้าว 1) เกษตรกรมีความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมเครื่องหยอดเมล็ดพันธุ์ข้าวในระดับมาก (คะแนนเฉลี่ย82.34) ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมระดับมากในทางที่เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญคือ การรวมกลุ่ม เพศ คุณลักษณะทางนวัตกรรมด้านความสอดคล้องกับสิ่งที่เคยปฏิบัติ การใช้เวลาน้อยหรือประหยัดเวลา ความมีประโยชน์หรือมีกำไร จำนวนแรงงานในครัวเรือน และจำนวนปีการศึกษา 2) เกษตรกรมีความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมการใช้ปุ๋ยเคมีตามค่าการวิเคราะห์ดินในระดับปานกลาง (คะแนนเฉลี่ย 78.47) ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมในทางที่เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญคือ การรวมกลุ่ม คุณลักษณะทางนวัตกรรมด้านความเข้าใจง่าย คุณลักษณะทางนวัตกรรมด้านความสอดคล้องกับสิ่งที่เคยปฏิบัติ เพศ จำนวนปีการศึกษา และจำนวนครั้งอบรม 3) เกษตรกรมีความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมการปลูกข้าวแบบเปียกสลับแห้งในระดับปานกลาง (คะแนนเฉลี่ย77.86) ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมระดับมากในทางที่เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ คือ การรวมกลุ่ม คุณลักษณะทางนวัตกรรมด้านความมีประโยชน์หรือมีกำไร ภูมิภาคที่อาศัยของเกษตรกรและมีอิทธิพลต่อความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมระดับมากในทางที่ลดลงอย่างมีนัยสำคัญคือประสบการณ์ในการผลิตข้าว 4) เกษตรกรมีความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมการปลูกข้าวตามมาตรฐาน GAP ในระดับปานกลาง (คะแนนเฉลี่ย 79.00) ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมระดับมากในทางที่เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญคือ การรวมกลุ่ม คุณลักษณะทางนวัตกรรมด้านความเข้าใจง่าย คุณลักษณะทางนวัตกรรมด้านการใช้เวลาน้อยหรือประหยัดเวลา ความมีประโยชน์หรือมีกำไร จำนวนปีการศึกษา จำนวนครั้งอบรม และพื้นที่เพาะปลูกข้าว 5) เกษตรกรมีความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมการใช้สารชีวภัณฑ์ในการอารักขาพืชในระดับมาก (คะแนนเฉลี่ย 81.90) ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมในทางที่เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญคือ คุณลักษณะทางนวัตกรรมด้านการใช้เวลาน้อยความมีประโยชน์หรือมีกำไร จำนวนปีการศึกษาและมีอิทธิพลต่อความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมระดับมากในทางที่ลดลงอย่างมีนัยสำคัญคือ อายุกรณีสินค้ามันสำปะหลัง1) เกษตรกรมีความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมการให้น้ำระบบน้ำหยดในระดับปานกลาง (คะแนนเฉลี่ย 79.25) ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมระดับมากในทางที่เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ คือ คุณลักษณะทางนวัตกรรมด้านความมีประโยชน์และสร้างกำไร พื้นที่เพาะปลูก ส่วนปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมระดับมากในทางที่ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ คือ แรงงานในครัวเรือน 2) เกษตรกรมีความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมการระเบิดดินดานในระดับมาก (คะแนนเฉลี่ย 80.92) ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมระดับมากในทางที่เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ คือ เพศ คุณลักษณะทางนวัตกรรมด้านการใช้เวลาน้อยและพื้นที่เพาะปลูก ส่วนปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมระดับมากในทางที่ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ คือ อายุ กรณีสินค้าปาล์มน้ำมัน 1) เกษตรกรมีความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมการใช้ปุ๋ยเคมีตามค่าการวิเคราะห์ดินในระดับมาก (คะแนนเฉลี่ย 82.00) ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมระดับมากในทางที่เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญคือ คุณลักษณะทางนวัตกรรมด้านความสอดคล้องกับสิ่งที่เคยปฏิบัติ และจำนวนแรงงานในครัวเรือน ส่วนปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมระดับมากในทางที่ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ คือ ประสบการณ์ในการผลิตปาล์มน้ำมัน 2) เกษตรกรมีความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมการปลูกปาล์มน้ำมันตามมาตรฐาน RSPO ในระดับมาก (คะแนนเฉลี่ย 86.68) ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความพร้อมรับเทคโนโลยีและนวัตกรรมระดับมากในทางที่เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญคือ คุณลักษณะทางนวัตกรรมด้านความสามารถมองเห็นหรือเข้าใจง่าย คุณลักษณะทางนวัตกรรมด้านความมีประโยชน์ มีกำไร ความสอดคล้องกับสิ่งที่เคยปฏิบัติ และจำนวนครั้งการเข้ารับการอบรม จากผลการศึกษามีข้อเสนอแนะให้หน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องจัดอบรมถ่ายทอดความรู้เกี่ยวกับนวัตกรรมต่างๆอย่างต่อเนื่องโดยพิจารณาความเหมาะสมของพื้นที่ โดยเฉพาะเทคโนโลยีนวัตกรรมการปลูกข้าวแบบเปียกสลับแห้ง การใช้เครื่องหยอดเมล็ดพันธุ์ข้าว พร้อมกับเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับคุณลักษณะของเทคโนโลยีและนวัตกรรมให้เกษตรกรรับทราบอย่างต่อเนื่อง รวมทั้งส่งเสริมงานวิจัยคิดค้นและพัฒนาเทคโนโลยีและนวัตกรรมให้มีประสิทธิภาพตอบสนองความต้องการใช้ของเกษตรกร สนับสนุนการเพิ่มช่องทางให้เกษตรกรมีความรู้ความเข้าใจสามารถเข้าถึงเทคโนโลยีและนวัตกรรมแต่ละชนิดได้สะดวกมากขึ้น และสร้างโอกาสให้เกษตรกรได้พัฒนาตนเอง ในขณะที่เกษตรกรควรรวมกลุ่มในระดับพื้นที่ให้สามารถรองรับการจัดอบรมจากหน่วยงานต่างๆ ให้สะดวกขึ้น ควบคู่กับการผลักดันให้เกษตรกรรุ่นใหม่ทายาทเกษตรกรเข้ารับการอบรมซึ่งจะทำให้เกษตรกรมีความพร้อมรับและนำไปประยุกต์ใช้มากขึ้น

คำสำคัญ