การวิเคราะห์ผลของการรวมกลุ่มของเกษตรกรผู้ปลูกข้าวเพื่อลดต้นทุนการผลิตในเขตพื้นที่ชลประทาน

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ค้นหารูปแบบ ค้นหาวิธีการรวมกลุ่ม และวิธีการดำเนินงานของกลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกข้าวแต่ละรูปแบบที่มีผลต่อการลดต้นทุนต่อหน่วย (2) วิเคราะห์ผลลัพธ์และผลกระทบที่เกิดขึ้นจากการรวมกลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกข้าวแต่ละรูปแบบ ข้อมูลสำคัญที่ใช้วิเคราะห์ได้จากการสุ่มตัวอย่างชาวนา 17 จังหวัด จำนวน 459 ตัวอย่าง และสัมภาษณ์เชิงลึก 80 ตัวอย่าง นำข้อมูลมาจัดในรูปจำนวนเต็ม ร้อยละ และอันดับ วิเคราะห์ด้วยค่าสหสัมพันธ์ สมการถดถอยพหุคูณ และสรุปสาระสำคัญของข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงลึก ผลการศึกษาพบว่า (1) การรวมกลุ่มแต่ละรูปแบบมีผลต่อความแตกต่างกันของต้นทุนต่อถัง ผลผลิตต่อไร่ รายได้ต่อไร่ และกำไรต่อไร่ ความแตกต่างเหล่านี้เกิดจากความแตกต่างของลักษณะของแต่ละกลุ่ม โดยเฉพาะอย่างยิ่งคุณสมบัติของกรรมการกลุ่มที่แตกต่างกันมีผลต่อความแตกต่างระหว่างกลุ่ม อย่างมีนัยสำคัญ ทำให้พบว่ารูปแบบของการรวมกลุ่มที่เหมาะสมได้แก่การรวมกลุ่มผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว กลุ่มทำนาแปลงใหญ่ กลุ่มเรียนรู้จากแปลงสาธิต กลุ่มเรียนรู้องค์ความรู้ และกลุ่มผลิตปุ๋ยอินทรีย์ เนื่องจากมีผลต่อกำไรต่อไร่ อย่างมีนัยสำคัญ เท่ากับ 2,432 1,958 1,521 1,079 และ 821 บาท/ไร่ ตามลำดับ ขณะที่คุณสมบัติของสมาชิกกลุ่มแต่ละกลุ่มจะมีผลต่อรายได้ต่อไร่และกำไรต่อไร่ อย่างมีนัยสำคัญ ยกเว้นคุณสมบัติของสมาชิกกลุ่มผู้ใช้น้ำและกลุ่มทำนาแปลงใหญ่ไม่มีผลต่อรายได้และกำไรต่อไร่ (2) คุณสมบัติของกรรมการกลุ่มจะมีความสำคัญต่อความสำเร็จของทุกกลุ่ม ขณะที่การดำเนินงานของกลุ่มผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวจะต้องผลิตไม่เกินกำลังด้านการตลาดที่สามารถจัดการได้ กลุ่มทำนาแปลงใหญ่จะต้องมีกรรมการกลุ่มและผู้จัดการแปลงนาที่มีความพร้อมในการทำงาน มีความโปร่งใสในการดำเนินงาน มีความสามารถในด้านการตลาดและการผลิต และสามารถสร้างศรัทธาและสร้างความสามัคคีให้กับสมาชิกกลุ่ม ขณะที่กลุ่มเรียนรู้จากแปลงสาธิตควรเป็นแปลงนาที่นำเอาผลงานที่ได้จากผลการทดลองที่ได้ผลดีแล้วโดยมีชาวนาที่นำมาปฎิบัติให้เห็นผลจริง คำสำคัญ การรวมกลุ่ม ต้นทุนการผลิต พื้นที่ชลประทาน

คำสำคัญ